Eger siz aıyna 250 dollardan astam jalaqy alsańyz jer shary turǵyndarynyń 80 paıyzynan dáýlettirek ómir súredi ekensiz. Erte zamandardyń ólshemimen alǵanda mundaı tabys korolder men patshalardyń tústerine de kirmegen. Máselen, Fransııanyń koroli Lıýdovık HIV búkil ǵumyrynda eki-aq ret jýynǵan, onda da dárigerlerdiń nusqaýyn oryndaýǵa májbúr bolǵandyqtan, hırýrgııalyq operasııalar meılinshe antısanıtarlyq jaǵdaılarda jasalǵan, ol az deseńiz, tistiń saý, bútin bolýy tómengi soslovıeniń belgisi bolyp eseptelgen.
Degenmen Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymy turmystyń joǵary deńgeıine qaramastan, adamdar kúızelisten, ýaıymnan, júıke aýrýlarynan zardap shegýde degendi aıtady. Al baqyt degenińiz tipti kókjıekten de kóriner emes. Sonda onyń syry nede?
Biz tańdaýdyń kóptigine ábden daǵdylanyp aldyq jáne onyń ózin órkenıet jetistikteriniń biri dep sanaımyz. Biraq qaıshylyq sonda, tańdaýdyń shamadan tys kóptigi qanaǵattanýshylyq tapshylyǵyna aparyp soqtyrady eken. Dálirek aıtqanda, tańdaýdyń kóptigi bizdi baqytsyz ete túsedi. О́ıtkeni adamdar dál osy zatty satyp alýym durys boldy ma, álde basqasyn alýym kerek pe edi, qatelesken joqpyn ba degen sııaqty kúmándi oılarǵa beriledi. Tamaq túrleriniń mol bolýy ony sonshalyqty dámdi ete almaıdy. Restorandarda taǵamdy shaǵyn ǵana porsııamen beretini de sondyqtan bolsa kerek, sonda ol dámdirek bolyp kórinedi.
1970 jyly Mıchıgan ýnıversıtetiniń psıhology Fılıp Brıkman lotereıadan utqan, aıaq-qoldary jansyzdanyp qalǵan jáne denderi saý qarapaıym adamdardyń baqyttylyq deńgeıiniń birdeı ekenin dáleldegen. Bul baqytty bolýǵa syrtqy emes, ishki faktorlardyń yqpal etetinin kórsetedi. О́ıtkeni qanaǵattanýshylyq sezimi gormondar keshenine, onyń ishinde endorfınderge baılanysty paıda bolady eken.
Ǵalymdar biz ómir súrip jatqan júıeniń ózi adamdardy baqytsyz qylýǵa baǵyttalǵan dep esepteıdi. Jyltyr muqabaly jýrnaldar, áleýmettik jeliler, qoljetimdi nesıeler adamdardy, bir kıno keıipkeriniń sózimen aıtqanda, ózderine unamaıtyn adamdarǵa áser etý úshin qolda joq aqshaǵa ózderine qajet emes zattardy satyp alýǵa ıtermeleıdi. Basty maqsat – ózgelerden artyǵyraq bolyp kóriný, al aqsha bul jerde negizgi qural. Biraq aqshasy bizdikinen áldaqaıda kóbirek, al mashınasy áldeqaıda qymbatyraq turatyn adamdar árkezde de tabylady...
Sonymen baqytty bolý úshin ne isteý kerek?
Garvard ýnıversıtetiniń 75 jyl boıy kóńil kúı densaýlyǵyna júrgizgen zertteýleriniń nátıjesi aınalańdaǵy adamdarmen jyly júzdi qarym-qatynas ornatýdyń baqytty ómirdiń negizi bolyp tabylatynyn kórsetken. Eger ózderi suramasa eshkimge keńes berme, kóbirek tyńda, adamda qulaqtyń ekeý, al aýyzdyń bireý ǵana bolýy teginnen-tegin emes. Adamdardyń seniń kóńilińnen shyǵa bermeıtinin, árkimniń óz qalaýynsha ómir súretinin túsiný qarym-qatynastardy jaqsartýǵa septespek. О́zgelerdiń ómirine aralaspaýǵa tyrys, óıtkeni áldekimdermen álektenip júrgende sen óz ómirińdi zaıa qylasyń.
Psıholog Elızabet Dann 600 amerıkalyqqa suraý sala otyryp, aqshasyn qaıyrymdylyqqa jáne dostaryna syılyqtar satyp alýǵa jumsaıtyn adamdar tek ózderin ǵana qamtamasyz etetinderge qaraǵanda, baqyttyraq degen qorytyndyǵa kelgen. Al Djon Hopkıns ýnıversıteti 2004 jyly volonterlik qyzmettiń, bizshe aıtqanda, óz erkińmen adamdarǵa qyzmet kórsetýdiń qartaıýdy baıaýlata otyryp, adamnyń aqyl-oı jáne dene damýy prosesterine qolaıly áser etetinin dáleldegen.
Psıhologııa professory Mıhaı Chıksentmıaıı kóp jylǵy zertteýler nátıjesinde adamdardyń demalys kezinde emes, óz ıdeıasyn júzege asyra otyryp ómirindegi eń baqytty sátterdi bastan ótkeretinin anyqtaǵan. Jańashyldyq qyzmet adamnyń túr retinde tirshilik etýine kómektesetindikten jańalyqtar ashý ústindegi jumys orasan zor qanaǵattanýshylyq týǵyzady eken. О́ıtkeni óz jumysynda nátıjege jetý arqyly adam boıynda birtindep óziniń qundylyǵyn túsiný sezimi qalyptasa bastaıtyn kórinedi.
Áńgimeniń toqeteri, adam baqyttyń aqshaǵa da, qymbat dúnıeler satyp alýǵa da baılanysty emes ekenin túsinýi kerek. Ol adamnyń joly bolýynyń, ıaǵnı sáttiliktiń nemese jaǵdaılar aǵymynyń da nátıjesi emes. Osy kúnge deıin birde-bir danyshpan bul máselede naqty qorytyndy jasaı almaǵan. Eń bastysy, baqyt degenimiz – sheti men shegi joq taýsylmaıtyn jol.
Soǵan qaraǵanda, adamnyń baqytty bolýy da onyń sol joldy durys júrip óte bilýine baılanysty bolsa kerek.
Seıfolla ShAIYNǴAZY,
«Egemen Qazaqstan»