Batys Qazaqstan oblystyq klınıkalyq aýrýhanasyna – 150 jyl. 1867 jyly qurylǵan alty kereýettik stasıonar búginde ýaqyt talabyna saı irgeli mekemege aınalyp otyr. Dáýletshe Kúsepqalıev, Májıt Shombalov, Halel Dosmuhameduly, Nurǵalı Ipmaǵambetov, Esenǵalı Qasabolatov, Baqtyǵalı Bısenov, Isa Qashqynbaev syndy alǵashqy qazaq dárigerleri shyqqan elimizdiń batys ólkesinde densaýlyq saqtaý mekemeleriniń tarıhy da erterek bastalǵan.
Ilki tarıh
Reseı ımperııasyndaǵy 1867-1868 jylǵy reforma boıynsha turǵyndarǵa medısınalyq kómek kórsetý úshin ýezderde dáriger, feldsher jáne bosanýǵa kómektesetin adamdar laýazymdary bekitildi. Árıne alǵashqy kezde medısınalyq mekemeler qalalarda, iri kazak stansalarynda ǵana shoǵyrlanyp, turǵyndardyń aýqatty bóligine ǵana qyzmet kórsetti. Mine, osy tusta Oraldaǵy áskerı aýrýhana 40 orynǵa deıin keńeıtilip, 1 dáriger, 3 feldsher qyzmet etti. 1874 jyly aýrýhana 60 orynǵa, al 1879 jyly 100 orynǵa keńeıtildi. Bul mekeme «jalpy aýrýhana» sanalyp, onda ártúrli naýqastar em-dom aldy. Ishki Reseıde 1905-1907 jyldary bolǵan tóńkeristen keıin qazaq jerine qonys aýdarýshylar kóbeıdi. Bul saıasat kezinde aýyldyq densaýlyq saqtaý júıesi de damydy. Osy jyldary oblys aýmaǵyna Sankt-Peterbýrg medısınalyq akademııasynyń medısına fakýltetin bitirgen K.Tımofeev, A.Genke, Saratov medısına ýnıversıtetiniń túlegi A.Seleznev keldi.
Soǵys jyldarynda
Árıne Oral óńiri HH ǵasyrdyń basynda qym-qýyt oqıǵalardyń, alasapyran soǵystyń ortasynda boldy. Bilikti mamanǵa, dárigerlik kómekke muqtajdyq ta joǵary edi. Al 1941 jyly Oral taǵy da qan maıdannyń jaqyn tylyna aınaldy. Tarıhta II Dúnıejúzilik soǵystyń shyǵys maıdany – Uly Otan soǵysy bastaldy. Qazaqstannyń densaýlyq saqtaý qyzmeti aldynda jergilikti turǵyndardyń densaýlyǵy, maıdanǵa jiberetin medısınalyq qyzmetkerlerdi daıyndaý jáne jiberý, jaraqattanǵan jáne syrqat áskerlerdi jedel túrde maıdanǵa qaıtarý sııaqty úlken mindetter turdy.
«Aýrýhana qyzmetkerlerine aýyr jaǵdaıda jumys isteýge týra keldi: tóbeden sý ketken, káriz júıesi, elektr jaryǵy joq. «Bestik», «jetilik» kerosın shamnyń jaryǵymen operasııa jasaýǵa májbúr boldyq. Tek hırýrgııa bólimshesinde 50 pesh boldy, biraq otyn únemdeýge baılanysty onyń keıbireýi jaǵylmaıtyn», dep eske alady Qazaqstan Respýblıkasynyń eńbek sińirgen aǵa hırýrgi Z.Latypova.
2004 jyldan bastap aýrýhana jańasha keıipke endi, órkendedi. Sol kezde aýrýhanaǵa bas dáriger bolyp Qamıdolla Irmenov taǵaıyndalǵan bolatyn. Mekeme stasıonar, travmpýnkt, keńestik emhana, sanıtarlyq avıasııamen tolyqty, jańa tehnologııalar engizildi.
«Álemdik básekege daıynbyz»
«Aýrýhananyń jabdyqtalýy kóz tartarlyq ózgeriske ushyrady. Oblystyq aýrýhana negizinde arnaıy bólimder uıymdastyrylyp, qazirgi tańda revmatologııalyq, pýlmonologııalyq, gastroenterologııalyq, endokrınologııalyq, nefrologııalyq, gematologııalyq, tamyrly hırýrgııa, neırohırýrgııalyq, otolarıngologııalyq, nevrologııalyq, travmatologııalyq, jaq-bet hırýrgııasy, oftalmologııalyq, fızıo bólimder jumys istep jatyr», deıdi Batys Qazaqstan oblystyq klınıkalyq aýrýhanasynyń dırektory Erlan Toqsanov.
«Densaýlyq – zor baılyq» deıdi ǵoı halqymyz. Oraldaǵy aýrýhananyń bilikti emine rıza bolǵan halyq kóp. Mysaly, buryn kóz aýrýlaryna shaldyqqan pasıentter kórshiles Orynborǵa aǵylatyn. Oraldyq dárigerler aýrýhananyń kóz bóliminde Orynbordyń hırýrg-oftalmologtarynyń tikeleı atsalysýymen kóz mıkrohırýrgııasy bólimshesin ashty. Sóıtip Oral qalasy jáne aýyl turǵyndary, oblys aýmaǵynan shet ketpeı terapııalyq, hırýrgııalyq medısınalyq kómekti alý múmkindigine ıe boldy. Oblystyq klınıkalyq aýrýhananyń oftalmologııalyq bólimi – búgingi tańda respýblıkadaǵy úzdik bólimderdiń biri. Medısına ǵylymynyń doktory, akademık Vladımır Kanıýkovtyń basqarýyndaǵy Orynbor qalasynyń Fedorov atyndaǵy kóz mıkrohırýrgııasy oftalmologtarymen tyǵyz qarym-qatynas ornatyldy.
– Dárigerlerdiń biliktiligi men kásibı sheberligin arttyrýdyń mańyzdylyǵy óte zor. Osy daǵdylardy shyńdaı kele biz búgingi tańda álemniń bilikti dárigerleri jasaıtyn otalardy ózimiz jasaýǵa qaýqarlymyz. Estý qabiletin jaqsartý, ıaǵnı adamǵa aınalasyndaǵy ortany qaıta tanytý, sonymen qatar jambas, tize býyndaryn endoprotezdeý, ozyq neırohırýrgııalyq otalardy jasaý – bizdiń jetistikterimizdiń biregeıi ǵana, – deıdi E.Toqsanov.
Biliktilik – basty qaǵıda
Klınıkalyq aýrýhanada endobeınehırýrgııa bólimshesimen qosa hırýrgııalyq saladaǵy 10 bólimshe qyzmet etedi. Joǵary tehnologııalar qataryna jatatyn túrli operasııalardyń 17 túri engizildi, laparoskopııalyq operasııalardan keıingi asqynýlar kazýıstıkalyq sıpatqa ıe bolyp, qulaq mıkrohırýrgııasy damydy. Mıkrohırýrgııalyq tehnıkany paıdalaný arqyly estý qabiletin jaqsartatyn operasııalar, omyrtqa spondılodezi, san-jambas, tize býyndaryn endoprotezdeý, bloktaý shtıftarymen sıraq jáne san osteosıntezi, gemıgepatektomııa jáne isik kezinde baýyrdy rezeksııalaý, bronhoektatııalyq aýrýlar jáne plevra men ókpeniń irińdeý aýrýlary kezinde ókpege operasııalar, ashy jáne tik ishekterge qaıta qurý operasııalary júrgizildi. Gastroenterologııa bólimshesinde aýrýlardy emdeý men dıagnostıkalaý boıynsha da jańa ádister engizildi. Osy syndy otalardy jasaıtyn oblystyq klınıkalyq aýrýhana búginde zamanaýı qurylǵylardyń barlyq túrimen jabdyqtaldy.
Oral qalasyndaǵy oblystyq klınıkalyq aýrýhanada jyl saıyn 510-nan astam adamǵa mamandandyrylǵan joǵary medısınalyq kómektiń 45 túri kórsetiledi. Sonymen qatar 56 jańa operasııa túri, emdeýdiń jańa dıagnostıkalary engizilgen.
Aýrýhana «brendteri»
– Adamdy durys emdeý – onyń dıagnozyn dál anyqtaýdan bastaý alady. Bul asqan sheberlikti, biliktilikti qajet etedi. Sol sheberliginiń arqasynda aýrýhana «brendine» aınalǵan dárigerlerimiz bar. Barlyǵy da pasıent tańdaýy bolyp úlgergen, – deıdi aýrýhana basshysy E.Toqsanov.
Árıne 150 jyl degen az ýaqyt emes. О́mir men ólim arasyndaǵy kúreste ár sát, ár mezet qymbat. Sondyqtan óńirdegi eń baıyrǵy medısına mekemesiniń mereıtoıy Oral qalasynda erekshe qurmetpen atalyp ótti. Belgili músinshi Erǵalı Bekeshevtiń qolynan shyqqan «Laýlaımyn ózgege ómir syılap» kompozısııasy ashyldy.
Búgingi tańda oblystyq klınıkalyq aýrýhana – keńesshi emhanasy bar, shuǵyl kómek kórsete alatyn, oblystyń barlyq turǵyndaryna qoljetimdi, naýqastardy dári-dármekpen tegin qamtamasyz ete alatyn eń iri aýrýhanalardyń biri. «Densaýlyq» memlekettik baǵdarlamasy aıasynda memleket tarapynan kórsetilip otyrǵan kómek men óńir basshylyǵynyń qoldaýy arqasynda aýrýhana ujymy alda da bıik nátıjelerge jete bereri sózsiz.
Qazbek QUTTYMURATULY,
«Egemen Qazaqstan»
ORAL