Ermahannyń taǵdyrsheshti jekpe-jegi

Dosym Qydyrbek Rysbekuly ekeýmizdiń múmkindigimizshe jarys qaldyrmaıtyn ádetimiz. Otyrmyz.

Sharshy alańǵa Arkadıı To­paev shaqyryldy. Aty Ar­kadıı bolǵanymen, Qunanbaı qajy meshit salǵan ataqty Qar­qara­lynyń taza qazaǵy. Qaralyǵy qazannyń túp kúıesindeı bolmasa da so­ǵan jaqyn Arkadıı kerme ar­qannan ishke qabylandaı qarǵyp tústi. Naǵyz babynda ekendigi baıqalady. Qos qolyn ıegine súıep, rıngtiń eki beldeý arqanyna kezek-kezek arqasymen serippedeı soǵylady.

Qarsy betten Ermahan Ib­raıymov shyqty. Jasóspirim, jastar arasynda jasyndaı jarqyldap júrgen bul da bir bula jigit. Referıdiń ysqyryǵynan keıin aıqas bastalyp ketti. Ekeýi de halyqaralyq jarysta olja salyp júrgen oǵlandar bolǵan soń ańdysyp qaıtedi, gúrzi judyryqtar bir-birine tıgende ot shashpaǵanymen, taýdan qulaǵan qoıtastaı dúrsildeıdi. Gúmp-gúmp. Eki qolyn ıeginen aıyrmaı shyr aınalǵan Arkadıı Ermahan sál bosasa bastyrmalata urady. Dobaldaı qolǵap tıgen jerin opyryp tastardaı. Qalaı jan qalyp júr. Myna jaqta otyryp biz túrshigip otyrmyz.

Topaev naǵyz babynda eken. Ekinshi raýndta Ermahan al­qy­­nyńqyrap qaldy. Ashylyp qala beredi. Shoqpardaı judy­ryq ońdy-soldy tıip jatyr. Mur­nynan qan ketti. Erma­han­nyń. To­paev al­qynýdy bilmeıdi, teke­jáý­mit ar­ǵymaqtaı jalt-jult etip Er­mahanǵa jalyn ustat­paıdy.

Referı Arkadııdiń qolyn kó­teredi.

– Ermahandy soıyp saldy-aý.

Bir-birimizge solaı destik. Qasymyzda qoladan quıǵandaı shombal kisi otyr edi. Kúrsindi.

– Ermahan meniń balam edi. Babynda emes.

Qydyrbek ekeýmiz yn­ǵaı­syz­danyp qaldyq. Saǵı aqsaqalmen osy­laı tanysqanbyz. Keıin taǵ­dyr aıdap týǵan aǵa-inideı bolyp kettik qoı. Almatyda kórshi tur­dyq.

Súıtse, oqıǵa bylaı bolypty.

Ermahan Almatyda olımpıa­dashylar daıyndaıtyn sport-ınternatynda tálim alady. Saǵı aǵa shopan. Balasy úshin jany bó­lek áke jarys jibermeıdi. Osy jek­pe-jekten kún buryn uly ekeýi birge jatqan. Tún or­ta­sy aýady, Ermahan kelmeıdi. Uıa­ly telefon ol zamanda joq. Degbir­sizdengen ákede maza bolmaı, álsin-álsin dalaǵa shyǵady. Qara sýyq. Almatynyń jylaýyq aspany dym búrkip tur. Tańǵa jýyq keledi balasy. Ábden tońǵan. Qoıannyń kójegindeı dir-dir etedi. Aldynda janalqymǵa alyp urysqan áke úrpıgen túrin kórgen soń báıek bolyp, ystyq sút ish­kizip, kórpege orap tas­taıdy. Erteńinde bulaý bolyp terlegen Ermahan dýshqa túsken soń shaı-sýyn iship, basy salbyrap jarysqa ketedi. Sońǵysy biz aıtqandaı. Odan keıingisin Saǵı aǵa aıtqan.

Topaevtan ońbaı taıaq jegen ulyna aıtpaǵany qalmaǵan ashýly áke aldyna salyp ony aýylyna alyp qaıtady. О́kpe aıtatyndaı bar. Mektepte júrgeninen bastap boks jarystarynan qalmapty. Basqa memleketterdegi jarystarǵa da barǵan. Súıtken, úlken úmit kútken balasy...

Yzaǵa býlyqqan áke Erma­han­dy qoıǵa salady. At berse bo­lar edi taqymyna, biraq ishtegi ashý yryq bermeıdi. Esek beredi. Ermahanda ún joq. Erinen yǵyp zyr júgirgen anasynyń bergen aırany men tamaǵyn qorjynǵa alyp, tań qulanıektengende qoıdy qyrǵa aıdap ketedi. Keshegi ataqty bok­ssh­y, búginde esek mingen qoı­shy. Ara-tura sheshesine shaǵy­nady. Ákeme aıtyńyz, at bersin dep.

Saǵı aǵa kesek kisi. Minezi mort. Aıtqanynan qaıtýy qıyn. She­she baıǵustyń júregi ná­zik. Eki ortada boztorǵaıdaı shy­ryl­da­ǵanymen, erine sózi ótpeıdi.

Ermahan esekpen qoı baǵyp júre berer me edi, taǵdyrdyń ózi jaqsyǵa qıystyrady.

Jaqsylyq aýylyna stýdentter brıgadasy kelgen. Úı salady. Ishinde iri deneli soıqan jigit bar. Boksshy eken. Bári odan yǵady. Aýyldyń bir-eki tentegi syrttan kelgen stýdentterdiń qyzdaryna qyryndamaq bolǵan, anaý bir-eki súıkep domalatyp tastapty. Úsh-tórteý bolyp jabylsa da ala almaǵan. Urǵanyn murttaı ushy­rady. Aýylda ózi tóbelespese de sózi jyldam, eregispe jigitter bo­la­dy ǵoı. Boıy shaǵyn, denesi sı­dam, taramysyna ilinip turǵan. Sol:

– Ermahanmen jekpe-jekke shyǵasyń ba? – deıdi.

– Onyń kim?

– Ol da bokser. Ataqty bokser.

– Ol qaıda?

– Qoı baǵady. Jaqsy tóbe­lesedi.

– Myna men qoıshymen tóbe­lesemin be, áı ketshi óziń qyrtpaı.

Yldym-jyldym álgi jigit ál­gi soıqan stýdent boksshy men Er­­ma­handy tóbelesýge kóndiredi ǵoı.

Áni-mine degenshe aýyl qulaq­tanyp qalady. Mal sharýashy­lyǵymen aınalysatyn aýylda qaıdan sharshy alań bolsyn. Eki jigitti ambarǵa kirgizip jiberedi.

Bul aýyldyń betke ustar ten­tekterin tompyldatyp uryp jyqqan stýdent Ermahandy áýelde kózge ilmepti. At emes esek minip kelgen qoıshynyki jaı jelik dep qalǵan shyǵar. Erm­a­­han­nyń alǵashqy soqqysy ba­ýyryn ekinshi jaǵyna aýdaryp ji­bere jazdaǵanda qandaı pálege ushyraǵanyn uǵyp úlgergen. Ar jaǵyn ol bilmeıdi. Shyqshyttan tı­gen joıqyn soqqy buǵan deıin desi qaıtpaǵan sabazdy taldyryp tastaǵan.

Endi Jaqsylyq aýylynyń arýaǵy kóterilsin. Alaqaılap bir-birinen súıinshi suraǵan jurttyń aldy Saǵı aǵaǵa kelgen.

Bul kisi bárin estip, bilip otyr. Oqýshy kezinde halyqaralyq jarystan talaı márte jeńimpaz bolyp kelgen ulynyń jeńetinin bilgen. Tek, Topaevy qurǵyr. Álgi tili men jaǵyna súıengen eki jýrnalıstiń ózin jer qylǵany ótip ketkeni.

– Ákesi-aý, aýyl súıinshi surap júr...

Ermahannyń anasy. Azamaty raıynan qaıtsa degen úmitte.

Onsyz da balasynyń saǵyn syndyrýdan ishteı azap shegip júrgen áke shydaı almady. Aqylyn aıtyp, Almatyǵa shyǵaryp saldy.

Almatyda Ermahandy kútip turǵandar az edi. Quramadaǵy oryn tolyq. Úshinshi, tórtinshi nómirler tolyp júr.

Serik Qonaqbaev sol tusta kásipqoı bokstan halyqaralyq týrnır ótkizip júrgen. Bılet satyp alatyndaı aqsha tapshy. Ermahan Balýan Sholaq saraıynyń artqy esiginen «SSSR sport sheberi» degen kýáligin kórsetip ishke engen. Esbolat Nurmanovqa sekýndant bolyp júrgende Tursynǵalı Edilovpen betpe-bet kelip qaldy. Edilov ol kezde qoly júrip turǵan kásipker, boks menedjeri. Qaıda júrgenin surady. Bul jaıyn aıtqan.

– Erteń «Spartakqa» bar, –dedi Tursyn. – Boldyrevqa aıt, men jiberdi de. Jattyǵýdy basta!

Tańerteń sómkesin asynyp «Spartakqa» kelgen. Qazaqstannan bokstan shyqqan tuńǵysh álem chempıony Valerıı Rachkovtyń tu­saýyn kesken Stanıslav Bol­dy­rev esikten engen muny kórip jat­tyǵýdy toqtatty.

– Jigitter, qarańdar. Sen­der­diń kóz aldaryńda Olımpııa oıyn­­darynyń qola júldegeri Erma­han Ibraıymov tur. Biraq, ol Olım­pııa oıyndarynyń jeńim­pazy bo­la almaıdy. О́ıtkeni ol – jal­qaý!

О́ń be, tús pe. Ermahan sasyp qaldy. Ataqty Boldyrev qalaı silteıdi. Qudaı-aý, qaıdaǵy qola. Muny, Qazaqstan quramasynda orny joq Ibraıymovty Olımpııa oıyndaryna kim aparmaq. Biraq, Boldyrev eshqashan ótirik aıtqan emes, ishi jylyp qoıa berdi.

P.S. Qazaqtyń has batyry Ermahan Ibraıymov 1996 jyly Atlanta Olımpıadasynda qola, Sıdneı Olımpıadasynda altyn medal jeńip aldy.

Baqtııar TAIJAN,

«Egemen Qazaqstan»

Qyzylorda oblysy