Ásem án men tátti kúı

qıyrdaǵy aýyldy qýanyshqa bóledi Buryndary dárigerlerden, muǵalimderden, mádenıet qyzmetkerlerinen quralǵan úgit-nasıhat toptary eldi mekenderdi, shopandardyń jaılaý-qystaýlaryn, dıqandardyń egis qostaryn aralap, eldiń ishki-syrtqy jańalyqtarymen tanystyratyn, qulaq quryshyn qandyratyn ánder, termeler shyrqalyp, kúmbirlete kúıler tógilip, ne kerek, tyńdaýshylardy sıqyrly sazǵa bólep, kópke deıin esten ketpeıtin áýezdi kesh syılaıtyn. Kelesi kelýin taǵatsyzdana tosyp otyratyn osyndaı jarasymdy dástúr, úlgi bar bolatyn. Bıyl Táýelsizdiktiń mereıtoıy aıa­­synda shalǵaıda jatqan Máde­nı­et aýyly turǵyndarymen kezdesý sa­parymyz tarıh qoınaýyna ketken ót­ken kúnderdiń óshpes izderin eske tú­sir­genimen, mazmuny, túr-turpa­ty jaǵynan múldem bólek mádenı shara desek, asyra aıtqandyq bolmas. О́ıt­keni, eriktiler esebinen jolǵa shyq­qan aq­parattyq-ónerli top tańnyń atysynan qas qa­raı­ǵanǵa deıin tynymsyz tir­liktiń qu­sha­ǵynan bir sát te bosamaıtyn aýyl­daǵylarǵa shırek ǵasyr kezeńinde elimiz jetken jasampazdyq jemisteri men jeńisteri jaıly jan-jaqty baıandaý maqsatyn kózdese, ekinshiden, ulttyq salt-dástúrimizdiń, ádet-ǵurpymyzdyń qaımaǵy buzyla qoı­maǵan tynysymen keńirek tanysý edi. Myna qyzyqty qarańyz! Jol-jó­nekeı bir-birimizden surasa kele, ara­myzda bul aýyldy kórmek túgil, estimegender de bar bolyp shyqty. «О́ńirimizde at izi túspegen eldi mekender sany qansha eken?» degen oıdyń je­teginde otyrǵanda burynǵy aý­dan ortalyǵy – Kellerovkaǵa da ke­lip jettik. Kúre joldyń eki qap­ta­ly­na jaǵalaı qonǵan áleýmettik, ta­maqtandyrý nysan­dar­dyń kóptigine, burq-sarq qaınap jat­qan qyzý tir­shi­ligine qarap tútinniń shal­qı ushyp jat­qany birden baıqalady. Bir­ligi men tirligi, yntymaǵy men yrysy ja­rasqan Taıynsha – oblystaǵy irgeli aýdandardyń biri. Qoǵamdyq kelisimniń uıyt­qysyna aınalǵan qut meken tó­sinde bir úıdiń balasyndaı, bir qoldyń salasyndaı ortaq maqsat jo­lynda ju­myla eńbek etip jatqan on­da­ǵan etnos ókilderi eren isterimen el yry­syn tasytyp keledi. 711 myń gektar egis­tik alqaptardy kútip-baptaýmen 74 seriktestik, 300 sharýa qojalyǵy aına­lysady. «Astyq STEM» JShS  ızraıldik, «Taıynsha Astyq» kompa­nııa­sy shveısarııalyq tamshylatyp sýarý ádisin keńinen qoldanady. Iаsnaıa Polıana aýylynda eki myń bas iri qara malyna arnalǵan sút kesheni jumys isteıdi. «Jumyspen qamtýdyń jol kartasy-2020» baǵdarlamasy aıasynda 13 joba júzege asyryldy, 16,5 shaqyrym sý qubyry tartyldy. Áldekimderden surastyryp, barar baǵytymyzdy aıqyndap alǵannan keıin uıytqı soqqan boranmen ja­ǵa­lasqan kúıi Mádenıet aýylyn da tap­tyq-aý! Aqmola oblysymen shektes orna­lasqan munda oblys ortalyǵynan qo­naqtardyń sırek iz salatynyn tur­ǵyn­dardyń júzi­nen ańǵarý qıyn emes. Mártebeli meımandardyń tóbe kór­­set­pegenine biraz bolǵanǵa uq­saı­dy. Kóbine aýdannan bolmasa irgeli el­di mekennen keri oralatyn kó­­ri­­nedi. Táýelsizdigimizdiń me­reı­toıymen arnaıy quttyqtaı kel­ge­ni­mizdi estip, qýanysyp, máre-sáre bo­lyp qa­lysty. Mádenıet pen «aýyly aralas, qoıy qoralas» Talap aýyl­daryna «Qyzyljar-Aqparat» JShS-niń basshy­sy Jarasbaı Súleımenov bas­­taǵan jýrnalıstermen qatar, ob­lystyq fılarmonııa óner­paz­da­ry­nyń at terletip jetýi kútpegen ja­ńalyqtaı kórindi. Qońyrqaı tirligi bar aýyldardyń qarapaıym adamdary bir sát kúıbiń tirlikten qoldary bosap, jalǵyz áleýmettik nysan mektep­ke taıly-tuıaǵy qalmaı jınaldy. Keı kezderi qaqaǵan qysta qalyń qar­dyń qur­saýynda qalyp, erte kóktemge deıin jol qatynasy úzilip qalatyn aýyl adamdarynyń júzinen qıyndyqqa mo­ıy­- maýshylyq sezilip turdy. Eńkeıgen káriden bastap balalaryn jetelegen analar, jastar uıymshyl bir qaýym el ekendigin tanytty. Jarasbaı Qabdollauly Elbasymyzdyń bastaýy­men elimizdiń shırek ǵasyrda jetken je­tis­tikteri jaıly naqty mysaldar keltirdi. – Osyndaıda Prezıdentimizdiń «Aýyl­dyń gúldenýi – Qazaqstannyń gúl­denýi» degen sózi oıǵa oralady. Álim­saqtan rýhanııatymyzdyń te­mir­qa­zyǵy, ulttyq qundy­lyq­ta­ry­myzdyń al­tyn besigi, bereke-baı­ly­ǵy­myzdyń tu­ma bastaýy ekeni daý­syz. Eli­miz­de ómir súrip jatqan halyqtyń jartysyna jýyǵy eldi mekenderde turady. Sol sebepti kindigimiz kesilip, shańyna aýnap ósken aýyldyń orny bárimiz úshin bólek, janymyzǵa ystyq, – dedi Jákeń tolǵana sóılep. Jınalǵandardy táýelsizdigimizdiń 25 jyldyǵymen qut­tyq­tap, ár otbasyna baqyt, bereke tiledi. Túkpirdegi aýyl tórinde «Álqıssa» ulttyq aspaptar ansambli qazaq kompo­zı­torlarynyń týyndylaryn na­qy­­shyna keltirip, sheber oryndap berdi. Keń tynysty ánshiler Janat Aıtbaev, Birjan Esjanov, Erkebulan Qaripov, Ǵalymjan Nurpeıisov áýelete shyr­qaǵanda aspan­da­ǵy qaz jerge qonǵandaı áserlendi tyń­daýshylar. Ulttyń bekzat bolmysyn, jú­rek syzdatqan saǵy­nyshyn, kóńildiń názik qylyn sher­ter sezimin, muń-sherin, qyzyq-qýan­yshyn se­zingendeı, kóz alda­­ryna elestetkendeı shymyrlandy, býyr­qan­dy, tamsandy. Qazaqy áýenge ábden shólir­kep qalǵandary bet-álpet­te­rinen, ishten syrtqa qaraı lap etken kóńil-kúı­den bilinip turdy. Qasıetti qara dombyranyń súıemeldeýimen Jıdebaı­dyń «Bozbalasy», Birjan saldyń «Láılim shyraǵy», halyq áni «Aǵash aıaq», Aqan seriniń «Balqadıshasy», Kenen Ázirbaevtyń «Kók sholaǵy» oryn­­­dal­ǵan­da «pah-pah, qaıran jas­tyq!» degen daýystar ústemelene es­ti­lip, akt zalynyń ishin dý shapalaq qaı­­ta-qaıta kómip ketti. Júrek qylyn sher­tetin, tal boıyńdy eltitetin qo­byzdyń qońyr úni erekshe tánti etti. Qobyzshy Aıdos Aqylbekov oryndaǵan «Qorqyttyń kúıi» áýendiligimen, shy­naı­ylyǵymen baý­rady. Jelmaıa tuıa­ǵynyń dybysy, jele jortqany estilgendeı áser qal­dyrdy. Aýyl turǵyndarynyń atynan Le­to­­voch­­nyı aýyldyq okrýginiń ákimi Asyl Moldııarova alǵysyn arnap, yqy­las gúlin tartý etti. Letovochnyı, Podlesnoe, Gornoe, Krasnokamenka, Mádenıet jáne Talap eldi mekenderi osy okrýgke qaraıdy. Qazaq aýyldary shal­ǵaıda jatqandyqtan, kópshiliktiń bile bermeıtini ras. Turǵyndar ádeı­i­l­ep izdep kelip, aıtýly merekemen qutty­qtaýymyzdy, konsert usynýy­myzdy shyn peıilmen qarsy alyp, qımaı qoshtasty. «Jıi kelip turyńyzdar. Bul jaqta da el baryn umytpańyzdar. Ara-tura Kókshetaýdan ánshiler kelgenimen, sizderdiń jónderińiz de, joldaryńyz da bólek. Esten ketpes syı jasadyńyzdar, rý­hanı lázzat syıladyńyzdar. Elimiz aman bolsyn. Ata-babamyz ańsaǵan Azattyqtyń aq tańyna jetkizgen Elba­symyzdyń saıasatyn bir kisideı qol­daımyz», dedi kózi jasaýrap, kóńili bosaǵan Gúldánis Bataeva bizdi áýdem jerge deıin shyǵaryp salyp turyp. Aýdandaǵy kórkeıip, jańa keıipke en­gen aýyldardyń biri – Vıshnevka. Munda qazaq, orys, polıak, ýkraın, ne­mis, belorýs, armıan aralas 130 otbasy tatý-tátti turady. Kitaphana, fel­dsherlik pýnkt, mádenıet úıi, bala­baqsha, dárihana, tarıhı-ólketaný mura­jaıy, shashtaraz, birneshe dúken jumys isteıdi. Eldi mekenniń órkendeýine Pavel Rafalskıı jetekshilik etetin «Vıshnevskoe» JShS-niń qosqan úlesi zor. 150 adam jumyspen qamtylǵan. Qarttar men jalǵyzilikti jandarǵa qamqorlyq erekshe. О́mir ESQALI, «Egemen Qazaqstan», Araılym BEISENBAEVA jýrnalıst Soltústik Qazaqstan oblysy, Taıynsha aýdany