Láılá Sqaqova: Grım – óte kirpııaz óner. Bir akterge 1,5-2 saǵat ýaqytymyzdy arnaımyz

– Grım jasaý álemdegi eń ońaı kásip shyǵar, á?..

– Aldyńda otyrǵan adamnyń betin daıyn boıaýmen árleýden jeńil jumys bar ma?..

О́nerge qatysy joq úsh adamnyń keminde ekeýi grımdeýshi mamanǵa  osyndaı saýal qoıyp, dál osylaı tańyrqanys sezimmen qaraıdy. Rasymen de, syrttaı ǵana barlap, oı túıgen kisi úshin solaı sezilýi de, kórinýi de zańdylyq. Sebebi  teatrǵa kelgen óner salasynan alys kez-kelgen kórermen spektakl syılaǵan ǵalamat áserdi tek rejısser men akterdiń eńbegine balaıdy da, sahna syrtyndaǵy kásip ıeleriniń mańdaı ter izdenisi árdaıym shymyldyqtyń arǵy betinde eskerýsiz qalyp qoıady.  Áıtse de, ol beker! Siz súısine tamashalaǵan qoıylym men akterdiń sahnadaǵy sulýlyǵy – atalǵan mamandyq ıesiniń  izdenisi men qııalyna tikeleı táýeldi.  Grım óneriniń kópshilik kórermen bile bermeıtin qıyndyǵy men qupııasy jeterlik.  Ol – boıaý tili arqyly keıipkerin sóıletedi.  Bir qyzyǵy –  búgingi keıipkerimizge óziniń kópshilik úshin túsiniksizdeý, jumbaq mamandyǵy qatty unaıdy eken. Kásibi sekildi ózi de qupııa bolyp qalǵysy keledi. Áıtse de, biz osy bir qyzyq kásipke tán ol qaǵıdany buzdyq.  27 naýryz – Halyqaralyq teatr kúni qarsańynda grımdeý mamany Láılá Sqaqovamen kezdesip, sahna áleminiń kirpııaz salasynan syr sýyrtpaqtaǵan edik.

Astanadaǵy Q.Qýanyshbaev atyndaǵy akademııalyq qazaq mýzykalyq drama teatrynyń grım sehynyń meńgerýshisi Láılá Sqaqovany izdep grım bólmesine qaraı bet alǵanymyzda, qas qaraıyp, ymyrt úıirile bastaǵan shaq bolatyn. Ádeıilep osy ýaqytty tańdadyq. Sebebi jumys prosesin kózimizben kórgimiz keldi. Iá, bul sát sahna syrtynyń qyzmetkerleri: grım, kostıým, rekvızıt pen býtafor mamandary jumysynyń qyzǵan shaǵy. Biz izdegen keıipker de dál sondaı qarbalas ústinde eken. M.Shevreniń «Izgilik formýlasy» komedııasy júrip jatyr. Grımin kelistirip jasatqan akterler rıza keıipte alǵystaryn aıtyp, kezegimen sahnaǵa alań­syz shyǵyp barady. Biraq árleý­shi­de tynym joq. Spektakl bas­tal­ǵannan aıaqtalǵanǵa deıin aına men boıaýlarynyń janynan bir eli alystamady. Bul – mamannyń óz isine, kásibine degen jaýapkershiligi, mahabbaty edi.

– Grım mamandary qalaı izdenedi? Ról bekitildi, pesa qoldaryńyzǵa tıdi. Endigi jumys qaı baǵytta júzege asyrylady?

– Ol ár qoıylymnyń óz ereksheligine qaraı júredi. Máselen, zamanaýı spektakl­derge qaraǵanda, tarıhı keıip­ker­lerdiń, elge belgili tul­ǵalar­dyń sahnalyq beınesin jasaý úshin jan-jaqty izdenýge týra keledi. Kitaptar men jýrnaldardy, tarıhı derekterdi qaraımyz. Kınolar men tanym­dyq fılm­derdi de jan-jaqty aqparat alý úshin paıdalanamyz. Árıne teatr men kıno grıminiń arasyn­da úlken ózgeshelik bar. Degenmen keıip­ker beınesin ashýda, qııalyńdaǵy minez shtrıhtaryn baıytýda mundaı izdenisterdiń de mańyzy zor. Grım – óte kirpııaz óner. Ár detaldi oınatý úshin jantalasamyz, kúni-túni izdenemiz. Keıde qoıylym aldynda bir akterge 1,5-2 saǵat ýaqytymyzdy arnaımyz. Bul – ásirese, portretti beınelerge tán. Sonymen qatar boıaýmen ǵana shektelmeı, saqal-murt, shash degen dúnıelerdi de ózimiz toqyp, ózimiz jasaımyz. Bul da – úlken eńbek. Odan keıin, árıne ózińniń qııalyń, tanym kókjıegiń men talǵamyń, kásibı biliktiligiń de jetekshi rólge ıe. Biz de ózimizshe sýretshimiz ǵoı. Qylqalam sheberleri kenepke salsa, biz qııalymyzdy keıip­kerimizdiń betinde beder­leımiz. Sýretshilerdiń eńbegi ǵasyrlar jasaıdy, al grımdeýshiniń jumysy sahnada eń uzaq degende 2-2,5 saǵat qana «ómir súredi». Odan keıin súrtilip qalady. Bar aıyrmashylyǵy osynda ǵana.

Esesine, grım mamanynyń eńbegi teatrǵa kelgen ár kórer­menniń júreginde saqtalady. Keıip­keriniń sahnalyq kilti tabyl­sa, tipti ańyz bolyp ǵumy­ry ǵasyrdan ǵasyrǵa jalǵasady. Máselen, kezinde qazaq sahnasynda talaı beınelerdi kemeline keltire bederlegen Sergeı Gýskov degen sýretshi-grımdeýshi ótken. Qalıbek Qýanyshbaev, Serke Qojamqulovtardan bastap talaı akterdiń róliniń baǵyn ashqan asa talantty sýretshi bolǵan dep jazylady estelikterde. Sol sekildi ár dáýirdiń óz sheberi bolady. Láılá Qapsámetqyzy sondaı talanttardyń shoǵyrynda. Bul kisi de sahna álemindegi 38 jyldyq ǵumyrynda Abylaı han, Kenesary, Abaı, Sáken, Ámire, Qunanbaı, Zere, Muqaǵalı, Shámshi syndy qaıratker tulǵa­la­rymyzdyń beınesin akter jú­zinde sátti beınelep keledi. О́zi shymyldyqtyń arǵy betinde júrgenimen, ár jasaǵan jumysy sahnadan jarqyraı til qatady.

– О́zińizdiń jasaǵan beıne­ler­diń ishinde sátti shyqty dep qandaı jumystaryńyzdy aıtar edińiz?

­– Árbir jumystyń óz qıyn­dyǵy men óz lázzaty bolady. Árqaısysy ózinshe ystyq. Áıt­se de Qanat Júnisovtiń «Sá­ken – suńqar» qoıylymynda jasa­ǵan Sáken beınesi ózime erekshe unaıdy. Sol sııaqty Abylaı han, Shámshi beıneleri de kóńilimdegideı shyqty dep oılaımyn. Maǵan, jalpy, harak­terli keıipkerlerdiń obrazyn jasaǵan unaıdy. Sol sekildi port­rettik beınelerdi de erekshe qyzy­ǵýshylyqpen jasaımyn. Árıne portret úlken jaýap­kershilik júkteıdi, jan-jaq­ty izdenisti talap etedi. Grım­niń qyzyǵy da sol izdenisinde shyǵar. Al shyǵarmashylyq lázzat ońaılyqpen kelmeıdi. Biz de shyǵarmashylyq adamymyz, shabytqa, kóńil kúıge táýeldimiz. Shabyttanyp ketsem, qolym ózinen ózi júre bastaıdy. Iаǵnı ishki kóńil kúıge baılanysty ár keıipker ár túrli týady.

– Grım mamany ózine eń áýeli qandaı talap qoıýy kerek?

– Eń birinshi óziniń maman­dy­ǵyn súıýi kerek. Sonda sahnada naǵyz óner týady. Biraq ókinishke qaraı, sońǵy kezde grımdi kosmetıkalyq maqsattaǵy árleý­men (makııajben) shatastyryp júr. Biraq ekeýiniń joly da, maqsaty da bólek. Grım – óner. Iаǵnı grımer obraz jasaıdy. Biz árkimniń jas erekshelikterin eskerip, soǵan saı grım salamyz. Joq keıipkerden bar jasaý – grımdeýshiniń sheberligi.

– Rólge bekitilgen akterdiń túr-kelbeti, antropologııalyq erek­shelikteri keıipkerge saı kel­mese, ondaı sátte tyǵy­ryq­tan qalaı shyǵasyzdar?

– Bul – grımdeýshiniń naǵyz shyńdalar shaǵy (kúldi). О́ıkeni biz tek boıaýǵa ǵana táýeldimiz. Kıno­da­ǵydaı arnaıy effektiler teatrda júrmeıdi. Barlyǵy boıaý men salyný sheberligine baılanysty. Arasynda shash, saqal, murt sııaqty qosalqy árlegish quraldardy da paıdalanamyz. Biraq negizinen, sátti grım taza boıaý men jaryqqa tike­leı táýeldi. Grımniń sulý­lyǵyn ashýda jaryqtyń róli úlken. Jalpy, kez kelgen boıaý jaryqqa oınaıdy ǵoı. Biraq ókinishke qaraı, qazaq teatrlarynda jaryq qoıý máselesi áli de tolyqqandy sheshilgen joq. Sol sebepti kóp jumystarymyz kómes­­kilenip, kórinbeı de qalyp jatady. Sahnanyń «kózi» ashyl­sa, keıipkerdiń de kilti taby­lady. Keıde jaryqtyń joq­tyǵy grımerdiń eńbegin joqqa shyǵaryp jiberedi. Osy turǵydan kelgende, kıno men televızııalyq jobalardyń joly bolǵysh.

– «Grım – minezge baılanysty» dep qaldyńyz. Keıip­kerdiń minezin boıaý arqyly sheshesiz. Al aldy­ńyzǵa kelgen akterlerdiń san túrli minezimen qalaı jumys isteısiz? Akter degen emosııanaldy halyq degendeı...

– Úndemeı (kúldi). Bizde ondaı jaıttar kóp bolmaıdy. Biraq akterdiń kóńil kúıi bolmaı kelgen keıbir sátterde úndemeımiz. Mundaıda basty dosymyz – túsinistik jáne sabyr. Qandaı jaǵdaıda da emosııamyzdy ishte ustaımyz. О́ıtkeni olar – akterler. Sahnaǵa shyǵady, halyqpen tildesedi. Sondyqtan da ár akter­di erkeletemiz. Al biz – shymyl­dyq­tyń artyndaǵy adamdarmyz ǵoı. Kórinbeımiz. Jáne osy qupııalaý, kópshilik úshin beı­má­limdeý kásibimiz unaıdy ózimizge. Kerisinshe, kópshilik aldyna shyǵýdan qashamyz. Tipti uıalamyz da. Biz úshin jumysymyz sóıleıdi...

Áńgimelesken

Nazerke JUMABAI, «Egemen Qazaqstan»