Sybaılas jemqorlyqqa qaýqarly kúres qajet

Jastardyń boıynda sybaılas jem­qor­lyqqa qarsy mádenıet qalyp­ta­­sýy úshin jastarymyz sybaılas jem­qor­lyqty eldiń damýyn tejeıtin asa qaýipti qoǵamdyq dert dep tanýy tıis. Sybaılas jemqorlyqqa qarsy mádenıet ár adamda quqyqtyq saýattylyǵyna da baılanysty tómen nemese joǵary bolýy múmkin. Memlekettegi zańnamalardy jaqsy bilý ár adamnyń óz is-áreketine degen se­nim­di­ligin kúsheıtedi. «Nur Otan» par­tııa­sy­nyń sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl baǵdarlamasynda: «Otbasy jáne bilim berý salasy bul úderiske múddelilik tanyta otyryp qatysýy kerek. Bul jumysty mektepke deıingi bala tárbıesinen bastaǵan abzal» delingen. Bul jerde jas urpaqtyń quqyqtyq sanasy men mádenıetin qalyptastyrý, otansúıgishtik sezimin kúsheıtý mańyzdy. 

2014 jyly «Qazaqstan Respýb­lı­kasynyń 2015-2025 jyldarǵa arnalǵan sy­baılas jemqorlyqqa qarsy strategııasy» qabyldandy. Osy strategııada da qo­ǵamda sybaılas jemqorlyqqa qarsy má­denıetti qalyptastyrýǵa erekshe kóńil bólinedi. Damyǵan elderde sybaılas jem­qorlyqqa qarsy saıasatty iske asyrý ba­rysynda sybaılas jemqorlyqty rýhanı jaǵynan qabyldamaýǵa mán beriledi. Sondyqtan sybaılas jemqorlyqqa qarsy má­denıettiń qalyptastyrylýyn oqý oryn­darynan bastaǵanymyz durys. Jas ur­paqty sybaılas jemqorlyqqa qarsy múl­dem tózbeýshilikke tárbıeleýimiz ke­rek. Qazir sybaılas jemqorlyqtyń bar­­lyq túrlerin joıý úshin Qazaqstan aza­­mattarynyń quqyqtyq sanasyn art­ty­­rý júrgizilýde. О́ıtkeni olar sybaılas jem­qorlyqqa qarsy biliminiń bolmaýyna baılanysty abaısyzda sybaılas jemqorlyqtyń qatysýshylary bolyp qa­lady. Búginde memlekettik organdar­da senim telefondary ornatylǵan. Bu­qa­ralyq aqparat quraldarynda mem­le­ket­tik qyzmetterdiń kórsetilýi týraly ma­qalalar jarııalanýda. Memlekettik or­gandardyń qyzmetshileri úshin sybaılas jemqorlyqqa qarsy taǵylymdamalar ót­kizilýde. Halyqqa qyzmet kórsetý orta­lyq­tarynda memlekettik qyzmetterdi elektrondy túrde alýǵa bolady. 

Jalpy, bizdiń elimizde táýelsizdiktiń alǵashqy kúnderinen bastap álemdik stan­­darttarǵa sáıkes keletin sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyldar jú­­zege asyrylyp keledi. Sybaılas je­m­­qorlyqtyń kórinisterin joıý maq­sa­tynda zańnamalyq aktiler qa­byl­dan­dy. Ruqsattar men memlekettik qyz­met­­terdiń alynýyn jeńildetý úshin elek­trondy úkimet pen elektrondy sandyq qoltańba, «bir tereze» qaǵıdaty en­gizildi. 2014 jylǵy tamyzda Qazaqstan Res­pýblıkasynyń Memlekettik qyzmet is­teri jáne sybaılas jemqorlyqqa qar­sy is-qımyl agenttigi quryldy. Onyń negizgi mindeti memlekettik qyzmet sa­la­­syndaǵy basshylyqty, memlekettik qyz­­met kórsetý sanasyn baqylaý, sybaılas jemqorlyq qylmystary men quqyq bu­zý­shylyqtardyń aldyn alý bolyp ta­by­lady. 

Joǵaryda aıtqanymyzdaı, «Qazaq­stan Respýblıkasynyń 2015-2025 jyl­darǵa arnalǵan sybaılas jem­qor­lyqqa qarsy strategııasy» sybaılas jemqorlyqqa qarsy saıa­­sattyń ne­gizi. Osy strategııada sy­baı­las jem­qor­lyqqa qarsy sharalar kesheni ju­r­tshy­lyqtyń qatysýymen júr­gi­zilýi qa­­jettigi aıtylǵan. Memleket pen qo­ǵam tyǵyz qarym-qatynasta bol­ǵan­da sybaılas jemqorlyqqa qarsy tó­tep bere alamyz. Sondaı-aq strate­gııa­da sybaılas jemqorlyqqa degen tóz­beýshilik árbir qazaqstandyqtyń azamattyq ustanymyna, al adaldyq pen satylmaýshylyq minez-qulyq normasyna aınalý kerek. Sybaılas jemqorlyqqa qarsy mádenıetti qalyptastyrýda ur­paq­pen jumys isteý qajet. Adamdy ba­la kezinen qazaqstandyq patrıotı­zm jáne sy­­baılas jemqorlyqty qabyldamaý rý­hynda tárbıelep ósirý kerek. Stra­te­gııanyń maqsaty – memlekettiń sybaılas jemqorlyqqa qarsy saıasatynyń tıimdiligin arttyrý, sybaılas jem­qor­lyqtyń kez kelgen kórinisine «múl­dem tózbeýshilik» ahýalyn jasaý ar­qy­ly sy­baılas jemqorlyqqa qarsy qoz­ǵa­lysqa búkil qoǵamdy tartý jáne Qa­zaq­standa sybaılas jemqorlyq deńgeıin tómendetý.

Elbasy «Qazaqstannyń úshinshi jań­ǵyrýy: jahandyq básekege qabi­lettilik» atty Joldaýynda Qazaqstannyń mem­le­ket­tiligin nyǵaıtý jolyndaǵy stra­te­gııa­lyq mańyzdy máselelerdi aıqyndap, qo­ǵam men memleketti túbegeıli qaıta óz­gertýge, jańǵyrtýǵa baǵyttalǵan bes ne­gizgi basymdylyqty belgilep berdi. Mun­da besinshi basymdyqtyń biri – sy­baı­las jemqorlyqpen kúres. Onda: «Sy­baı­las jemqorlyqtyń sebepteri men al­ǵysharttaryn anyqtap, olardy joıý ju­mysyn kúsheıtý qajet. Mańyzdy má­seleniń biri – satyp alý salasyn jetil­di­rý. Úkimetke memlekettik satyp alý júıe­sin ortalyqtandyrylǵan qyzmet qa­ǵıdaty boıynsha engizýdi tapsyra­myn. Kvazımemlekettik sektorda, tabıǵı mo­no­polııa jáne jer qoınaýyn paıda­la­­ný salalarynda da satyp alý sha­ra­laryn ótkizý ádisterin túbegeıli qaı­ta qarastyrý kerek. Sybaılas jem­qor­lyq­pen kúreste kóp nárse búkil qo­ǵam­nyń belsene atsalysýyna baılanysty. Áleý­mettik jeliniń, ózge de medıa-resýrs­tar­dyń damýy jaǵdaıynda, sybaılas jem­qorlyqqa qarsy is-áreket barysynda ony jalpy jurtshylyqtyń jek kórýi kú­res­tiń qýatty quralyna aınalýǵa tıis» delingen. 

«100 naqty qadam» Ult josparynyń 13-qadamynda da jemqorlyqqa qarsy kú­resti kúsheıtý máseleleri naqty kór­setilgen. Munyń barlyǵy sybaılas jem­qor­lyqqa qarsy kúreste naqty ná­tı­je­ler­ge qol jetkizýge múmkindik beredi dep oılaımyz.

Anarbaı RADJAPOV, tarıh ǵylymdarynyń  kandıdaty, dosent 

ALMATY