Azamattyq qoǵam mindetteri aýqymdy

Keshe Astanadaǵy Ulttyq mýzeıde VII Azamattyq forým ótti. Qoǵamdyq uıymdar men memlekettik organdar arasyndaǵy ózara yqpaldastyqty damytýda erekshe orny bar bul jıyn el Táýelsizdiginiń 25 jyldyǵy aıasynda uıymdastyryldy. Forýmǵa Memlekettik hatshy Gúlshara Ábdiqalyqova, Premer-Mınıstrdiń orynbasary Iman­ǵalı Tasmaǵambetov, Parlament depýtattary, ortalyq jáne jergi­likti atqarýshy organdardyń basshy­lary, sarapshylar, halyqaralyq uıymdardyń, respýblıkalyq jáne óńirlik ÚEU men BAQ ókilderi qatysty. «Azamattyq qoǵam da­mýy­­nyń jaǵdaıy jáne pers­pek­tı­valary» taqyrybynda ót­ken fo­rýmnyń plenarlyq oty­ry­synda G.Ábdiqalyqova Mem­le­ket basshysy Nur­sul­tan Nazarbaevtyń jıyn de­le­gat­ta­ry­na arnaǵan qut­tyq­taý hatyn oqyp berdi. «Táý­elsizdiktiń 25 jyldyq me­reı­li belesinde biz búkil el bo­lyp Qazaqstan jo­­lynyń qorytyndylaryn shy­­ǵarýdamyz. Onyń orasan mol tabysynyń eleýli bó­li­gi azamattyq sektorǵa tıe­si­li. Sizderdiń belsendi jáne ja­­­sa­mpaz eńbekterińiz ár­daı­­ym qoǵamymyzdyń ál-aý­qa­tyn arttyrýǵa jáne Tá­ýe­l­siz­­­digimizdiń nyǵaıýy jolyna jum­salsyn!», – delingen Pre­zı­denttiń hatynda. Budan keıin sóz alǵan Pre­mer-Mınıstrdiń orynbasary Imanǵalı Tasmaǵambetov búgingi tańda kúlli Qazaqstan boıynsha 18 092 úkimettik emes uıymdar tirkelgenin aıta kelip, olardyń ishindegi 8 307 uıym belsendi jumys isteıtindigin jetkizdi. Bul jalpy kórsetkishtiń 40 paıyzyn ǵana quraıdy. – Eldegi ÚEU-nyń negizgi qu­rylymy kóp jaǵdaıda aza­mat­tardy tolǵandyratyn pro­b­lemalardy sıpattaıdy. Bul turǵyda biz úkimettik emes sek­torlardy qýaty men qabi­l­e­ti jaǵynan qoǵamdaǵy oń óz­ge­ris­terdiń qozǵaýshy kúshi bo­la alatyn nıettester qaýym­da­s­tyǵy dep bilemiz, degen I.Tasmaǵambetov Qazaqstan bo­ıy­n­­­­sha belsendi úkimettik emes uıym­­­dar jelisi damyǵan 5 óńirdi erek­she atap ótti. Olar – Astana, Al­maty qalalary, Aqtóbe men Jam­byl jáne Ońtústik Qazaq­­- s­tan oblystary. Jalpy, qazirgi qoǵamymyzda osy taqylettes uıymdar turaq­ty negizde 27 myń adamdy ju­mys­pen qamtysa, olar usy­natyn qyzmettiń negizgi túrleri áleý­mettik salanyń barlyq bóli­gin qamtıdy. Atap aıtqanda, jas­tar saıasaty men balalar bas­tamasy, halyqtyń áleýmettik az qamtylǵan tobyn qoldaý, bi­lim jáne ǵylym, sport jáne dene tárbıesi, salamatty ómir saltyn nasıhattaý, azamat­tar­dyń quqyqtary men zań­dy múddelerin qorǵaý, gen­der­lik máselelerdi sheshý, qor­shaǵan ortany qorǵaý, óner men mádenıetti damytý sala­syn­da jumys jasaıtyn uıym­dar, sondaı-aq, ulttyq bir­lik pen qoǵamdyq kelisimdi ny­ǵaıtýǵa, tarıhı-mádenı qun­dylyqtardy qorǵaýǵa, mem­lekettik tildi damytý, de­mog­rafııalyq problemalardy sheshýge baǵyttalǵan qoǵamdyq birlestikter bolyp kete beredi. Desek te, Premer-Mınıstr­diń orynbasary óz sózinde joǵa­ry­da atalǵan áleýmettik sala sa­tylarynyń ishindegi bilim berý júıesine erekshe toqtaldy. Onyń mańyzdylyǵyna basymdyq bere sóılegen ol, qazir bul sala­da jańǵyrtýdyń jańa kezeńi bas­tal­ǵanyn baıandady. – Naqtyraq aıtqanda, 2016 jyldan bastap 2019 jylǵa deıin orta bilim uıymdary júıesinde kezeń-kezeńimen oqytýdyń jańa mazmunyna kóshý josparlanǵan. Jańa oqýlyqtar, baǵdarlamalar men oqytý ádisteri mehanıkalyq oqytýdan fýnksıonaldyq saý­at­tylyqqa baǵyttalady. Iаǵnı, óz bilimi men daǵdylaryn logı­kalyq qoldanýǵa úıretetin bo­lady, – dedi Premer-Mınıstr­diń orynbasary. Sonymen qatar, forým min­berinen maman daıarlaý maq­satynda Ulttyq birińǵaı tes­tileý júıesin jetildirý, bitirý emtıhandary men JOO-ǵa túsý emtıhandaryn bólýdi qarastyrý jaıy da aıtyldy. Munda negizgi basymdyq bitirýshilerdiń tereń bili­min, bilimniń júıeliligi, tolyq­tyǵy, taldaý, qorytý, jik­teý múmkindikterin anyqtaıtyn daǵ­dylardy tekserýge baǵyt­ta­la­tyndyǵyn aıta ketken jón. Sol sııaqty, kásiptik jáne tehnıkalyq bilim berý salasyn­da mamandardy daıarlaýdyń dýal­dy júıesine kóshý júzege as­qan bolsa, keler jyldan bas­tap bul júıe tegin jumysshy maman­dyqtaryn oqytý bary­syn­da teorııa men praktıka ara­syndaǵy kemshilikti joıýǵa kó­mek­tesedi dep kútilýde. – Qazir joǵary bilim berý salasynda JOO-nyń avto­nom­dylyqqa kóshýi jáne olar­dyń akademııalyq, qar­jy­lyq táýelsizdigin keńeıtý júr­gizilýde. О́zderińiz baıqap otyr­ǵandaı, barlyq bilim berý jelisi jańǵyrtylýda. Osy oraı­da, atalǵan jańa ózgeris­ter­di endirýde talqylaý, taldaý, naq­tylaý prosesine ózderińizdi bel­sene qatysýǵa shaqyramyz. Sondaı-aq, zaman talabyna saı, álemde birinshi orynǵa qosymsha qabilet pen daǵdylardy qoıatyn túbegeıli transformasııa júrip jatqanyn eskerip, bul máselege de qyzý atsalysýlaryńyzdy qalaımyz. О́ıtkeni, qosymsha bilim berýdiń úlken suranysqa ıe bolýy qýantarlyq jaıt. Máselen, bir ǵana Astanada 271 damytý ortalyǵy jumys ja­sa­­ǵanymen, ókinishke qaraı ro­boto­tehnıka, kompıýterlik baǵ­darlamalaý jáne grafıka sııaqty tehnıkalyq mamandyqtar boı­yn­sha qosymsha bilim berý qyz­meti múldem az bolyp otyr, – dedi Vıse-premer. – Sondyqtan da tehnıkalyq mamandyqtar boıynsha qosymsha bilim berý qyzmeti múldem az bolǵandyqtan, osy olqylyqtyń ornyn toltyrýǵa azamattyq sektor jáne bıznes qurylym ókil­derin atalǵan qyzmetke je­del qosylýǵa shaqyramyn. Sebe­bi, osy baǵyttaǵy joba­lar­dy ázir­leý óte tıimdi bolar edi dep sa­naımyn, – degen Imanǵalı Tasmaǵambetov keler jyldan bastap belsendi áreket etken ÚEU-ǵa syıaqy beriletindigin tilge tıek etti. – Biz 2017 jyldan bastap Qazaqstanda úkimettik emes uıymdarǵa syıaqy berý­di jos­par­lap otyrmyz. Bul syı­aqy uıymdardyń jar­ǵy­lyq maq­sattaryna, ınstı­tý­sıonaldy da­mýyna, qyz­metkerlerdiń bi­li­k­tiligin kó­te­rýge, birlestiktiń materıaldyq ba­zasyn nyǵaıtýǵa jumsalatyn bo­lady. Úkimettiń atynan beriletin syıaqy qoǵamdyq usynystar men olardyń qyz­metin baǵalaýdy eskere otyryp, áleýmettik jobany sátti júzege asyr­ǵan uıymdarǵa ǵana beri­ledi. Al oǵan úmitkerlerdi irik­teý quzyretti organ janyndaǵy ÚEU-men is-qımyl jónindegi úılestirý keńesinde júrgiziledi. Syıaqy alýǵa ótinim joldaǵan árbir uıym keńes músheleri men táýelsiz sarapshylardan quralǵan saraptaý komıs­sııa­synyń baǵalaýynan ótedi, – dedi ol. Esterińizge sala keteıik, ót­ken jyly ÚEU týraly zań­nyń qabyldanýymen «ÚEU úshin grant» túsinigi engizilgen bola­tyn. Sodan beri granttardy berý­di granttyq qarjylandyrý operatory retinde – «Azamattyq bastamalardy qoldaý ortalyǵy» kommersııalyq emes aksıonerlik qoǵamy júzege asyryp keledi. Al bıylǵy jylda ÚEU grant berý úshin 208 mln teńge qarjy bólingen. Tamyz aıynda operator 11 joba boıynsha baı­qaý ótkizip, jeńimpazdar qazir­gi ýaqytta jobany júzege asy­rý­da. Osymen jetinshi ret uıym­das­­­tyrylyp otyrǵan atal­mysh fo­rýmdaǵy sózin qo­ry­tyn­dy­laǵan Imanǵalı Tas­ma­ǵambetov atajurtqa kó­ship kel­gen shettegi qan­das­t­ar­y­myzdyń sany 6 esege artqa­nyn jetkizdi. – Sizderdiń nazarlaryńyzdy ta­­ǵy bir ózekti baǵyt – Qazaq­stan­ǵa kelgen otan­das­ta­ry­myz­dy áleýmettik beıim­deý má­­se­lesine aýdarǵym keledi. Alaı­­­da, memleket pen ÚEU óz áleý­­­etin bul máselede de durys qol­­­dana almaı otyr. Bıylǵy jy­ly eli­mizge 11 myń otbasy kó­­ship keldi. Bul ótken jylmen sa­­lystyrǵanda 6 ese kóp. Otan­das­tarymyz qujattardy rá­sim­deý, bilim alý, áleýmettik beıimdelý turǵysynda kómekke zárý. Dál osy máselede ÚEU-nyń róli erekshe mańyzdy dep bilemin. О́ıtkeni, oralmandardy jańa qoǵamǵa ákimshilik meha­nızm­derdi qoldana otyryp beıim­deý­ge bolmaıdy. Muny tek olar­dy birte-birte qoǵamdyq qu­rylymdarǵa tartý arqyly jú­zege asyrýǵa bolady, – dedi Vıse-premer. Forým barysynda «Ata­meken» UKP basqarma tó­­ra­­ǵa­­­synyń orynbasary Mu­rat Ábenov, Forým ju­mys­­shy tobynyń basshysy Aıgúl So­­­­­loveva, Aqtóbe ob­ly­sy Úki­­­mettik emes uıym­dar qa­ýym­­­dastyǵynyń pre­zı­­­­­de­n­ti Aı­gúl Dúısenova, Qo­s­­­­tanaı ob­­lys­yndaǵy «Pe­re­kre­s­tok» qoǵamdyq qory­nyń tó­ra­ǵa­sy Alekseı Kýlıkov, Qa­ra­ǵan­dy oblysy Azamattyq alıa­n­­sy qoǵamdyq birlestiginiń dı­rek­­­tory Natalıa Vshıvseva sóz sóı­­lep, azamattyq qoǵamnyń el Táý­­elsizdigi jyldaryndaǵy at­qar­­ǵan qyzmeti, onyń róli jó­nin­­­de aıtyp berdi. Máselen, aqtóbelik Aıgúl Dúısenova 25 jyl ishinde úki­mettik emes uıymdar táýelsiz eli­mizben birge eseıip, belsendi aza­mattyq qoǵamǵa aınalǵanyn, kóp­tegen jumystar atalǵan qu­rylymdardyń kómegimen júzege asyrylyp jatqanyn aıta kelip, Aqtóbe oblysynda qazirgi kezde azamattyq sektor men jergilikti bıliktiń qarym-qatynasy jańa deńgeıge kóterilgenin sóz etti. – Jasyratyny joq, bıylǵy jyly Aqtóbe qalasynda bol­ǵan oqıǵalardan keıin búkil el­diń nazary bizge aýdy. Bul jaǵ­daı  barlyǵymyz úshin úlken syn boldy. Bul oqıǵanyń oryn alýyna barlyǵymyz jaýap­tymyz. Degenmen, atalǵan jaǵdaı bizdi, Aqtóbe jurtshylyǵyn odan ári  biriktirip, jumyldyra tústi. Sondyqtan «bir jeń­nen qol, bir jaǵadan bas shy­ǵaryp», terrorızm, ekstremız­m indetimen qoǵam bolyp, el bo­lyp kúre­sýimiz qajet. Qazirgi álem­de túr­li qubylystar oryn alyp jat­qan kezde, eń basty min­det – birligimizdi saqtap, el ıgi­ligi  jo­lynda aıanbaı eńbek etý. Muny biz­den Memleket bas­shysy talap etedi, muny qo­ǵam talap etedi, – dedi Aqtóbe oblysynyń ókili. Forým aıasynda de­le­gat­tar­dyń ortalyq mem­le­­ket­tik or­gandar bas­shy­la­ry­men kez­de­sýi ótti. Son­daı-aq, mem­le­ket­tik or­gan­dar men aza­mattyq qo­ǵa­mnyń óza­ra is-qımylyn jáne áleý­­mettik qyz­met kórsetý sa­pa­syn jet­il­dirý máseleleri tal­qy­landy. Budan bólek, forým bary­syn­da úkimettik emes uıym­da­r­dyń jetistikterin kórsetetin kór­me uıymdastyryldy. Onda Qazaqstan Táýelsizdiginiń qa­lyp­­tasýy men nyǵaıýyndaǵy qo­­ǵam­dyq birlestikterdiń qosqan úle­si tanystyryldy. Sondaı-aq, ­res­pýblıkalyq «Tanym» baı­qaý­ynyń jeńimpazdaryn sal­tanatty marapattaý rásimi ótti. Qorytyndylaı aıtqanda, VII Azamattyq forýmnyń de­le­gattary ózderiniń barlyq kúsh-jigerlerin el damýy úshin jum­saý­ǵa nıetti ekenderin bildire oty­ryp, alda atqarylýy tıis mindetterin belgiledi. Joldybaı BAZAR, Nurlybek DOSYBAI, «Egemen Qazaqstan»