Qobyz – qazaqtyń jany desek artyq aıtqandyq emes. Alash balasy ol aspapty erteden qasıet tutyp, tipti jany bar qubylys dep bilgen. Tarıhtyń tylsymyna boılaıtyn bolsaq, qobyzdyń báıgege qosylǵany esimizge túsedi. Qobyz týraly nebir ańyzdar sanamyzda qaıta jańǵyrady. Jýyrda Jezqazǵan qalasynan tabylǵan kóne aspap ta sanamyzdyń rýhanı jańǵyrýyna osylaı áser etken.
Aıtpaǵymyz, osydan úsh ǵasyr buryn jasalǵan saz aspaby ataqty baqsy, dáýlesker kúıshi Dosymbaı Itemgenulyna tıesili eken. Urpaqtan urpaqqa jádiger bolyp jetken qundy qobyz qazir baqsynyń besinshi urpaǵy Dastanbek aqsaqaldyń shańyraǵynda tur. Jádigerdi jańǵyrtýshylarmen áriptesimiz Ardaq Asylhanuly áńgimeleskendeı, qarııa qaıtys bolǵanymen, báıbishesi Zıpan áje qara qobyzdy kóziniń qarashyǵyndaı saqtap kelgen. Zıpan ájeı kóneniń kózi bolǵan kıeli aspapty qadir tutyp, aq matamen qaptap, tórge ilip qoıǵan. 250 jyl buryn jasalǵan qara qobyzdyń shekteri bosaǵany bolmasa, synyn buzbaǵan. Jıde aǵashynan tutas shabylyp, tómengi jaǵy terimen qaptalypty. Espesi men ysqyshy jylqy qylynan tartylǵan. Al qulaq buraýynyń tusynda sholpylary jáne shanaǵynda aınasy bar eken. Iаǵnı osyǵan qarap-aq baqsynyń qobyzy ekenin ańǵarýǵa bolady. Dosymbaı baqsy ony HIH ǵasyrda Barjyǵul degen sheberge jasatqan. Keıin nemeresi Jumadildáǵa amanattaǵan.
Jezqazǵan qalasynyń turǵyny Zıpan Dosymbaevanyń aıtýynsha, qobyz ıesi 82 jasynda qaıtys bolypty. – Onda Jumadildá atam 2-3 jastaǵy nemeresi eken. Osy qobyzdy myna Jumadildáǵa berińder degen amanat búginge deıin sertke berik saqtaldy, – deıdi Zıpan apaı.
Keıin kıeli aspap Jumadildá aqsaqaldan balasy Dastanbekke ótken. Al eri ómirden ozǵan soń, áýlettiń kelini Zıpan ájeı qara qobyzdy kóziniń qarashyǵyndaı saqtaıdy. Tipti 1973 jyly Lenıngradtan orys zertteýshileri kelgende de bermepti. Jergilikti murajaıǵa ótkizýge de úzildi-kesildi qarsy bolǵan.
– Dosymbaıdyń óziniń kıesi bar dep aıtylady halyqtyń arasynda. Múmkin sol sebeptermen murajaıǵa ótkizbeýi ábden múmkin. Qobyz – baqsylardyń qobyzy. Belgili bir ereksheliktermen jasalǵan, – deıdi tarıhshy-arheolog Ǵabdol Áýezov.
Ulytaý boıynda qobyzdyń qońyr únin kúńirentken Dosymbaı baqsy – keshegi Qorqyt babadan, Qoılybaı kúıshiden qalǵan dástúrli ónerdi jalǵastyrýshy. Aty qazaq dalasyna ańyz bolyp taraǵan sońǵy baqsylardyń biri ekeni aqıqat.
Mıras ASAN, «Egemen Qazaqstan»
Qaraǵandy oblysy