Men ýnıversıtette stýdentterge «Zııalylyq negizderi jáne qarym-qatynas mádenıeti» atty elektıvti pánnen dáris oqyǵan saıyn mindetti túrde Alash zııalylarynyń aıtqandary men Abaıdyń qara sózderine, Elbasynyń jyl saıynǵy Qazaqstan halqyna Joldaýlary men baǵdarlamalaryna, «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» maqalasyna toqtalamyn.
Osyndaı qundy materıaldar qataryna N.Á.Nazarbaevtyń «Táýelsizdik dáýiri» kitaby qosylǵanyna óte qýanyshtymyn. О́ıtkeni bul kitapta bizdiń ótken jolymyz, qazirgi ómirimiz, búgingi qazirgi Qazaqstannyń tarıhy men kelbeti sıpattalǵan. Egemen elimizdiń júrip ótken joldaryn táýelsiz elimizdiń baqytty urpaqtarynyń sanasyna sińirý úshin bul kitapty taptyrmas oqýlyq der edim. Búgingi jastarǵa osy oqýlyq arqyly táýelsizdiktiń qadirin, qysqa ýaqytta qanshama ter tógilgenin tereń uǵyndyrýymyz kerek.
Egemendi elimizdiń bolashaǵy, erteńgi ıeleri – búgingi jastar, keleshek urpaq. Olardy jańa Qazaqstannyń jańashyl azamattary retinde saýatty, jan-jaqty bilimdi de bilikti, óz betimen oılap-bilýge talpynatyn, týǵan Otanyn qorǵaıtyn, qasterleıtin, ekonomıkasyn odan ári damytatyn qazaqtyń urpaǵyn tárbıeleý – búgingi kúnniń talaby. Qazirgi zaman talabyna saı bilim alýshylarǵa kásibı quzyrettilikter qalyptastyrýda joǵary oqý oryndarynyń aldynda orasan zor mindetter tur. Bilim saıasatyndaǵy túbegeıli ózgerister oqytýshydan stýdentterdi tek bilimge ǵana emes, ómir súrýge úıretetin qabiletterdi talap etýde. Bolashaq mamandardyń osynaý aqparattyq qoǵamnan qalyspaı jete oılaýshy, jedel sheshim qabyldaýshy, isker uıymdastyrýshy, naqty baǵyt-baǵdar berýshi bolyp shyǵýy – bul qazirgi ýaqyttyń talaby. Qazirgi demokratııalyq reformalar jaǵdaıynda jańa ıdeıalar men qundylyqtardy qalyptastyrýdyń qajetti sharttarynyń biri – saıası turaqtylyq. El basshysy N.Nazarbaevtyń búkil kúsh-jigeri elde saıası turaqtylyq pen ultaralyq tatýlyqty saqtaı otyryp, əleýmettik-saıası məselelerdi baıyppen sheshýge baǵyttalǵan. Munyń kóptegen nətıjelerin kórip te otyrmyz. Elimizde jańa turpatty memlekettik basqarý júıesi, əleýmettik qurylymdar qalyptasýda. Olardyń bəriniń qyzmeti jańa qoǵamdyq sanany jańa ıdeologııany qalyptastyrýǵa baǵyttalyp otyr.
«Táýelsizdik dáýiri» kitabynyń kirispesinde Prezıdent: «Bul kitap meniń uly qoldaýshym, kemel keleshegine óziniń qazaqstandyq jolymen qaryshtaǵan jasampaz halqyma arnalady» dep kitaptyń mazmunyn aıqyndap beredi. Kitap ádebı de, pýblısıstıkalyq ta stılmen anyq, jan-jaqty jazylǵan. «Táýelsizdik dáýiri» kitabyn saıası antologııa desek te qatelespeımiz. Elbasymyz N.Nazarbaevtyń eldiń damýy barysyndaǵy sóılegen sózderi men jarııalanymdary júıeli jınaqtalyp berilgen. Bul qundy eńbek Qazaqstannyń jańa tarıhy men onyń erteńine degen avtordyń kózqarasyn da tanytady.
Bul eńbekte táýelsiz elimizdiń negizi qalanǵan kúnnen bastap onyń qalyptasý kezeńderiniń erekshelikteri men jıyrma alty jyldyq táýelsizdik dáýirindegi ishki jáne syrtqy syn-qaterlerdi eńserýge baılanysty qabyldanǵan sheshimderdiń mán-mazmuny men tetikteri tereń taldanyp, baıandalady. Sondaı-aq kitapta «qazaqstandyq damý úlgisiniń» tabıǵaty men onyń damýy, basty ustanymdary men qozǵaýshy kúshteri júıelenip, zerdelengen. Qazaqstandy jańǵyrtýdyń tolqyndary barynsha ashyp kórsetilgen. Atalmysh ensıklopedııalyq eńbekte elimizdiń táýelsizdik jyldarynda qol jetkizgen zamanaýı qýatty memleket qurý, halyqaralyq dárejede moıyndalǵan naqty shekara, ultaralyq jáne konfessııaaralyq kelisimniń biregeı úlgisi, Semeı ıadrolyq synaq alańynyń jabylýy, naryqtyq ekonomıkaǵa ótý, ulttyq valıýta, Astanany salý sııaqty otyz úsh jetistigi men oǵan jetý joldary jan-jaqty aıtylǵan.
Kitap elimizdiń jańa tarıhyn tutas qamtyǵan tórt bólimnen turady. Atap aıtsaq, «Memleketimizdiń dúnıege kelýi. Qazaqstannyń birinshi jańǵyrýy (1991-1995 jyldar)», «Uly betburys. Qazaqstannyń ekinshi jańǵyrýynyń bastalýy (1996-1999 jyldar)», «Qııaǵa qulash sermeý. Qazaqstannyń ekinshi jańǵyrýy (2000-2010 jyldar)», «Qalyptasqan memleket. Qazaqstannyń úshinshi jańǵyrýy (2010-shy jyldar)» bólimderi oqyrman qaýymnyń nazaryna usynylyp otyr.
Kitapta ár bólimniń ózi birneshe bólikterge bólingen. Olardyń da ataýlaryna zor mán berilip, jańa tarıhymyz ben qazaqstandyq qundylyqtardyń dáýirlik oqıǵalary naqty ári dál sýrettelgen. Atap aıtqanda, «Tarıhı ádilettilik saltanaty», «Tuǵyry berik memlekettik qurylym», «Basty qundylyǵymyz – beıbitshilikti qasterleı bildik», «Jańalyqtyń jyly lebi jáne qaıta túlegen dástúr», «Syrtqy saıasat: tyńǵa túren salǵandaı...», «Qııaǵa kóz tikken Qazaqstan barysy», «Baıandy bolsyn Bas qala!», «Saıası turaqtylyqtyń jemisi», «Táýelsizdik rýhymyzdy shyńdady», «Biz álemdik daǵdarys synaǵyna tótep berdik», «Buryn-sońdy bolmaǵan zııatkerlik órleý» jáne t.s.s. bólimderde elimizdiń jarqyn sátteri egjeı-tegjeıli baıandalady. Kitaptaǵy tujyrymdamalar men mańyzdy faktiler bizdiń ómirimizge mol azyq ekeni sózsiz. Jastar arasynda uıymdastyrylyp jatqan mádenı-kópshilik, mádenı-tanymdyq, patrıottyq sharalarda osy kitap kóp qyzmet etýde.
Bilektiń kúshi, naızanyń ushymen emes, naǵyz bilim men mádenıettiń, órkenıettiń básekesi bastalǵan búgingideı dáýirde óziniń azattyǵyna qol jetkizgen Qazaq eline yntymaq pen birliktiń ıdeıasy qajet boldy. Elbasy el tarıhy men onyń bolashaǵyna kózqarasyn bildirip, kóz aldynda qalyptasqan tarıhty qaǵazǵa túsirgen dál osy eńbeginiń jaryqqa shyǵýy zańdy da. Elbasymyz Jańa Qazaqstandy óz kemeńgerligimen, óz bastamasymen aıaǵynan tik turǵyzǵanyn maqtanyshpen aıtamyz. Elbasymyzdyń shejirege toly el ómirin qaz-qalpynda kóz aldymyzǵa ákelýi Prezıdentimizdiń shyn sheberliginiń, sheshendigi men kósemdiginiń dálelindeı. Qazaqstannyń júrip ótken jolynyń aınasy sııaqty, mazmun-maǵynasy tereń bul kitap áli talaı suranysqa ıe bola beretinine kámil senemin.
Naǵbdý QAMAROVA, Sh.Esenov atyndaǵy Kaspıı memlekettik tehnologııalar jáne ınjınırıng ýnıversıtetiniń professory Mańǵystaý oblysy