Alystan kózińizdi arbaǵan Qozy Kórpesh-Baıan sulý eskertkishi ózine yntyqtyra beredi. Qos ǵashyqtyń qabiriniń basyna qoıylǵan dyń tektes mazar Aıagóz ózeniniń oń jaǵalaýynda. Áspetti kesene aıshyqty jerden ózine kóńil aýdartady.
Myna dúnıe dıdarynda keıde eske alyp, saǵynyshpen oıǵa oralatyn sátter bolady. Aıagóz degende túrli oqıǵalar eriksiz eske túsedi. Aýdan ortalyǵynda turyp, qııandaǵy Tańsyqqa baratynymyzdy estigende dastarqan basynda únsiz otyrǵan Sáken aqsaqal da «nemen barasyńdar?» – dep ornynan qozǵalaqtap qoıdy.
Alys joldan kelip, taǵy da ilgeri qozǵalatynymyzdy estigende oıǵa shomyp turǵan bizge aqsaqaldyń myna saýaly dem bergendeı boldy. Bul keseneni kezinde 1858 jyly N.Abramov, 1898 jyly N.Pantýsov zerdelegen, al 1952 jyly Ortalyq Qazaqstan arheologııalyq ekspedısııasy zerttedi. Ony Álkeı Marǵulan basqarǵan bolatyn. Shamamen HVI-HVIII ǵasyrda qalanǵan bul shoshaq kúmbezdi, qalaq tastan qalanǵan taban aýdany 6-da 6 metrlik kólemmen qalanǵan. Eskertkish bıiktegen saıyn súıirlene beredi, jalpy bıiktigi 12 metrge jetedi. Qurylys úlgisi dyńǵa uqsas bolǵandyqtan, qazaq jerine ıslam dini taramaı turyp salynǵan degen joramal aıtylady. Jol boıy usaq shańdaq jolda artymyzdan bir eli qalmaǵan qoıý qara shańdy kóterip kele jatqan aq «Nıvanyń» aldyńǵy oryndyǵyna jambastaı jatqan Sáken Sabyrbekuly eńbek demalysyna deıin osy Aıqyz dalasyn kezip, uzaq jyl mehanızator bolǵanyn aıtyp, sambyrlaı sóılep keledi. Jazyq dalanyń keremet qasıeti de shyǵar, ári-beri aınalǵan kólik qalaı júrse de mahabbat munarasyndaı kúmbez keremet qalpy kóz aldymyzda birde zoraıyp, birde eńselep myń qubylady. Jol qysqarsyn dedi me, Sáken aqsaqal kesene jaıynda biletinin aǵyl-tegil áńgimege qosty. – Jaryqtyq bul eskertkish qaı ǵasyrda turǵyzylǵany jaıynda tujyrymdy eshteńe aıtylmaıdy. Eskertkishtiń janynda baıaǵyda tas músinder bolatyn. Ony 1956 jyly Shoqan Ýálıhanov qaǵaz betine nobaılady ǵoı. Onda qasıetti quty ustaǵan úsh áıel men bir er adamnyń beınesi sulbalanǵan edi. Ańyzdarda úsh áıeldiń biri Baıan sulý da, ekinshisi sińlisi Aıǵyz, al úshinshisi apasy deýshi edi, al endi er adam Qozy desetin. Qazir sol tas músinder izim-qaıym joq bolyp ketti ǵoı...– dep bir qoıdy Sáken atamyz...
«Qozy Kórpesh-Baıan sulý» jyrynyń qaı kezde shyqqanyn jaqsylap aıyratyn belginiń biri – onyń kúmbezi. Bul kúmbez óte erte ýaqytta ıslamnan kóp buryn, ǵun zamanynda ne Túrik qaǵanaty kezinde turǵyzylǵan belgi. Ony kúmbezdiń kúnshyǵys jaq betinde turǵan músin tastar dáleldeıdi», deıdi Álkeı Marǵulan. Kún astynda mahabbat eskertkishi alystan kerim kúıinde aıshyqtala kórinedi. Kerim kerbez kesene. Aıagózdiń maıda tolqyndary bárine moıynsunǵandaı bulqynyp aǵady. Shirkin, Aıagóz bárine kýá qalpy shymyrlaıdy.
Saparbaı PARMANQUL, «Egemen Qazaqstan»
Shyǵys Qazaqstan oblysy, Aıagóz aýdany, Tańsyq aýyly
Sýretti túsirgen avtor