Jalǵyzbasty ananyń taýqymeti

Sózge tartpasań, áńgimege sarańdaý, ózin tym qarapaıym ustaı­tyn áıeldiń taǵdyry meni de qyzyqtyrdy. «Búkil elge ja­rııa etip qajeti qansha?» dep, meniń usynysymdy áýelde qa­byl­­damady. Aqyrynda, «men ana­myn ǵoı, eńbegimdi mindet et­peımin, tek balalarymnyń jú­re­gin aýyrtyp alarmyn dep qorqamyn, múmkin aty-jó­nim­di ózgertseńiz» dedi. Ol shyn­dyq­ty aıtýǵa, men atyn óz­ger­tip alýǵa kelistik. Ony shyn esi­minen alystatpaı Gúl­ba­ram dep aldym.  – Qııandaǵy Naýyrzym aýda­nynda óstim. Mektepti bi­tir­­gen soń, kúıeýge shyqtym. Tuz-dá­mi­miz jaraspaı, bir qyz tap­qan­nan keıin ajyrastyq. Onyń usynysymen men alıment­ten, ol baladan bas tartty. Qos­tanaıǵa kelip, Mehanıka-teh­nı­kalyq tehnıkýmǵa túsip, eleva­torda laborant bolyp is­tep júrgenimde, ekinshi kúıeýi­m- ­men tanystym. Onyń áıeli qaı­tys bolǵan eken, eki balasy qa­lyp­ty. Birde jol júretinin aı­typ, úsh jasar qyzyn qaraı turýǵa ákep berdi. Bala maǵan birden «mamalap» júgirip, moınymnan qushaqtap aldy. Úsh jasar sábıde eshqandaı kú­tim joq, aýyratyny kórinip tur. Balany aıap, meniń de ishim ezi­lip ketti. Sodan kóp uzamaı, 1988 jyly oǵan turmysqa shyq­tym. 1989 jyly kishi uly­myz dúnıege keldi. Kóp ba­laly otbasy bolyp shyǵa kel­dik. «Meniń qyzymdy, seniń ba­la­laryńdy bir famılııaǵa ja­zaıyq» dep, onyń eki balasyn atyma jazyp, baýyryma sal­dym. Biz qosylǵanda uly tórt jasar eken, biraq áli tili shyq­papty, al qyzdyń búıregi aýyr­ady ári enýrez. Men jańa bosaǵany attasymen eki balany dárigerlerge qaratýdy bastadym. Balanyń tili shyqpaýy qulaǵynyń aýyratynynan eken. Qulaǵyn emdegen soń, ulymnyń tili shyǵyp, sóıleı bastaǵanda qýanyshymda shek bolsaıshy. Qyzymnyń da búıregin 12-13 jas­qa kelgenshe qaratýmen bol­dym. Áıteýir táýir bolyp ketti. Psıhologtar uldyń damýy tejelgenin aıtqan soń, arnaıy mektepke berip, onda 2-3 jyl oqytyp, qazaq mektebiniń bi­rinshi synybyna tapsyrdym. Orys mektebiniń bastaýysh synybynda oqıtyn eki qyzymdy da qazaq mektebine aýystyrdym. Úsheýi qol ustasyp, mektepke birge baryp, birge keledi.  Eger kúıeýim ishpegende, kózime shóp salmaǵanda bizden ba­qytty otbasy bolmas edi. Úı­lengen soń 2-3 aı ótpeı-aq ol úıge qonbaıtyndy, iship ke­letindi shyǵardy. Bala­lar­men isi joq, bara-bara aptalap ketip qalýdy shyǵardy. Onyń menen buryn turǵan, ishkilikke áýes áıeline ba­ryp júrgeni belgili boldy. Alyp keleıin dep artynan baryp, esik aldynda jylap uzaq otyryp, qaıtyp júrdim. Bul azdaı 90-shy jyldardyń aýyrlyǵy bastaldy, turmys qıyndady. Endi onyń aılyq ja­laqysyn da kórmeıtin boldym. Balalar aýyra bergen soń, laboranttyq jumystan da shyǵyp, jataqhanaǵa komen­dant bolyp ornalasqan edim. Ol jataqhana da jabylyp, ko­men­danttyq jumystan da aıyry­lyp qaldym. Balalar ash, ki­shi balam bir jastan endi asqan. Amalsyz ony 7-8 jasar jáne 5 jasar eki qyzǵa tas­tap, ózim ju­mysqa shyqtym. Tanys­ta­ry­mnan qaryzǵa kılolap un su­rap alyp, nan, ishine kartop, kapýsta salyp, búkpe, baý­yr­saq pisiremin de, bazarǵa alyp shy­ǵyp satamyn. Kúnine nan­dyq, ári ketse maı alatyn ǵa­na pulymdy tabamyn. Shaı­ǵa aqsha shyǵarmaımyn. Je­ke úılerdiń aýlasynda kó­she jaq­qa jalbyrap ósken shıe, qaraqat, tańqýraı bolsa, so­lar­dyń sabaq-japyraqtaryn ju­lyp ákep, úıge keptire beremin. Ba­la­larǵa sony shaı ornyna qaı­natyp beremin. Men kelgen­she eki kishkentaı qyzym balany aldandyryp otyrady.  Balalarym da óse bas­tady. Biraq odan maǵan je­ńil­dik bolǵan joq. Kúıeýim ishýin úde­te berdi, arasynda meni ura­tyndy shyǵardy. Bala­lar­dyń kıimi, tamaǵy ósti. 90-jyl­dardyń aıaǵynda, 2000-­jyldardyń ózinde qalada ja­sy­ryn naýbaıhanalar bolatyn. Qojaıynmen eshqandaı qu­jatsyz, kelisim shartsyz ózi­miz kelisip, soǵan jumysqa turdym. Meniń bir ózimdi túnde naýbaıhanaǵa qamap ketedi, 6-7 qap undy tań atqansha ılep, ashytyp, nan pisirip qoıa­myn. Tańerteń 600-den asa bólke nandy saýdaǵa alyp kete­di, men eki bólke nanymdy qushaqtap úıge kelemin. Qo­jaıyn dúkeninen makaron, maı, eptep qant alýǵa ruq­sat etti. Men álsireı bastadym, biraq jumystan aıyrylyp qalmas úshin janushyryp istep, báribir tańerteń nandy daıar etemin. Bir kúni aýyldan sińlim men anam keldi. Olar meniń túrimnen shoshyp ketti. «Búginnen qalmaı dárigerge ush, qansyrap ólip qalasyń» dedi sińlim. Meni dárigerler bir­den aýrýhanaǵa saldy. Bala­lardy ýaıymdap, kúnimen-túnimen jylaımyn. Eki qyzym ol kezde 7-shi, 5-shi synyp oqyp qalǵan, ekeýi maǵan jaıaý ke­ledi. Úıdegi qatqan nandy ji­bitip, ony ılep, betine shóp-shalam seýip, «pıssa» pisirip ákelipti. Birte-birte ýaqyt tú­ze­ldi, balalar da ósti. Men bir meıramhanaǵa ydys jýýshy bolyp kirdim. Túnimen ydys jýamyn, odan tamaq pisirýge jumsady. Meıramhanadaǵy qalǵan-qutqan tamaqty úıge, balalaryma tasıtyn boldym. Mine, sol jumysymda áli kúnge isteımin. Allaǵa shúkir, qazir úıge tamaq tasymaımyn, jaqsy aspaz bolyp alǵanmyn. Balalarym ósti, úılendi, nemereler bar. Biraq zeınetkerlikke shyǵý úshin jumysqa baramyn. Úlken ulym «nemerelerińmen úıde otyr» dep keııdi, – dep ol jymıyp qoıdy. Onyń jymıysynda taýqymet kórgen áıeldiń shaǵymy emes, baqytty, myqty áıeldiń keıpi bar edi. – Men kúıeýimmen kishi ulym on jastan asqanda ajyrastym, – dep áńgimesin jalǵastyrdy Gúl­­baram. Bireýmizdi jazym ete me dep te qoryqtym. Bizden ket­ken soń basqa áıeldermen tur­dy, olardan da ajyrasty, Uzyn­kól aýdanynda inisiniń, bir­de qaryndastarynyń bosa­ǵa­synda júr. Biraq ulda­ryma: «Sender ulsyńdar, ul­ǵa laıyq is isteńder. Ol ne­de bolsa ákeleriń, tiri bolsa qoldaryńnan kelgenshe syr­tynan qamqor bolyńdar, ólip qalsa, qoıý da senderdiń moı­nyń­da», dep otyramyn. Eki ulym ony ákelip, dárigerge súı­rep, narkologııalyq dıspan­ser­ge aparyp júredi. Ishkenin bá­ri­­bir qoımaıdy, uldardy da shar­shatady.  Eki qyzym búginde Astanada turady, áli turmys qurǵan joq. Úl­keni jaqsy qyzmette, bir kolledjdik, eki joǵary bilimi bar, kishisi kolledj bitirse de, óziniń tańdaýymen shashtaraz-vızajıst bolyp isteıdi. Ki­shi qyzym erke, kúnine bir te­lefon shalyp, meniń daýysym­dy estimese bolmaıdy. Eki ul­dan tórt nemerem bar, olardy bir-eki kún kórmesem olar da, men de tura almaımyz. Tórt bala óte tatý boldy, olar úshin ógeı degen sezim joq. Bir birine áli kúnge janyn berip otyrady. Eki uldyń da turmysy jaman emes, belgili jumystary bar. Al kelinderim altyn. Odan basqa teńeý taba almaımyn. Me­niń inilerim «kelinderińniń jaqsy bolyp kezdeskeni seniń eńbegińe Allanyń bergen marapaty ǵoı» deıdi.  – Gúlbaram, ómirińe óki­ne­siń be? – degen suraqtyń ıini ke­lip-aq qaldy. Ol bir sát únsiz qaldy.  – Qalaı bolǵanda da ómir ótip jatyr ǵoı, ókinish joq, bi­raq arman bar. Eki uldyń da toıynda quda-quda­ǵı­larymnyń qasynda ózim j­a­byrqap jalǵyz turdym. Áke­simen bala ósirgen áıelde de arman bar ma eken deımin, – dedi ol.  Sándi kıingen Gúlbaramdy kóshede kezdestirgen saıyn ol maǵan áıeldiń sulýyndaı kórinedi. «Biz batyrdy alystan izdeıtin sııaqtymyz-aý» degen oı keledi maǵan. Onyń óńin bermeıtini, qartaımaıtyny da tańǵaldyrady. Sol baıaǵy bı bıleýdi ǵana armandaıtyn, pák qalpy sekildi, bir súıkimdilik esip turady.    Názıra JÁRIMBET, «Egemen Qazaqstan»

QOSTANAI