Dúbirge toly dúnıe

QYRǴYZDARDYŃ TAŃDAÝY KIMGE TOQTAIDY? Ony biz jeksenbi kúngi prezıdenttik saılaýda biletin bo­lamyz. Bul saılaý el ómirindegi aıtýly oqıǵa retinde ta­rıhqa ener degen úmit bar. Buǵan deıin memleket bas­shysy tóńkeris jolymen belgilense, endi beıbit jolmen, saılaý arqyly tańdalýy múmkin. Nyq aıtpaı, múm­kin deýdiń de sebebi bar. Ony osy saı­laýdyń naýqany kezindegi oqıǵalardan jurt anyq ańǵarǵan. Saılaýdyń ótýine jaýap beretin Orta­lyq saılaý komıssııasy (OSK) naý­qan kezinde biraz synǵa ushyrady. Keıbir úmitkerlerdiń narazylyǵyn da týdyrdy. OSK-ni sotqa berip, onyń sheshimderin buzǵan jaılar da boldy. Saılaý ótip, onyń qo­rytyndysy shyǵarylǵanda, ony­men kelispeıtinderdiń tabylýy da yqtımal. Bul saılaýdyń erekshe bola­tyny alǵashqy kúnnen-aq ańǵaryl­ǵan. Bul elde bılik úshin kúres órkenıettik qalypqa syıyńqyra­maı­tyn sıpat alyp otyr. El aı­maqtarǵa bólinip, óz adamdaryn usyný, soǵan ǵana daýys berý eldiń birligine aıtarlyqtaı nuqsan keltireri anyq. Bul eldi bólip qana qoımaı, ulttyq aýqymdaǵy tulǵa­ny tańdaýǵa múmkindik bermeıdi. Árkim óz «kósemderiniń» sońynan eretin jerde ulttyq aýqymdaǵy birlikke jetý qıyn. Sirá, alǵashqy kezde seksennen astam úmitkerdiń usynylýy da jaǵany ustatatyn-aq jáıt. Bul ózi halyqtyń bılikke el múddesinen góri, arzan bedel jınaýdyń, dúnıe tabýdyń jolyndaı kóretindigin ań­ǵartady. Eldiń, halyqtyń, ulttyń múddesin oılaǵanda, jurt qyzme­timen, eńbegimen tanylǵan tulǵa­lar­dyń usynylýyn kútýge, so­lardy qoldaýǵa tıis edi. Usyn­ǵandar arasynda qanshama kez­deı­soq adamdardyń bolǵany qoǵamnyń da deńgeıin kórsetkendeı edi. Ras, tirkeý kezinde sol úmit­ker­lerdiń kópshiligi tipti, qarapaıym talapqa laıyq emestiginen kúres­ten shyǵyp qaldy. Sonda da qal­ǵandarynyń ózi jeterlik. OSK daýysqa túsýge 23 adamdy jiberdi. Tipti kemitip aıtqanda, sonyń jartysy jeńisten úmit etpeıtinin anyq biledi. Al sol OSK bekitip, bıýlleten tizimine engizilip, sol bıýlletenderdi basyp bolǵannan keıin tórt úmitkerdiń daýysqa tú­sýden bas tartýyn qalaı túsindi­rersiń?! Táýbesine kelip, raıynan qaıtty degennen góri, muny qa­laıda saılaýǵa kesir keltirmek kisápirlik qadam degen jón bolar. Endi 2 mıllıon 800 myń bıýlletennen olardyń atyn qolmen syzyp tastaý qııamet qıyn eken­digi óz aldyna, sol syzý kezinde basqa úmitkerler syzylyp ketpedi me eken degen kúdik týady. Al bıýlletenderdi túzetip, qaıtadan basý orasan qarjyny talap etedi. Sóıtse de jurt saılaý kúni jaqyndaǵan saıyn osynaý bılik jolyndaǵy kúreste kimniń upaıy kóbirek bolatynyn baǵamdap otyr. Bul rette aqparat quraldary «sol­tústiktiń» ókili, Sosıal-demo­kra­tııalyq partııanyń kósemi Almazbek Atambaevtyń, «ońtústiktiń» óki­li, «Atajurt» partııasynyń kó­semi Qamshybek Táshıevtiń jáne taǵy bir «ońtústik», «Bútin Qyr­ǵyzstan» partııasynyń kósemi Adahan Madýmarovtyń atyn ataıdy. Kúres osy úsheýiniń arasynda ótse kerek deıdi. Qazir jurt aıta beretin aımaq­tyq sıpatqa ádeıi nazar aýdaryp otyrmyz. Sol aımaqtyq sıpat bul úsheýdiń bireýine alǵashqy týrda sýyrylyp alǵa shyǵyp, jeńiske jetýine múmkindik bermeıtin sııaq­ty. Saılaýshylar óz «aımaǵyna» daýys beredi. Al «ońtústiktegi» daýys eki adamǵa bólinýi tıis. Úmit­kerler úshin munyń da sal­qyny tımeı qoımaıdy. Jaraıdy, ekinshi týrda qalaıda osy eki «aı­maqtyń» bireýi jeńip shyqqanda, ekinshisi ne isteıdi? Parasat­ty­lyq­qa júgingende, jeńgenin quttyq­tap, óz jeńilisin moıyndaýǵa tıis qoı. Al sońǵy jyldardaǵy qyrǵyz aǵaıyndardyń tájirıbesi buǵan kúmán keltiredi. Árıne, ár eldiń ózderi qalaǵan joly bar. Sol joldyń durys-bu­rystyǵyn ýaqyt kórsetedi. Qy­r­ǵyz aǵaıyndar qalaǵan búginge deıingi tóńkeris joly, «qıratý demo­kratııasy» joly ázirge jurt qy­zyǵarlyq jemisin bere qoıǵan joq. Endi, mine, el basshysyn beıbit jolmen, saılaý jolymen tańdaýǵa kiriskeli otyr. Tańdaý durys ja­salyp, sol saılanǵan qaıratkerge qoldaý jasalsa, eldiń yntymaǵy jarasar edi-aý deısiń. SAIаSATTY PANALAP, QYLMYSTAN QUTYLÝ QIYN Iýrıı Lýjkov – belgili tulǵa. Reseıdeı úlken derjava­nyń astanasyn 18 jyl basqarǵan bedeldi qaıratker. Kezinde onymen el basshylary sanasty. Tek ótken jyly ǵana sol qyzmetten óz erkimmen ketýiń kerek qoı degen emeýringe qulaq aspaǵan soń, ony prezıdent Dmıtrıı Medvedev «senimdi joǵaltýyna baılanysty» degen tujyrymmen merlikten bosatty. Sodan beri onyń tóńireginde kóbirek áńgime aıtylady. Bireý eńbegin aıta­­dy, bireýler onyń jemqorlyqqa qaty­sy bolǵanyn sóz ete­di. Ásirese, ká­sip­­ker áıeli Elena Batýrınaǵa qatysty oǵan aıyp taǵady. Degende, ony synaýshylardyń pikirlerinde de biraz shyndyq jatqany ańǵarylar edi. Ol – dúnıeni alshań basyp, sapyryp ómir keshken adam. Bir qyzyǵy – bul adam bizdiń elimizge de aıryqsha nazar aýda­ratyn. Ásirese, Astana qalasyna jıi kelip, onda ótken jıyndarǵa qatysyp, jas elordamyzdyń ósip-órkendegenine yqylas bildiretin. Odan keıin óziniń qyzmetine qa­tys­ty bolmasa da, Sibir ózen­derin Qazaqstanǵa burý jónindegi máseleni qaıta kótergeni bar. Onyń bolashaǵy joq joba bolsa da, oǵan mán berýin bizdiń elimizge degen yqylasy dep qabyldaǵan edik. Sol qaıratkerge qatysty áńgimeniń bizdi qyzyqtyratyny bir jaǵy soǵan da baılanysty. Iýrıı Mıhaılovıch sońǵy kúnderi taǵy da úlken áńgimeniń taqyrybyna aınaldy. Reseı aq­parat quraldary bul jaıynda jarysa jazyp jatyr. Munyń ózi saıası mánge de ıe bolyp otyr. Áńgime mynada. Osydan on kún­­­­­deı buryn Iý.Lýjkov «Azat­tyq» radıostansasyna suhbat berip, onda RF prezıdenti Dmıtrıı Medvedevtiń atyna aýyr-aýyr syn­dar aıtqan edi. Araǵa eki kún sa­­lyp, Máskeýdegi tergeý oryn­da­ry ony qylmystyq isterge qa­tys­ty jaýap berýge shaqyrdy. Buǵan Lýjkov saıası sıpat beredi, prezıdentti synaǵanym úshin solaı etti deıdi. Synǵa kelsek, ra­synda da ol aýyr. Lýjkov Medvedevti prezıdenttigi kezinde «eldik máse­le­lerdi sheshýge qa­bi­letsizdigin kórset­ti» dep má­limdedi. Sondaı-aq erteń ol V.Pýtınniń ornyna premer bolǵan kezde de bul Reseı úshin teris nátıje beretin qadam bolady dedi. Biraq sondaı syn úshin Lýj­kovty ter­geý­ge shaqyryp otyr deý de artyq kórinedi. Al endi Lýjkovty tergeýge jaýap berýge shaqyrýynda biraz qylmystyń ıisi shyǵady. Ol qala meri bolyp turǵanda qala bıýdjetinen Máskeý bankine 15 mıllıard rýbl aýdarylyp, aqyr so­ńyn­da ol Lýjkovtyń áıeli Elena Batýrınanyń kompanııasyna óte­di. Bul másele olardyń otbasynda sheshilgen. Endi Lýjkov buǵan qa­tysym joq, jaýapty bank bas­shy­lary beredi deıdi. Al bank bas­shylary Borodýlın jáne Akýlının degender osy qylmysqa baı­lanysty Londonǵa qashyp ketip, sonda bas saýǵalap júr. Lýjkov­tyń bul máseleden basyn arashalap alýy ońaı bolmas. Sirá, Lýjkov sodan qutylý­dyń joly retinde saıasatqa jú­gi­nip otyrǵan syńaıly. Shyn m­á­ninde Iýrıı Mıhaılovıch alda ózine osyndaı aıyptaý taǵyla­ty­nyn bilip, jyldamyraq qımyl­dap qalǵandaı. Endi saıasat úshin qýdalap otyr dep aqtalmaq. Biraq bul aıla-tásildiń ony qutqarýy ekitalaı-aý. Adam dúnıeqońyzdyq degen bálemen bylǵansa, odan ary­lý, tazalaný qıyn-aq. Tipti álem tanyǵan Lýjkovtaı tulǵa­lar­ǵa da ol ońaı soqpas. Mamadııar JAQYP.