Jaqynda AQSh-tyń qarjy mınıstrligi aldaǵy ýaqytta sanksııa salynýy múmkin reseılik azamattardyń aty-jónin jarııalady. Ol tizim «Kreml esebi» dep ataldy. «Eseptegi» 210 adamnyń ishinde prezıdent ákimshiliginiń jaýapty qyzmetkerleri, úkimet músheleri, joǵary laýazymdy saıası tulǵalar jáne iri memlekettik kompanııalardyń basshylary bar.
Naqty derekterge qaraǵanda, bul tizim AQSh kongresine osy jyldyń 29 qańtarynda usynylǵan. Sarapshylar bolashaqta tizimge engizilgen tulǵalarǵa sanksııa salynýy yqtımal ekenin joqqa shyǵarmaıdy. AQSh prezıdentiniń ákimshiligi jaqyn arada ondaı shara qoldanylmaıtynyn aıtady. Al «Kreml esebine» baılanysty tizim «Amerıka qarsylastaryna sanksııa arqyly qarsy is-sharalar» dep atalǵan federaldyq zańnyń negizinde jasalypty. Bul qujatqa AQSh prezıdenti D. Tramp ótken jyldyń tamyzynda qol qoıǵan eken.
Shamaly sheginis jasaıtyn bolsaq, AQSh-tyń eks-prezıdenti Barak Obama da «belgili» máselelerdi alǵa tartý arqyly Reseıge sanksııa salǵan bolatyn. Sondaı-aq ótken jyldyń qazanynda AQSh-tyń memlekettik departamenti joǵaryda atalǵan jańa zańmen kimderge qatysty sanksııa salynatynyn ashyp aıtqan edi. Sol joly memlekettik departament Reseıdiń qorǵanys jáne barlaý qyzmeti salasyndaǵy otyzǵa jýyq kompanııasyn atap, osy mekemelerge qatysy bar, sonymen birge olarmen iskerlik áreket jasasatyn reseılik nemese sheteldik uıymdarǵa da shekteý qoıylýy yqtımal ekenin de eskertken-di.
Kez kelgen memleket úshin sanksııa birinshi kezekte ekonomıkalyq jaǵynan tıimsiz. Eldiń ishki jáne syrtqy saıasatyna da keri áser etetinin taǵy joqqa shyǵara almaımyz. Reseı tarapy «amerıkalyq jańa sanksııalarǵa» qarsy is-sharalardy qolǵa alyp jatqany sol kezde-aq belgili boldy. Mysaly, eldiń premer-mınıstri Reseıdiń memlekettik kompanııalarynan merdigerlerdiń aty-jónin jarııalaý talabyn alyp tastaý jóninde sheshim qabyldady. Sonymen qatar Reseı ózderiniń ishki jáne syrtqy qarjy naryqtarynyń 2018 jylǵy boljamdaryna sanksııanyń yqtımal áserin de qosty.
«Qara tizimge» kirgen 210 reseıliktiń 114-i joǵary laýazymdy qyzmet atqaratyn saıasatker, 96-sy «olıgarh» eken. Tizimde kimder bar degenge kelsek, premer-mınıstr D.Medvedevtiń, Reseı Federasııasy keńesiniń tóraǵasy V.Matvıenkonyń, Memlekettik dýma spıkeri V.Volodınniń, Syrtqy ister mınıstri S.Lavrovtyń, syrtqy barlaý komıtetiniń dırektory S. Naryshkınniń, tergeý komıtetiniń tóraǵasy A.Bastrykınniń, prezıdent ákimshiliginiń basshysy A.Vaınonyń, prezıdenttiń baspasóz hatshysy D. Peskovtyń, Máskeý meri S.Sobıanınniń aty-jónderi atalady. Al reseılik memlekettik korporasııalar basshylarynyń ishinen «Rosneft» basshysy I.Sechınniń, «Gazprom» jetekshisi A.Mıllerdiń, «Rosteh» basshysy S.Chemezovtyń, «Reseı temir joly» kompanııasynyń bas dırektory O.Belozerovtiń, Sberbank jetekshisi G.Greftiń aty-jónderi kezdesedi.
Reseılik saıasatkerler «Kreml esebine» baılanysty tizimge sol kúni-aq pikir bildirdi. Reseı prezıdenti Vladımır Pýtın AQSh-tyń sanksııalar týraly zańynyń jalǵasy retinde jarııa etilgen tizimine qatysty «bul dostyq áreket emes» degen baǵa berdi. Sondaı-aq ol Máskeýde óziniń saılaý aldy kampanııasyna arnalǵan jıyndaǵy sózinde Reseı AQSh-qa jaýap retinde qandaı da bir qarsy qadamdar josparlamaıtynyn atap ótti. Onyń pikirinshe, bul tizimdi jasaýǵa qatysqandardyń ózderiniń jetekshilerine soqqy bolyp tıedi. Reseıdiń AQSh-pen birlesken sharalarynsyz-aq múmkindigi jetedi.
Al Reseı Federasııasy keńesiniń músheleri AQSh bıliginiń «Kreml esebin» Reseı elıtasyn «qulatý áreketi» dep baǵalady. Keńestiń qorǵanys jáne qaýipsizdik komıteti tóraǵasynyń orynbasary Frans Klınsevıch tizimniń jarııalanýy oǵan kirgizilgen sheneýnikter men bıznesmenderdiń «ashý-yzasyn týǵyzýmen qatar olardy biriktiretinin» málimdese, halyqaralyq ister komıtetiniń tóraǵasy Konstantın Kosachev «AQSh úkimeti «qara tizimdi» daıyndaǵan kezde «Kremldiń telefon anyqtamalyǵyndaǵy málimetterdi kóshire salǵan» dedi.
«Kreml esebine» Reseı úkimetiniń birqatar músheleri de óz oı-pikirlerin ashyq bildirdi.
«Qara tizimge» ilikkenderdiń arasynda iri bıznesmender de az emes. Keıbir sarapshylardyń pikirine qaraǵanda, joǵary laýazymdaǵy saıası tulǵalardyń basym bóligi jáne iri bıznes ókilderiniń túgelge jýyǵy tizimge engizilgendikten, olardyń barlyǵy birdeı sanksııaǵa ilinýi múmkin emes. Degenmen, «Kreml esebi» Batys ınvestorlaryn óz bıznesterin qaıta qaraýǵa májbúr etedi.
AQSh qarjy mınıstrliginiń jarııa etken «Kreml esebindegi» sanksııa salynýy yqtımal degen «qara tizim» kúshine áli engen joq. Ol kúshine ene me, joq, enbeı me – bul jaǵy taǵy belgisiz. Onyń túpki astarynda bıylǵy jyldyń 18 naý- ryzynda Reseıde ótetin prezıdenttik saılaýǵa yqpal etý de múmkin.
Álısultan QULANBAI,
«Egemen Qazaqstan»