Oralda «Taza qol: parasyz bolashaqqa birge» atty forým ótti

Jıynǵa Memlekettik qyz­met isteri jáne sybaılas jem­qorlyqqa qarsy is-qı­myl agenttigi tóraǵasynyń oryn­basary Alık Shpekbaev, Batys Qazaqstan oblysy ákimi Altaı Kólginov, oblys prokýrory Saparbek Nurpeıisov, memlekettik jáne quqyq qorǵaý organdarynyń basshylary, oblys máslıhatynyń depýtattary, azamattyq qoǵam ınstıtýty men BAQ ókilderi qatysty.

Forýmda baıandama jasa­ǵan Alık Shpekbaev óz sózin­de halyqaralyq jáne ult­tyq agenttikterdiń zertteý má­li­metterin keltirdi. Transpa­ren­cy International uıy­my­nyń dereginshe, úsh jyl bu­ryn­ǵy nátıjemen salys­tyrǵanda Qazaqstanda sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyldy baqylaıtyn azamattar sany eki ese ósken, al para berýshilerdiń sany úshten birge qysqarǵan.

Qazaqstan strategııalyq zertteýler ınstıtýtynyń soń­ǵy saýalnamasy respon­dentterdiń 80%-dan astamy para bermegen jáne paranyń ne ekendigin umytqanyn «aıtady».

«Zertteý» strategııalyq ortalyǵy da elde sybaılas jemqorlyq oqıǵalary azaı­ǵanyn baıqaǵan: suraý sal­ǵandardyń 70%-y sybaılas jemqorlyq jaǵdaıyna tap bolmapty.

Elimizde sybaılas jem­qor­lyqpen kúreste halyq belsen­diligi artyp kele jatqany ras. Agenttiktiń Call-ortalyǵy qu­rylǵan kezden bastap azamattardan túsken ótinish sany 13%-ǵa ósipti. Sybaılas jemqorlyq faktileri týraly habarlaǵan 187 tulǵa (onyń ishinde aýyr qylmystar boıynsha – 111, aýyrlyǵy ortasha – 76) 26 mln-nan astam teńge syıaqy alǵan.

Jyl basynan beri júrgizil­gen jasyryn is-sharalar nátıjesinde 89 oqıǵa boıynsha uıymdasqan qylmystyq toptyń 257 múshesi anyqtal­ǵan. Ishki ister organdarynda (4), bilim (3), keden (2), aýyl sharýa­shylyǵy (2), jer qaty­nastary (1) salalarynda «kásip qylǵan» 12 qylmystyq top quryqtalǵan.

«Sybaılas jemqorlyq – bú­gingi tańda elimizdegi barlyq ıgi bastama men reformalardy tejeıtin arylmas dertke aınaldy. Jasyratyny joq, memlekettik basqarý apparaty qazir halyqtyń tolyq se­nimine ıe emes. Muny moıyn­daý qajet», dedi Batys Qazaq­stan oblysynyń prokýrory S.Nurpeıisov.

Transparency International uıymynyń dereginshe, 2016 jyly Qazaqstan korrýpsııa deńgeıi boıynsha álemde 176 memlekettiń ishinen 131-orynda tur eken.

Sońǵy 5 jylda Batys Qazaqstan oblysynda 214 adam sybaılas jemqorlyǵy úshin qylmystyq jaýapkershilikke tartylǵan! Ákimshilik (24) jáne tártiptik jaza (627) al­ǵan­dar tipti kóp. Ásirese, mem­­leket beretin materıaldyq ıgilikterdi taratýshy mekemeler, memqyzmet kórsetý, memlekettik baqylaý men tekserý jasaýshy organdar, ákim­shilik jáne qylmystyq pro­sesterdi júrgizýshi oryndar jemqorlyqqa beıim.

«Sybaılas jemqorlyqqa ne isteımiz? Munyń emi bar ma?» dep kópshilikke saýal tasta­ǵan prokýror oblysta qanat­qaqty rejimde qolǵa alynǵan «Taza qol» jobasymen tanys­tyr­dy. Bul joba álemniń ozyq el­derindegi tájirıbege negiz­delgen. Jobanyń kózdegen eń bas­ty eki maqsaty bar: birin­shi – korrýpsııa belgilerine múl­dem tózbeý qaǵıdasyn qalyp­tas­tyrý, ekinshi – sybaı­las jemqorlyqqa jol berer táýe­keldi barynsha azaıtý. «Taza qol» aıasynda 15 bólimnen, 90 tarmaqtan tura­tyn keshendi sharalar jos­pa­ry jasalǵan. Ár mektepte «Adal urpaq» eriktiler qozǵaly­sy qurylǵan. Qazirdiń ózinde klýbtyń 6 myńnan asa múshesi bar eken.

«Taza qol» jobasy úsh ba­ǵyt boıynsha jumys iste­mek: «Shaǵym – memqyzmetker­­diń ındıkatory», «Azamattar­dyń quqyqtyq mádenıetin kóterý», «О́zińnen basta» dep atalatyn jobalar halyq­tyń shaǵymdarymen sapaly ju­mys isteý, turǵyndardyń qu­qyq­tyq saýatyn arttyrý, azamat­tar­dyń óz quqyǵyn sotta qor­ǵaýyn yntalandyrý, quqyq buzý­­shy­lyqtyń kez kelgen túri­ne múldem tózbeý minezin qalyp­tastyrý mindetterin kózdeıdi.

«Qolyn tazartyp», «jem­qorlyq kirin» jýǵaly otyrǵan Aq Jaıyq óńirinde qandaı ózgeris bar? Prokýrory ony da sanap aıtyp berdi.

Oral qalasy ákimdiginde HQKO úlgisindegi «Ashyq ákim­­dik» jobasy qyzmet kór­setedi. Bul jerde sáýlet, qala qurylysy, jer qa­tynas­­tary máseleleri bo­ıynsha aza­mat­tardan qujat qabyldaý ashyq, sapaly, yńǵaıly júrgizi­le­di. Barlyq densaýlyq saq­­taý mekemelerinde Biryńǵaı me­dısınalyq aqparat júıesi engizilgen. Qaladaǵy emhanalarda elektrondy kezek ornatyldy. Oblys ákimdigi men Quqyq qorǵaý organdary akademııasy arasynda qol qoıyl­ǵan memorandýmǵa sáıkes jergilik­ti polısııa qyzmetkerleri arnaıy oqytý kýrstarynan ótip, biliktili­gin arttyryp jatyr. Jol-patrýldik polısııa beınejetonmen jáne beınebaqy­laý ornatylǵan avtokólik­pen 100 paıyz jabdyqtalǵan. Ishki ister departamentiniń tirkeý-emtıhan alý bólimin­de elektrondy kezek jáne beıne­baqylaý ornatyl­ǵan. Oral qalalyq polısııa bas­qar­masynda kezekshi proký­ror kabıneti ashylyp, kez kelgen ýaqytta klıent qabyldaýǵa ázir tur. Ol jerde tergeý kabı­netterin arnaıy monıtor­dan baqylap otyratyn múm­kindik jasalǵan.

Qazbek QUTTYMURATULY, «Egemen Qazaqstan»

Batys Qazaqstan oblysy