• RUB:
    6.68
  • USD:
    520.93
  • EUR:
    609.07
Basty saıtqa ótý
Saıasat 28 Qyrkúıek, 2017

О́rkenıettik tańdaý órisi

341 ret
kórsetildi

Ultymyzdyń latyn áriptańbaly ja­ńa álipbıiniń jasalýy – rýhanı jań­ǵy­rý­dyń basty temirqa­zyǵy. Ulttyq sana­nyń kemeldenýi men bilim kókjıeginiń keńeıýi. Latyn álipbıi arqyly alashtyń ana tilin alty qurlyqqa tanytýǵa betburys jasap otyrmyz. Saıası mańyzy bar tarıhı sátke kýá bolý baqyty buıyrǵan azamat retinde men osyǵan qýanamyn. 

Latynǵa oralý, álipbıdi ja­ńartý – ulttyq másele. Saıası-mádenı, lıngvıstıkalyq, áleý­mettik, ekonomıkalyq, taǵy basqa tustary bar latyn álip­bıine kóshý týraly Elba­sy­nyń sheshimin joǵary baǵalaı­myz, qoldap qýattaımyz. Bola­shaqtyń tutqasy – urpaqtyń maq­tanyshyna aınalar bul qa­dam jańa ómirge bastar baspaldaq. Qa­zaq eliniń bilim, ǵy­lym sala­syndaǵy ulttyq usta­nymy, ómir­lik qoltańbasy. 

Elbasy Nursultan Ábish­uly Nazarbaevtyń 2006 jy­ly Qazaqstan halqy Assam­bleıa­synyń HII sessııasynda: «Latyn álipbıin qaraıtyn kez keldi. Qalaı bolǵanda da, latyn álipbıi búginde telekommýnıkasııalyq salalarda basymdyqqa ıe bolyp otyr. Ma­man­dar osy máseleni zert­tep, naqty usy­nys­­taryn jasaýy tıis», – degen bolatyn. Osy tujyrymnan-aq latyn álip­bıine kóshý máselesi táý­el­sizdik alǵan sátten beri kó­keı­kesti bolǵanyn aıqyn ańǵa­ramyz. 

N.Á.Nazarbaev «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» atty baǵdarlamalyq maqa­la­syn­da ózekti tapsyrmalar berdi, baǵyt aıqyndaldy. Qazaq halqynyń rýhanı qundy­lyq­taryn dáriptep nasıhattaý, ony túgendep saralaý, zaman talabyn eskere oty­ryp damy­týǵa arnalǵan kele­li oılardy búgingi kúni qazaq eli boı­tumar tutynady.Ul­tyn súıgen Elbasynyń bul maqa­lasy sa­naǵa silkinis syılap, oıǵa taǵ­dyr­sheshti qozǵaý saldy. Halyq latyn grafıkasyna negizdelgen ulttyq álipbıimizdiń jasalýyn uly jańalyq dep qa­byldady. Usynylǵan álipbıdiń qyzý talqyǵa salynýy da ha­lyqtyń bolashaqqa beıjaı qaraı almaıtynyn kórsetti. Bul – súısinerlik is.

Jańa álipbı – túrki tildes halyqtardyń tarıhı murajaıyn ortaq mádenı muraǵa aınaldyra otyryp, kedergisiz týra jolmen álemdik aqparattyq keńistikke enýge múmkindik beretin negizgi qural. Ultty, memleketti birik­ti­retin alyp kúsh.

Jańa álipbıge ótý – órke­nıettik tańdaý. Túrki tildes el­derdi jaqyndastyratyn ma­ńyzdy sheshim. Latyn grafıkasyna ótý degenimiz qazaq tilin tańbalaý. Latyn álipbıi qol­­da­nysqa ense til ózgeriske ushy­raıdy degen jańsaq pikir – ańǵal­dyq. Ulttyq damýdyń ulaǵat­ty úlgisi sanalatyn bul reforma sanany jańǵyr­tý ǵana emes, bilimdilikke umty­lý. Ult tarıhyndaǵy uly beleste birlik tanytyp, qazaq halqynyń kemeńger ult ekenin kórsetý bárimizge asqaq mártebe. Babalar batasy daryǵan, ata ama­natyn arqalaǵan kelesi urpaq­­qa qajymas, taýsylmas qa­zyna syı­laǵanymyz aǵa urpaqqa abyroı. Ol qazyna – latyn álipbıi. 

Bul iste kúdikke boı aldyr­maı, shýaqty úmitke oryn bergenimiz jón. Ana tilimiz – bizdiń rýhanı túpqazyǵymyz. Tilimizdiń halyqaralyq deńgeı­de bıik mártebege ıe bolýy – eli­mizdiń ósip-órkendeýi. Latyn álip­bıine aýysa otyryp qazaq óz rýhanııatynyń tizginin ózi us­taıdy. Bul baǵasy joq, teńdessiz qudiret. Bir álipbı, bir til. Ańsaǵan arman qol sozym jerde. 

Kelisim túbi keleli is ekenin eskersek, ulttyq ortaq múddede birigýimiz shart. Elbasy usynǵan bul sheshim biz úshin taǵdyrly betburys. Qazaq halqy Pre­zıdenttiń kóregendigine saı bolyp, is-áreketin shıratyp, úmit artqan jastar bilimpazdyqqa iskerlikpen umtylyp, búginnen bastap latyn álipbıin ıgerýge kirisýi abzal. Erteńgi kúni jańa álipbı resmı qabyldanǵanda bar qazaq latyn álipbıin qoldanysqa engizýge saqadaı saı bolýy kerek. Bul jaýapkershilik biz úshin azamattyq paryz.

Ońalbaı AIаShEV,  Ońtústik Qazaqstan memlekettik pedagogıkalyq ınstıtýtynyń rektory, pedagogıka ǵylymdarynyń doktory, professor

Sońǵy jańalyqtar