Semeıde qatarynan toǵyz aı boıy Kólik jáne kommýnıkasııa ǵylymı zertteý ınstıtýtynyń mamandary keshendi zertteý jumystaryn júrgizgen edi. Nátıjesinde Qazaqstandaǵy zańnama aıasyna qalada kólik tasymaly qyzmetindegi alty kásiporynnyń da jumysy talapqa saı bolmaı shyqty. Qala ákimdiginde ótken jınalysqa osy máselege oraı quqyq qorǵaý organdarynyń qyzmetkerleri qatysty.
– Kún saıyn qala boıynsha tasymalǵa shamamen 427 avtobýs shyǵady. Alty tasymaldaýshyda ártúrli markadaǵy 633 avtobýs bar eken. Olardyń 215-i «marshrýtka», ıaǵnı «GAZel» kóligi. Ony úlken qalanyń ishine jiberýge bolmaıdy, sebebi mundaı shaǵyn kólikter qala shetindegi az jolaýshysy bar aýdandarǵa arnalǵan. Tehnıkalyq reglament boıynsha mundaı avtobýstar qala ishine emes, qala syrtyndaǵy aýyldarǵa júrýge qolaıly. Shaharda shaǵyn avtobýstar barlyq tasymal kólikteriniń 30 paıyzyn ǵana quraý kerek, ol Semeıde «GAZelder» barlyq kóliktiń 50 paıyzyn quraıdy, – dedi Kólik jáne kommýnıkasııa ǵylymı-zertteý ınstıtýty dırektorynyń orynbasary Baıbolat Baımanbetov.
Taǵy bir aıta keterligi, qaladaǵy jolaýshy tasymalymen aınalysatyn alty kásiporynnyń baǵyttaǵy kólikteri nebári 16 paıyz eken. Qalǵan avtobýstar qaıdan deseńiz, olardyń ıeleri basqa jaqtan kelgender.
– Semeıdegiler jalǵa alynǵan jáne arnaıy osyndaı jumysqa tartylǵan kólik túrleri bolady degendi túsine qoımaıdy, – dedi Baıbolat Baımanbetov, – jalǵa alynǵan kólik degen múlde joq. Sebebi kólikti jalǵa bergen kezde tasymaldaýshy tehnıkalyq qyzmet kórsetýdi, janar-jaǵarmaı quıýdy, shınalaryn aýystyrýdy óz jaýapkershiligine alady. Biraq ol Semeıde múlde qalyptaspaǵan. Onyń ústine jekemenshiktegi jumysqa tartylǵan kólik túrleri de eskirgen. 403 kólikke 7 jyl, al 230 kólikke 7-12 jyl bolǵan. Tipti bulardan da eskirip, tozǵandary jeterlik.
Sarapshylar avtoparkterdi teksergen kezde nebir olqylyqtarǵa tap bolǵan. Máselen, «Avtomıdı» JShS-niń qadaǵalaýshy mehanıgi mehanıkalyq suraqtarǵa jaýap bere almaǵan. Júrgizýshilerdiń alkogoldi ishimdik ishpeýin, avtobýs sapasynyń durystyǵyn tekserý avtobazadaǵy baqylaýshy adamdardyń jumysy bolsa, bul iske de bilikti mamandar tartylmaǵan.
– Jolaýshy qaýipsizdigi basty orynda turý kerek, – dedi Baıbolat Baımanbetov statıstıkalyq zertteý málimetterin keltirý barysynda, – sońǵy 11 aı ishinde jol kóligi apatynan 20 myń qazaqstandyq qaıtys boldy. Avtobýsqa mingen jolaýshy aqshasyn tóledi, ol óziniń qaýipsizdigi úshin tóledi. Sol bılet qunyna oǵan mádenıetpen qaraý, aıaldamalardyń atyn aıtý sııaqty talaptar kiredi. Júrgizýshi men kondýktor biryńǵaı tústi kıim kııýi kerek. О́zderi baǵasyn kótertken 80 teńgege jolaýshy tasymalyndaǵylar mádenıetimizdi de jaqsartamyz dep edi ǵoı. Sonymen avtobýs salondaryndaǵy tazalyqtar qaıda?! Árbir avtobýs aýysymdaǵy jumysyn aıaqtaǵan soń ishi-syrty jýylyp-shaıylýy kerek.
«Qýyrdaqtyń kókesin túıe soıǵanda kóresiń» demekshi, «Semeı kóligi trans» JShS-de mehanık avtobýstyń qozǵalmaly bólikterin fonar shammen qarap shyǵady eken. Tehnıkalyq talap boıynsha mundaı jerlerdi arnaıy kóretin tereń shuńqyrǵa túsip, tekserip shyǵý kerek. Sarapshy osyndaı qyzyqtardy óz tájirıbesinde birinshi ret kórip otyrǵandyǵyn jetkizdi. Mundaı talap buzýshylyq qaladaǵy avtoparkterdiń kez kelgeninde bar eken. Sarapshylar teksergendeı aıaldamalar da talapqa saı emes. Qabanbaı batyr kóshesi boıyndaǵy Ortalyq bazar tusyndaǵy aıaldamalar kóńilge qonymdy bolǵanmen, qala syrtyndaǵy Shyǵys, Mırnyı kentterindegi nysandardyń aıaldama degen aty ǵana. B.Baımanbetovtiń aıtýynsha, qala syrtyndaǵy avtobýstar toqtaıtyn sońǵy aıaldamalarda demalatyn keshender bolýy kerek. Avtobýs júrgizýshileri men kondýktorlar tańerteń erte jumysqa shyǵatyndyqtan, olar túski as iship, bir sát kóz ilip alǵandary jón.
Jıynǵa qatysyp otyrǵan qala ákimi Ermak Sálimov tyńǵylyqty jumys jasaǵan tıisti sala qyzmetkerlerine, prokýratýraǵa, zertteý júrgizgen Kólik jáne kommýnıkasııa ǵylymı-zertteý ınstıtýtyna rızalyǵyn bildirdi. Osylaısha halyqty sapaly avtobýspen, avtopark qyzmetimen qamtý úshin aldaǵy ýaqytta da birigip jumys isteımiz degen óziniń sheshimin aıtty.
Sondaı-aq basqosýda oblystyq jolaýshylar kóligi jáne avtomobıl joldary basqarmasynyń bastyǵy Murat Musataevtyń aıtyp ótkenindeı, oǵan birneshe hat kelip túsipti. Onda jolaýshylar tasymalymen aınalysyp, qyzmet qana kórsetýi tıis mekemeler óz mindetterine qalanyń atqarýshy bıligi aınalysatyn mindetterdi de alyp alǵandyǵy jazylypty.
– Sondyqtan da men memlekettik kiris basqarmasy, kólikti baqylaý komıteti, kólik prokýratýrasy sııaqty quzyrly organdardy Semeıdegi kólik tasymaly kásiporyndarynyń jumysymen tanysýǵa shaqyramyn. Búgingi jınalystyń ózinde qolymyzǵa qanshama faktiler túsip otyr. Munyń barlyǵyna kózjumbaılyq jasaýǵa bolmaıdy, – dedi Murat Musataev.
Raýshan NUǴMANBEK
SEMEI