Báıken Áshimuly – zulmatty Otan soǵysynyń qan maıdanynda el aldyndaǵy boryshyn oryndap, aýyr jaraqattanýyna qaramastan soǵystyń sońyna deıin ásker sapynda bolǵan qaharman jaýynger, soǵystan keıingi el ómirin qalpyna keltirýge, tyń dalany ıgerýge belsendi qatysqan maıtalman-eńbekker. Erekshe qabileti men biliminiń, taýdaı talaby men tabandylyǵynyń, taýsylmas qajyr-qaıratynyń arqasynda ómirlik eńbek jolynda keńestik Qazaqstannyń qarqyndy ındýstrııalyq damýyna – mańyzdy ónerkásiptik nysandardyń iske qosylýyna, aýyl sharýashylyǵynyń órkendeýine zor úlesin qosqan, úzdik uıymdastyrýshy tulǵa. Sol kezeńde respýblıkamyz ónerkásibiniń kólemi jaǵynan Odaq boıynsha ozyqtar qatarynda bolyp, úshinshi oryndy ıelengeni – Báıken Áshimulynyń orasan irgeli eńbeginiń jemisi men jeńisi ekendigi sózsiz. Sosıalıstik Eńbek Eri ataǵymen marapattalýy – elge sińirgen eren eńbeginiń laıyqty baǵalanýy.
Men Báıken Áshimulymen elimizdiń Densaýlyq saqtaý mınıstri bolǵan kezimde tanys boldym, kóp jyldar boıy el ıgiligi jolynda onyń qol astynda, yntymaqtastyqta eńbek ettim. Osy nátıjeli eńbekke toly jalyndy jyldar qoınaýynda Báıken Áshimuly sekildi eren, bilikti basqarýshylyǵymen qatar, adamgershilik qasıetteri mol, beınesi izgilikten turatyn janmen kezdesip, birlese eńbek etkenim úshin taǵdyryma yrzashylyǵym mol. Boıynda bıik mádenıet, úlkenge – qurmet, kishige – izet molynan qalyptasqan, baısaldy minezdi, úlken isterdi artyq dabyrasyz, qarapaıymdylyqpen atqaratyn áziz azamatpen jaýapty qyzmet pen ulaǵatty ister barysyndaǵy qoıan-qoltyq qarym-qatynasymyz keıinnen jaqyn, adamı syılastyqqa ulasqan edi.
Meniń ómirimniń qıynshylyqty sátinde, qýdalaýǵa ushyrap, mınıstrlikten, tipti, elden jyraq ketýge májbúr bolyp, Máskeýde úsh jyldaı turǵan kezimde Máskeýdegi Odaqtyq Joǵarǵy Keńeste respýblıkalardyń bir aılyq kezegin atqaryp júrgen Báıken Áshimulynyń arnaıy shaqyrýymen qabyldaýynda bolǵan edim. Keıinnen Almatyǵa barǵanda «Máskeýde jaqsy baǵalaýda» dep óziniń pikirin aıtyp, jergilikti bıliktiń raıynan qaıtýyna sebepshi boldy, bul jaıynda maǵan habarlap: «endi elge oralýyńa bolady» dep asqan janashyrlyq tanytqan edi. Qonaqjaılyqpen Kremlde dastarqan jaıyp, qarsy alǵany esimnen ketpeıdi. Osylaısha, Báıken Áshimulynyń arqasynda on bir jyl boıy respýblıkamyzdyń Densaýlyq saqtaý mınıstri bolǵan shaǵymda buıyrmaǵan Odaqtyq bıliktiń tóri – Kremlden dám tatqanym bar.
Almatyda qonaqtarda bolǵan kezimizde tórde otyratyn Báıken Áshimuly meni jáne balalar hırýrgi Kamal Ormantaevty qasyna shaqyryp alyp, sol kezderi qalyptasqan dástúrge saı qolymyzǵa jeńil sýsyn ustatyp, «alyp qoıyńdar» dep ázil-shynyn aralastyryp, bizdi basqalardyń ishinde bir tóbedeı kórip, erekshe erkeletip júretin. Jalpy, Báıken Áshimulynyń ómiri men qyzmeti sol ýaqyttyń ózinde áriptesteri, izbasarlary úshin úlken basqarý, uıymdastyrý, sheberlik mektebi bolatyn. Qazir de onymen birge eńbek etken eńbek ardagerleri bas qosqanda barlyǵy biraýyzdan Báıken Áshimulynyń úkimet, oblystyq basshylyq májilisterin ótkizýdegi erekshe stılin, ádildigin, mektepterdi, aýrýhanalardy, ónerkásip sehtaryn ózi kózimen kórip, aralaýdy unatatyndyǵyn jáne erekshe baıqaǵyshtyǵyn, oǵan jalǵan aıta almaıtyndaryn erekshe tebirenispen, yqylaspen eske alady.
Báıken Áshimuly Keńestik Qazaqstan sekildi alyp eldegi bıik laýazym ıesi bolǵanyna qaramastan, halqymyzdyń «Ulyq bolsań, kishik bol» degen dana sózine asa laıyq, árdaıym jyly júzdi, ádepti, rýhanı dúnıesi baı adam boldy. Onyń joǵary mádenıettiń ıesi ekendigin eń aýyr sózi: «Siz baıypsyz adamsyz» dep aıtýmen shektelýinen ańǵarýǵa bolatyn. Men, ásirese, qazirgi memlekettik basqarýshylyq qyzmettegi keıbir adamdardyń túrli tosyn minezi men aıqaı-shýly basqarý ádisin kórgende, únemi Báıken Áshimulyn qurmetpen jáne qımastyqpen eske alamyn. Oǵan tán taǵy bir qasıet – ýaqyttyń mınýtyna deıin qasterlep, dáldik qasıetpen júrip-turatyndyǵy edi. Jumys babyndaǵy qatań etıketti saqtaýy óz aldyna, qonaqqa barǵannyń ózinde týra ýaqytpen, dál mınýtynda keletin. Ol kisi baratyn jerde ýaqytynan buryn baryp otyratynbyz. Al qazirgi kezde kóbinese, basshy azamattar qonaqqa keletin bolsa, asyp-saspaı, «qyzmet babymen keshiktik» degen jeleýmen, ózge jurtty birshama ýaqyt sarǵaıtyp kúttirip baryp keletindigi – búgingi kúnniń jaǵymsyz kórinisteriniń biri.
Memlekettik jumys babynda toǵysqan ómirimizdiń arnalary keıingi kezeńde de ajyramady. Báıken Áshimuly zeınetke shyqqan ýaqytynda da jıi kezdesip turdyq. Zeınet jasynda da eńsesin bıik, boıyn tik ustaıtyn, baıypty, áserli sózimen ártúrli kezdesýlerde sóz sóılegende jas daryndardan ozyq shyǵatyn. Otbasylarymyzdyń arasynda jaqyn týysqandaı qarym-qatynas ornaǵan edi. Jubaıy Baqyt Ásetqyzymen ekeýiniń jarasymdy, qatar otyrǵany, jastaryna qaramastan, bir-birine degen ystyq yqylastaryn saqtaýy jan súısinerlik kórinis bolatyn. Baqyt Ásetqyzy aýyr naýqasqa shaldyqqan kezinde udaıy halin bilýge baryp turdym. Báıken Áshimuly úlgili otbasyn quryp, alpys jyldan astam ýaqyt otasqan, sanaly urpaǵyna ómir syılaǵan jan jarynyń sońynan kóp uzamaı, jıyrma kúndeı ýaqyt ótkende dúnıeden ozǵandyǵy – ekeýiniń táńir qosqan jup ekendiginiń kýási edi. Jaqsy adam ómirden ótkende, keń dúnıe ortaıǵandaı bolyp kórinedi, jan dúnıem aza tutyp, jaqyn aǵamnan aırylǵandaı kúıde boldym. Urpaǵyna, úrim-butaǵyna ákeleri-atalary sekildi uzaq, berekeli, ónegeli ǵumyr keshýin tileýmen kóńilimdi demegen edim. 2014 jyldyń sońynda Elbasynyń yntasymen Almaty qalasyndaǵy Jandosov jáne Rozybaqıev kósheleriniń qıylysynda jańa meshit salynyp, oǵan «Báıken» esiminiń berilýi – zor mártebeli, el quptaǵan is boldy. Bul – Báıken Áshimulynyń barsha halqymyzdyń perzenti bolǵandyǵynyń, sonymen qatar, adal abyroıy men kirshiksiz rýhanı dúnıesiniń dáleli ekendigi anyq.
Báıken Áshimuly syndy elimizdiń irgesin nyǵaıtyp, búgingi táýelsizdigimizdiń negizin salýǵa bar sanaly ǵumyryn arnaǵan jarqyn tulǵalardyń ómiri men qyzmeti – halqymyzdyń máńgi esinde qalady degen senimdemin.
Tóregeldi ShARMANOV