Keshe Astanadaǵy «Barys Arena» muz aıdyny saraıynda Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń júldesi úshin qazaq kúresinen VII «Qazaqstan barysy» týrnıri ótti. EKSPO-2017 kórmesi aıasyndaǵy sharalar tizimine engen bıylǵy dodaǵa elimizdiń eń myqty degen 34 balýany qatysyp, baq synady.
Týrnırdiń ashylý saltanatynda Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Senatynyń depýtaty Darhan Qaletaev, Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq sport túrleri qaýymdastyǵynyń qurmetti prezıdenti Qaırat Satybaldy, Parlament Májilisiniń depýtaty, Ulttyq sport túrleri qaýymdastyǵynyń prezıdenti Bekbolat Tileýhan jáne «Qazaqstan barysy» qazaq kúresin damytý qory qamqorlyq keńesiniń tóraǵasy Arman Shoraev quttyqtaý sóz sóılep, balýandarǵa jeńis, jankúıer qaýymǵa esten ketpes áser tiledi. Kúshteri boılaryna syımaı, kúreske túskeli turǵan balýandarǵa elimizdiń áıgili ǵalymy, akademık Tóregeldi Sharmanov aq tilegin joldap, batasyn berdi.
Jalpy, qazaq kúresiniń bul jarysy bes jyl boıy Astanadaǵy «Saryarqa» velotreginde ótkizilip kelgen edi. Bıyl týrnırdi uıymdastyrýshylar «Barys Arena» muz saraıyn qolaı kórgen eken. Munyń da jóni bar: osydan eki jyl buryn paıdalanýǵa berilgen bul sport ǵımaraty «Qazaqstan barysy» syndy kórermendi kóp jınaıtyn týrnırdi ótkizýge ábden laıyq. Sebebi, «Barys Arenaǵa» kem degende 11 myń adam syıady. Sonymen qatar, «Saryarqa» velotregi sııaqty emes, munda jankúıer qaýym balýandar kúresin meılinshe jaqyn jerden tamashalaýǵa múmkindik alady. Týrnırge elimizdiń talaı synnan súrinbeı ótken tańdaýly balýandarynyń qatysqanyn esepke alsaq, alǵashqy beldesýden bastap, sońǵy aıqasqa deıingi kúrestiń jankúıerdiń delebesin qozdyrǵan joǵary deńgeıde ótkeni zańdy da edi. Kilem ústi kezdeısoq jeńisterge, jan alysyp, jan berisken beldesýlerge de toly boldy. Degenmen, týrnırdiń tamashasy óziniń sharyqtaý shegine dodanyń orta tusynda jetti.
Shırek fınaldaǵy asa qyzyqty hám tartysty ótken beldesýdiń biri 2013 jylǵy «Qazaqstan barysy» týrnıriniń fınalynda kúresken Erjan Shynkeev pen Aıbek Nuǵymarov arasynda ótti. Eske salar bolsaq, osydan tórt jyl burynǵy jekpe-jekte Nuǵymarov jeńiske jetip, «Qazaqstan barysy» atanǵan bolatyn. Al bul jolǵy tartysta qaraǵandylyq balýan, dzıýdodan el qurama komandasynyń múshesi Shynkeev qarymta qaıtara almaı, taǵy da upaı sanymen jeńilip qaldy. Sonymen birge, shırek fınalda jankúıerler qyzyǵýshylyǵyn týdyrǵan beldesý boldy dep aǵaıyndy Rýslan Ábdirazaqov pen Ulan Rysqul arasyndaǵy tartysty ataýǵa bolady. Sonshalyqty tartys baıqala qoımaǵan bul kúreste Ulan Rysqul inisin shalyp jyǵyp, jarystyń jartylaı fınalyna joldama aldy.
Sonymen, jankúıer qaýym asyǵa kútken jartylaı fınal beldesýlerine de kezek keldi. Aldymen kilemge «Ásker barysy», mundaı dúbirli dodaǵa ekinshi ret qatysyp otyrǵan Elaman Erǵalıev pen Arman Qalıev shyqty. Bul beldesýde Elaman jeńiske jetti.
Al ekinshi jartylaı fınaldyq jupta syralǵy qarsylastar Aıbek Nuǵymarov pen Ulan Rysqul kúsh synasty. Tartysty ótken bul beldesýde asa senimdi kúresken Ulan Rysquldyń juldyzy jandy.
2017 jylǵy «Qazaqstan barysyn» anyqtaıtyn sheshýshi synnyń aldynda týrnırdiń úshinshi júldesin sarapqa salǵan beldesý ótti. Atyraýlyq apaıtós balýan Arman Qalıev pen Shyǵys Qazaqstan oblysynyń jampozy Aıbek Nuǵymarov arasyndaǵy jekpe-jekte sońǵysy jeńiske jetti. Sonymen, qazaq kúresinen eń myqty, eń kúshti balýandy anyqtar fınaldyq beldesýge de kezek kelip jetti. Sheshýshi synǵa bul týrnırde bir demde kúresip, óziniń babynda ekendigin kilem ústinde kórsetken jas balýan Elaman Erǵalıev pen «Qazaqstan barysy» týrnıriniń tuńǵysh jeńimpazy Ulan Rysqul shyqty.
Fınaldyq beldesýde jas balýan Elaman Erǵalıevtiń basymdyǵy birden baıqaldy. Alǵashqy jasaǵan ádisiniń ózinde ol qarsylasyn qara jambasqa salyp alyp urdy. Jartylaı jeńis! Osy ádisten keıin kilemge ońbaı túsken Ulan Rysqul bas barmaǵyn jaraqattap aldy. Biraq, jarysty ári qaraı jalǵastyrǵanyna qaramastan, jas qarsylasynyń ádisine taǵy da túsip qalyp, jaýyryny jer ıiskedi. Sóıtip, jarystyń aldynda «Bıylǵy «Qazaqstan barysy» men bolamyn», – dep jar salǵan Ulan Rysqul jeńilis tapty. «Kúsh atasyn tanymas» degen osy. Nebary jıyrma eki jastaǵy Elaman Erǵalıev týrnır barysynda 2014 jylǵy «Qazaqstan barysy» Muhıt Tursynov, osy týrnırdiń «Kúmis belbeý» ıegeri Asyl Bármenov syndy balýandardy joldan taıdyryp, bıyl jetinshi ret ótip turǵan «Qazaqstan barysy» dodasynyń jeńimpazy atandy.
Asyl kúresimizdiń abyroıyn asyrǵan «Qazaqstan barysy» týrnıriniń jeńimpazy men júldegerlerin marapattaý sharasyna Mádenıet jáne sport mınıstri Arystanbek Muhamedıuly, Halyqaralyq Qazaq kúresi federasııasynyń prezıdenti, Energetıka mınıstri Qanat Bozymbaev, áıgili balýandar, Olımpıada chempıony Jaqsylyq Úshkempirov pen Dáýlet Turlyhanov qatysty. 2017 jylǵy «Qazaqstan barysy» Elaman Erǵalıevtiń beline «Altyn belbeýdi» Qanat Bozymbaev baılady. Sonymen qatar, Qyzylordanyń jampozyna «altyn taıtuıaq» pen 25 mıllıon teńgeniń sertıfıkaty tabys etildi. Balýannyń bapkeri de quralaqan qalǵan joq, chempıonnyń jattyqtyrýshysy 3,5 mıllıon teńge syıaqyǵa ıe boldy.
Budan bólek, týrnırde ekinshi júldeger atanǵan Ulan Rysqulǵa «Kúmis belbeý» men 5,5 mıllıon teńge tapsyryldy. Al onyń bapkeri 1,8 mıllıon teńgeniń ıegeri atandy. Týrnırdiń úshinshi júldesin jeńip alǵan Aıbek Nuǵymarov «Qola belbeýge» qosa 1,8 mıllıon teńgeniń sertıfıkatyna ıelik etti. Bapkeri bolsa, 900 myń teńgeni jambasqa basty.
Aıta ketý kerek, bıylǵy týrnırdiń baǵdarlamasyna quptaýǵa turarlyq biraz ózgerister engizildi. Sonyń biri – árbir beldesýde jeńiske jetken balýan 100 myń teńge kólemindegi júldege ıe bolyp otyrdy. Munyń ózi alyp kúsh ıelerin jeńiske ıtermelep, yntalandyra túskeni anyq.
Jalpy, bıylǵy «Qazaq kúresi» týrnıri jyldaǵydaı joǵary deńgeıde ótti. Uıymdastyrýshylardyń jarys aldynda júrgizgen jarnama jumystary oń nátıje berip, «Barys Arena» muz saraıyna jankúıer mol jıyldy. Budan bólek, qazaq kúresiniń, onyń ishinde «Qazaqstan barysy» týrnıriniń jyldan jylǵa jurttyń ystyq yqylasyna bólenip, súıip tamashalaıtyn sporttyq sharasyna aınalyp kele jatqanyn da atap ótý kerek. Sondaı-aq, jankúıerlerdi jalyqtyrmas úshin beldesýler arasynda «Qobyz saryny» kvarteti óner kórsetip, Narkenje, Beıbit Musaev syndy ónerpazdar án shyrqady.
Bıyl «Qazaqstan barysyn» uıymdastyrýshylar jarysqa tórelik etetin qazylardy tańdaýǵa asa qatty mán berdi. Osy maqsatta qatań irikteýden ótken tóreshilerdiń árqaısysy 200 myń teńgeden kepildik jarnasyn tóledi. Bul ıgi sharanyń kilemde ádildiktiń saltanat qurýyna oń áserin tıgizgenin aıta ketken jón. Birde-bir beldesýde kúmán keltiretin sheshim, daý týdyrarlyq tórelik bolǵan joq.
Taǵy bir aıta ketetin jaıt, «Qazaqstan barysy» týrnıri televızııa arqyly dúnıeniń tórt buryshyna tanymal bolyp keledi. Bıyl da bul dúbirli dodany Túrkııa men Reseıdiń jáne Qazaqstannyń sport arnalary arqyly álemniń 120 eliniń 60 mıllıonǵa tarta kórermeni tamashalaı aldy. Tórtkúl dúnıe kóz tikken ulttyq sporttyq shara qazaqtyń atyn álemge tanyta túseri sózsiz. Balýandar básekesin osyndaı joǵary, aýqymdy deńgeıde uıymdastyrýdaǵy negizgi maqsat ta osy. Álemge tańdaı qaqtyrǵan áıdik ónerimizdiń órisi keńeıe bergeı!..
Qaırat Ábildınov, «Egemen Qazaqstan»
Sýretterdi túsirgen Erlan Omarov, «Egemen Qazaqstan»