Halal ındýstrııasy talapqa saı damysyn

Elimizdegi «Halal» óndirisiniń basy-qasynda júrgen bir top óndirýshiler men ony tutynýshylar, birqatar qoǵamdyq uıym­dar Qazaqstandaǵy osy salada búgingi tańda qalyptasyp otyrǵan mán-jaıdan sizdi habardar etkimiz keledi. О́zińizge belgili, sońǵy jyldary bu­qaralyq aqparat quraldarynda habar­lanyp jatqandaı, halal ónimge degen suranystyń eselep artqany baıqalady. «Halal» standarty boıynsha tehnıkalyq komıtet tóraǵasy M.Sársenbaevtyń aı­týyna qaraǵanda, respýblıka boıynsha osy salada 500-den astam úlkendi-kishili kásiporyn jumys isteýde jáne olardyń sany ósý ústinde. Búgingi ómir kórsetip otyrǵanyndaı, álemde, sonyń ishinde elimizde de adam densaýlyǵyna paıdaly ári qaýipsiz halal taǵamǵa tıisinshe mán berile bastady. Kópshilik tamaq ónimderin satyp alyp jatqanda, onyń quramynda konservant­tardyń bar nemese joqtyǵyna, gendik modıfıkasııalanǵandyǵyna jáne t.b. jaǵ­daılarǵa erekshe basymdyq beretin jaǵ­daıǵa jetti. Bul durys ta. О́ıtkeni, adal taǵam – densaýlyq kepili. Osy tur­ǵyda halal ónimder tabıǵı taza, zamanaýı ekologııalyq talaptarǵa jaýap beretin birden-bir ótimdi ári joǵary suranysqa da ıe. Búginde búkil álem boıynsha halal ındýstrııasy erekshe qarqynmen damýda. Azyq-túlik jáne jeńil ónerkásipke, parfıýmerııa men farmakologııa jáne t.b. salalar da halal óndirisine aıryqsha den qoıýda. Elbasy N.Á.Nazarbaev salǵan sara joldy basty baǵyt etip alǵan Qazaq­stan da básekege qabiletti damyǵan elder­diń qataryna qosylý úshin jańa bastamalar men ozyq tehnologııalardy iske asy­ryp, el azamattarynyń meılinshe jaq­sy ómir súrýin qamtamasyz etýi kerek. Álemde tamaq óndirisiniń damyǵany sonshalyq, bul salada óz ornyn taýyp, jańa bastamany iske asyrý qıynnyń qıyny. Alaıda, elimizde halal óndirisi endi ǵana aıaǵynan turyp, qalyptasý kezeńin bastap ótkizip jatqandyqtan onyń jolyna kese-kóldeneń turý­shylar da, túrli jasandy kedergiler de jeterlik. Halaldyń atyn ja­mylǵan keıbir óndirýshiler tutynýshy­lardy aldap, olarǵa adaldyǵy kúmándi taǵamdardy saýdalaýda. Olar shyǵý tegi belgisiz ári kúmándi ónimderi men taýar­laryn rynokqa kóptep shyǵaryp, el tur­ǵyndarynyń táni men janyna óz zııanyn tıgizýde. Dana halqymyz: «Aýrý – astan» deıdi. Sondyqtan adam densaýlyǵynyń kúshti ári salamatty ómir saltyn ustanýy úshin isher asy men jeıtin taǵamynyń sharıǵat talabyna saı bolýynyń mán-mańyzy erekshe. Sharıǵat talaptaryna saı daıyndalyp, normatıvtik-tehnıkalyq qujattar arqyly negizdelgen taýar túri halal ónimniń qata­ryna jatady. Al Almatynyń «Kók baza­rynyń» saýda sórelerinde «Musyl­man­sha», «Halal» atty saýda belgilerimen qanshama tamaq ónimi men taýar saýdaǵa salynýda. О́kinishke oraı, olardyń basym bóliginde óniminiń halal ekenin rastaıtyn sertıfıkattar atymen joq. Al, sertıfıkat beretin (joǵaryda atalǵan) jaýapty mekemeniń ózine de halyqtyń senimi kún ótken saıyn kemip bara jatqanyn jasyra almaımyz. О́ıtkeni, bul mekeme óz qyzmetin sharıǵat talaptaryna saı júrgize almaýda. Osy­laısha naqty baqylaý men qadaǵalaýdyń joqtyǵynan elimizde halal ındýs­trııasynyń damýy tejelip, ol el ekono­mıkasyna tıisinshe óz zardabyn tıgizýde. Osynyń saldarynan halal narqy óz tutynýshylarynan aıyrylsa, kásiporyn­dar paıdadan, al memleket tıisinshe kiris salyǵynan qaǵylýda. Úkimettik deńgeıde halal óndirisin retteıtin memlekettik standarttyń joq­tyǵy da atalmysh salany aıanyshty jaǵ­daıǵa jetkizdi. Qandaı da bir ónim ón­dirýshi tutynýshylardy ózine tartý úshin halal saý­da belgisin paıdalanýdy ádetke aınal­dyrdy desek esh qatelespeımiz. Bir sózben aıtqanda, halal kóringenniń ermegine, kóldeneń kók attynyń tabys kózine aınalýda. Qazaqstan Respýblıkasynyń Ata Zańynda: «Memlekettiń eń basty baılyǵy – azamattyń quqyqtary men bostan­dyqtary» dep naqty atap kórsetilgen. Al, biz keltirip otyrǵan bultartpas derekter elimizdiń basty baılyǵy sanalatyn el azamattaryn rýhanı jáne tán aýrýlaryna shaldyqtyratyny aıtpasa da túsinikti. Shyntýaıtynda, jeke azamattyń densaý­lyǵyn saqtaýyna baılanysty quqy óres­kel buzylýda. Bulaı deıtin sebebimiz, adam óziniń nemen tamaqtanyp jatqanyn ózi bilmeıtin jaǵdaıǵa jetti. О́ıtkeni, ónimniń quramy jónindegi qaptalyndaǵy tanys­tyrmada kórsetilgen málimetterdiń shyn máninde rastyǵyna tutynýshy kúmándi. Osy keleńsiz túıtkildi máselelerdi sheshý maqsatynda 2005 jyly Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasynyń tór­aǵasy, Bas múftı, sheıh Ábsattar qajy Derbisáli «Qazaqstan qajylar qaýym­dastyǵy» respýblıkalyq dinı birlestigine «Halal» standartyna negizdelgen qoǵam­dyq komıtet qurý jóninde usynys jasaǵan bolatyn. Sonymen qatar, halal stan­dartynyń tizimin tıisti mınıstrliktermen jáne ózge de salalarmen birge daıyndaý jaǵyn da eskertken edi. Osy usynys sebepker bolyp Indýstrııa jáne saýda mınıstrliginiń №385 buıryǵymen «Qazaq­stan qajylary» RDB-niń bazasy negizinde halal standartyn retteıtin №57 tehnı­kalyq komıtet quryldy. Osy tehnıkalyq komıtettiń negizgi qyzmeti elimizde «Halal» ındýstrııasynyń aıaǵynan nyq turyp ketýine jan-jaqty qoldaý kórsetý edi. Bul arqyly qoǵamnyń halal ónim tutyný arqyly deni saý bolýyna ári ekonomıkanyń da odan qar­qyndy damýyna atsalysý maqsaty kózdeldi. Ile-shala №57 tehnıkalyq komıtet tarapynan halal óndirisimen shuǵylda­natyn kásiporyndardyń jalpy tizimi jasalyp, alǵashqy kezde sertıfıkat alǵan­dary múmkindiginshe qadaǵalaýǵa alyndy. Al, kele-kele baqylaý men qadaǵalaý toqtady. Sodan beri bul salaǵa «áı» der áje, «qoı» der qoja joq. Atalmysh komıtet tek sertıfıkat bergenine, onysy úshin kásiporyn tabysynan belgili paıyz al­ǵanyna máz. Kásiporyn bolsa, ónimin óz qalaýynsha «halal» degen atpen shyǵaryp jatqanyna kóńili toq. Al, munyń obaly kimge? Osylaı jalǵasa berse ne bolmaq? Onda, «halal ındýstrııasy» degen tek aty ǵana qalmaı ma?! Munan artyq kóz boıaý bola ma?! El­basy halal ındýstrııasyn jolǵa qoıyp, damytý máselesin kóterdi. Al, bıylǵy kóktemde bizde shyǵarylyp jatqan halal shujyq sapasyna qatysty Parlament Májilisinde úlken sóz boldy. «Halal» degen atpen shyǵarylyp jatqan basqa da ónimderdiń sharıǵat talabyna saı emestigi týraly buqaralyq aqparat quraldary dabyl qaǵýda. «Jel turmasa, shóptiń basy qımyldamaıdy». Son­dyqtan da óz múmkindigimizdi jiberip almaý úshin mynadaı sharalardy tez arada iske asyrýdy jón sanaımyz. Respýblıka Úkimeti janynan «Halal» komıteti nemese departament ashý oı­lastyrylsa. Munda musylman jáne basqa da memleketterdiń ýaqyt synynan ótken tıimdi tájirıbeleri eskerilip, elimizdiń ózindik erekshelikteri de esepke alynýy qajet. Halal ındýstrııa da­mýynyń orasan zor múmkindigin nazarǵa ala otyryp, bir­yńǵaı tehnıkalyq saıasatty júrgizý úshin onyń normatıvtik-tehnıkalyq baza­syn qalyptastyrýǵa tıispiz. «Halal» ónimderine beriletin sertı­fıkattardyń shynaıylyǵyna kóz jetkizý úshin arnaıy zerthanalar ashý jáne onyń turaqty jumys isteýin qamtamasyz etý qajet. Zerthanalar tek fızıkalyq-hı­mııalyq zertteýlermen shektelip qalmaı, mıkrobıologııalyq jáne gendik-modı­fıkasııalyq kórsetkishter boıynsha da saraptama jasaýy tıis. Osy aıtylǵan usynystarymyz halal ındýstrııasynyń máselelerin júıeli túrde oń sheshilýine yqpal etip, onyń damýyna tyń serpin bereri haq. Mundaı sharalar halqymyzdyń deniniń saý bo­lýyna, jastarymyzdy rýhanı-adamgershilik, patrıottyq negizde tárbıeleýge ólsheýsiz úles qosady dep senemiz. Bul máselelerdiń sizdiń tarapy­ńyzdan oń sheshim tabaryna biz úlken úmit artamyz jáne buǵan tıisinshe atsalysýǵa qashanda daıynbyz. A.BAIDÝLOV, «Manar» qoǵamdyq qorynyń dırektory. A. ÁBÝBÁKIROVA, «Iаsın» ıslam qaıyrymdylyq qorynyń dırektory. M.DANIIаLOV, «Fırdaýs» múgedekterdi ońaltý jáne aǵartýshylyq derbes baǵdarlamalar ortalyǵy qoǵamdyq qorynyń dırektory. A. NURMAShEV, jeke kásipker. B. QUSMANOVA, «Finance & Law EC» JShS-niń bas dırektory. N.DÁÝLETOV,«Bereke-et» halal óndiristik birlestiginiń bas dırektory. D.BÁTIShEVA, jeke kásipker jáne bir top kásipkerler men tutynýshylar qol qoıǵan.