Iá, shyn máninde, bar másele maǵynalyq qabattarda. Maǵynalyq qabat degenimiz – astaryna sansyz reńkti jasyryp, janyp-sónip qubylyp turǵan tildiń sıqyry.
Jeke turǵan sózge syrtynan qarasań – bir ǵana maǵynany kóresiń. Al sóılem ishine kirip qarasańyz jahut tasty kórip turǵandaı kúı kesher edińiz. Kúlgin-kók, jalqyn-qyzyl, qara-zer, áppaq jalyn tústerimen alystap-jaqyndap, aýdarylyp-tóńkerilip, alasaryp-bıiktep qubylyp turǵan maǵynalardyń qaısysyn ustaryńyzdy bilmeı qalasyz. Endi aýdarmashy osy qubylystyń qaısysy sizge qajet mándi jetkize alady degendi izdeýi kerek bolady. Aýdarmanyń kórkemdigi – aýdarmashynyń sol qubylysty dál taba alýynda.
Reseı Sberbankiniń basshysy German Gref qarjygerlerge arnalǵan álemdik tilderdegi eń tańdaýly degen salalyq, motıvasııalyq kitaptardy óz qarajatyna jáne bankte arnaıy bólingen qarajat esebinen orys tiline aýdartady. Ol qaı kitapty aýdartý kerektigin ózi tańdaıdy jáne ár aı saıyn bir kitaptan aýdartyp, jylyna 12 kitapty orys tiline aýdartyp alyp otyrady. Ondaǵy maqsaty – mamandar bilimdi bolýy kerek degendik. Jáne óz qyzmetkerleriniń osy kitaptardy oqyp shyǵýyn mindetteıdi. Bizdiń qazaqstandyq mıllıonerler men iri kompanııalar úshin osyndaı jaıttar úlgi bolsa ıgi. Memleket qarjy bóle me, bólmeı me, ol – olardyń sharýasy. Álemdik ádebıettiń ozyq úlgilerin aýdarýdyń bizdiń elde toqtap turýynyń zardabyn dál qazir sezinbeýimiz múmkin, biz ony onshaqty jyldan keıin qatty sezinetin bolamyz jáne ózimizdiń ǵalamdyq deńgeıdegi oılaý mashyǵymyzdyń tarylyp ketkenin biletin bolamyz. Tar sheńberdiń qasıeti – odan saıyn taryla berý. Onyń ústine, aýdarma ádebıettiń bolmaýy – qazaq tildi kitaptardyń qoryn kúrt azaıtyp jiberedi. Sóıtip qazirgi jastardyń uǵymynda «qazaqsha kitap az» degen túsinik emes, «qazaqsha kitap joq» degen túsinik qalyptasady da, olar qazaqsha kitap izdeýdi múldem qoıady. Bul úrdis qazirdiń ózinde baıqalýda.
Sosyn asa mańyzdy taǵy bir másele bar, ıaǵnı, aýdarmashynyń shyǵarma avtorynyń aldyndaǵy adaldyǵy. Bul aıtyp otyrǵanym – kitap avtorynyń qııal-galaktıkasyndaǵy jarqyrap turǵan juldyzdaryn aýdarmashynyń urlap ketpeýi nemese ádeıi joıyp jibermeý degenge saıady. Tipti urlap nemese joıyp jibermese de, ony sapasyz syrmen boıap, solǵyn dúnıege aınaldyrmaý degen jaýapkershilik bolýy kerek. Al óz tájirıbemnen aıtsam, men 15 jyl jýrnalıstik qyzmetimde aýdarmaǵa birshama tóselgen edim. Biraq Stefan Sveıgtiń «Psıhologııalyq portretterin» aýdarǵanda, onyń asqan sheberligi meni qatty qınady. Onyń sol sheberligin súreńsiz dúnıege aınaldyryp almas pa ekenmin dep ýaıymdaýmen boldym. Onyń ár sóılemin aýdarý barysynda oı-sanamnan tabylǵan sózder men sýretter kóshkinin san ret sapyrylystyrdym. Sveıgtiń ár sóziniń ólip-óshken psıhologııasyna, arpalysyp júrgen keıipkerlerdiń ala-quıyn taǵdyryn jetkizetin, sheksizdikterdiń shyńyraýyna túsip-shyǵyp turǵan sóılemder kerýenine saı keletin bir túıir sóz ben bir jutym sóılem izdep, tilimizdiń kenin qara ter bolyp qazdym desem, ótirik emes. Shúkir, bizdiń tildiń baılyǵy – álemniń qaı tilinde qandaı sheberlikpen jazylǵan dúnıeni de aman-esen alyp shyǵa alatyndaı qudiretti eken.
Eki tildi de biletinderdiń bári birdeı aýdarmashy bola almaıdy. Aýdarmashylyq aýdarmashynyń til baılyǵyna tikeleı baılanysty bolady. Sondyqtan aýdarmashylar daıarlaıtyn fakýltetter eki tildi birdeı biletinderdi ǵana emes, úmitkerdiń naǵyz shyǵarmashylyq adamy ekendigine nazar aýdaryp, oqýǵa qabyldaýy kerek dep oılaımyn. Biraq, munyń ózi de myqty aýdarmashy daıarlanyp shyǵady degen sóz emes. Myqtylyq – ár adamnyń óz qabiletin ózi úzdiksiz shyńdaýy arqyly ǵana keledi.
Ońaıgúl TURJAN, aqyn, aýdarmashy