Búgin Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Májilisinde «Memlekettik tildiń latyn grafıkasyndaǵy álipbıiniń biryńǵaı standartyn engizý máseleleri týraly» degen taqyrypta parlamenttik tyńdaý ótip jatyr.
Parlament Májilisiniń tóraǵasy Nurlan Nyǵmatýlın latyn álipbıiniń biryńǵaı standartyn engizý máseleleriniń halqymyz úshin tarıhı mańyzy zor ekenin aıtty.
«Búgin biz memleketimiz úshin, halqymyz úshin tarıhı mańyzy zor jańa álipbı máselesin talqylaıtyn bolamyz. Álemdik tájirıbe boıynsha órkenıke, mádenıetke jáne ǵylymǵa jol salǵan kez kelgen memleket eń aldymen tildiń damýyna erekshe kóńil bóledi. Osy jolda Elbasymyz Nursultan Nazarbaev Táýelsizdik alǵan kúnnen bastap qazaq tilin kóterýge nazar aýdardy. Sonyń nátıjesinde búgingi kúni qazaq tilinde bilim beretin mektepterdiń sany jetpiz paıyzǵa jetti. Al 2025 jylǵa qaraı qazaqstandyqtardyń 95 paıyzy qazaq tilinde sóıleıtin bolady. Osynyń barlyǵy, sonyń ishinde latyn árpine kóshý - tilimizdiń mártebesin kúsheıtý jolyndaǵy naqty qadamdar», - dedi Májilis tóraǵasy. Sonymen qatar ol Qazaqstannyń «Máńgilik El» bolýdyń dara jolyna túskenin aıtty. «Dál osy kezeńde Elbasymyz eń aldymen rýhanı jańǵyrý mindetin qoıyp otyr. Sonyń ishinde jańa álipbıge kóshý - ol óte mańyzdy másele. Bizdiń ulttyq sana-sezim, rýhanı damý, órkendeý jolymyz, osynyń barlyǵy qazaq tiliniń jańa álipbıin jasaýdan bastalady. Sebebi Memleket basshysy aıtqandaı, qazaq tili bizdiń rýhanı negizimiz. Osy jolda tildiń halyqaralyq mártebesin kóterý - bizdiń álemdik órkenıetke jetýimizdiń basty kepili. Sonymen birge jańa álipbı búkil álem qazaqtaryn biriktiretin óte mańyzdy faktor», - dedi ol.
Májilis tóraǵasynyń aıtýynsha, latyn álipbıine kóshý máselesinde eshqandaı qatelik bolmaýy kerek. «Barshańyzǵa málim, qazirgi ýaqyt ol búkil álemde aqparat tehnologııalarynyń joǵary deńgeıde damýynyń kezeńi. Sondyqtan bizdiń memleketimizde zamanǵa saı «Sıfrlyq Qazaqstan» baǵdarlamasy júzege asyrylyp jatyr. Elbasymyzdyń tapsyrmasyna sáıkes, barlyq bilikti mamandar birneshe jyldyń ishinde latyn qarpi boıynsha qazaq álipbıiniń jańa jobasyn jasady. Eń bastysy - jańa álipbı barlyq talaptarǵa saı bolsa, biz bıik tehnologııalardy meńgerýge, ınternetke, ǵylym men bilimge jáne álemdik damýǵa erkin kiretin bolamyz. Bul bolashaq urpaq aldyndaǵy bizdiń úlken paryz jáne olarǵa qaldyratyn máńgilik mura. Sondyqtan latyn jazýyna kóshý - zor múmkindik pen óte úlken jaýapkershilik. Sol úshin bizdiń úshinshi sessııadaǵy alǵashqy parlamenttik tyńdaý da Elbasynyń tarıhı bastamasyna arnalyp otyr. Búgin biz jańa álipbıdi jan-jaqty talqylap, árbir áripti, ár tańba men belgini tereń taldaýymyz qajet. Sebebi til, jańa álipbı máselesinde eshqandaı qatelik bolmaýy kerek», - deı kele Nurlan Nyǵmatýlın latyn jazýy týraly búgin ǵana aıtylyp otyrmaǵanyn, bul jaıynda Prezıdent 2006 jyly Qazaqstan halqy Assambleıasynyń on ekinshi sessııasynda sóılegen sózinde jáne «Qazaqstan 2050» Strategııasynda da aıtqanyn atap ótti. Esterińizde bolsa, Elbasy óziniń «Rýhanı jańǵyrý» maqalasynda da latyn jazýyna kóshýdiń naqty joldaryn belgilep, tıisti sharalardy qolǵa alý kerektigin aıtqan bolatyn.
Parlamenttik tyńdaýda Nurlan Nyǵmatýlın latyn álipbıine kóshý tek qazaq tiline qatysty ekenin atap ótti. «Memlekettik tilge qatysty reforma memlekettiń til saıasatyna qatysty ózgeristerdi qarastyrmaıdy. Bul týraly Elbasy qysqa ári naqty aıtqan bolatyn. Álıpbıdi ózgertý tek qazaq tiline qatysty. Latyn álıpbıine kóshýi tek qazaq álipbıi men orfografııa erejesin reformalaýǵa baılanysty. Bul til fonetıkasy men grafıkasyn arasynda tıisti baılanysty ornatýǵa múmkindik beredi. Osylaısha, latyn álipbıin engizý eldiń ishki máselesin sheshýge, memlekettik tildi damytýǵa baǵyttalǵan. Elbasy atap ótkendeı, latyn álipbıin kóshý orys tilinen, kırılısadan bas tartýdy bildirmeıdi. Latyn álipbıine kóshý tek qazaq tiline qatysty. Al orys tilinde shyǵatyn basylymdar burynǵysha shyǵa beredi. Iаǵnı Qazaqstannyń orystildi turǵyndary úshin kırılısa qalady», - dedi Májilis tóraǵasy.
Otyrys barysynda «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy aıasynda QR Prezıdentiniń janyndaǵy Qoǵamdyq sanany jańǵyrtý baǵdarlamasyn iske asyrý jónindegi ulttyq komıssııa jumys tobynyń usynystaryn talqylaýda. Parlamenttik tyńdaýǵa Premer-mınıstr orynbasary Erbolat Dosaev, Senat jáne Májilis depýttary, oblys ákimderiniń orynbasarlary, JOO rektorlary qatysýda. Sondaı-aq, talqylaýǵa álipbı jobasyn ázirleýshi Ahmet Baıtursynov atyndaǵy til bilimi ınstıtýtynyń jáne Sh. Shaıahmetov atyndaǵy tilderdi damytýdyń respýblıkalyq úılestirý-ádistemelik ortalyǵynyń basshylary, ǵylym jáne mádenıet qaıratkerleri, ǵalymdar men sarapshylar, qoǵamdyq uıymdar men BAQ ókilderi shaqyrylǵan.
Gúlnur Qýanyshbekqyzy,
"Egemen Qazaqstan"
Sýretti túsirgen Erlan Omar,
"Egemen Qazaqstan"