О́tken seısenbi kúni «Mádenıet arqyly únqatysý» halyqaralyq jobasy aıasynda Izraıl memleketiniń elshiligi men Qazaqstan Respýblıkasy Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy kitaphanasynyń ujymy birlesip, Halyqaralyq holokost qurbandaryn eske alý kúnine arnap, «Dıplomattar – álem halyqtarynyń taqýalary» atty kórme uıymdastyrdy.
«Holokost» termıni – 1933-1945 jyldary Germanııa bıligine A.Gıtlerdiń kelýimen Eýropada ómir súrip jatqan evreılerdi qyryp-joıyp qýǵyndaýyna baılanysty paıda bolǵan. Iаǵnı osy jyldary fashısterdiń qolynan 6 mıllıon evreı qaza tapqan dep esepteledi.
Osyǵan baılanysty BUU-nyń Bas Assambleıasy 2005 jyly 1 qarashada sheshim qabyldap, jyl saıyn «Halyqaralyq holokost qurbandaryn eske alý kúnin» atap ótýdi rásimdegen-tin. Joǵarydaǵy kórme osy negizde ótkizilip otyr.
Sharanyń ashylýynda sóz alǵan Izraıl memleketiniń Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy Tótenshe jáne ókiletti elshisi Mıhael Brodskıı, bul kún fashıster zulymdyǵynyń qurbany bolǵan 6 mıllıon evreıdi eske alýmen qatar, sol zulmat kezinde evreılerge aıaýshylyq tanytyp, ajaldan arashalaǵan adamdardy eske alý arqyly rýhtaryna rızashylyq bildiremiz, sol úshin kórme ótkizip otyrmyz, dedi.
Joǵarydaǵy kórmege evreı jurtyn ajaldan qutqarǵan tulǵalar jaıly tolyq málimet toptastyrylypty. Atap aıtqanda, 1939 jyly Lıtvada qyzmet atqarǵan japon dıplomaty Chıýne Sempo Sýgıhara evreılerge ózi eliniń vızasyn tegin taratyp, olardyń holokost sheginen shyǵyp ketýine jaǵdaı jasasa, 1936 jyly Túrkııanyń syrtqy ister mınıstri bolǵan Selahattın Ýlkýmen Rodos aralyna qashyp kelip panalaǵan 2000 evreıge vıza jasap berip, shetelge ótkizip jibergen. Sol sııaqty Fransııanyń Borda qalasynda otyrǵan Portýgalııanyń bas konsýly Arıstıdes de Soza Mendes 10 myń adamnyń ómirin qutqaryp qalsa, ulybrıtanııalyq dıplomat Frınse Folı, Danııanyń nemis elindegi attashesi Georg Ferdınand Dýkvıs, shvedtik Raýl Vallenbergter 437 myń evreıdi ajaldan arashalaǵan. Bulardan basqa Jeneva qalasyndaǵy perýlik konsýl Hose Marıı Baretto men Chehııanyń Germanııadaǵy elshisi Vladımır Vokhos evreılerge óz elderiniń pasportyn tegin jasap bergen. Afına qalasyndaǵy Ispanııa dıplomaty Romero Radıjases de 48 myń evreıdiń aman qalýyna sebepshi bolǵan. Bul adamdardy qazirgi Izraıl memleketi qutqarýshylar retinde erekshe qadirleıdi.
Joǵarydaǵy qutqarýshylar esimin ulyqtaýǵa arnalǵan halyqaralyq Iаd Vashem (Yad Vashem) atty uıym da qurylǵan. О́tken jyldyń aıaǵyndaǵy esep boıynsha uıymǵa álemniń 50-den astam elinen 27 myń adam múshe retinde tirkelgen.
Beken QAIRATULY,
«Egemen Qazaqstan»
Sýretti túsirgen
Orynbaı BALMURAT,
«Egemen Qazaqstan»