Aýylǵa arqa súıegen aımaqtyń adymy alshań bolyp, asyǵy alshysynan túsetini anyq. О́ıtkeni agrarlyq salanyń órkendeýi «bir oqpen eki qoıandy atyp alǵandaı» áser beredi.
Aıtalyq, aýyl sharýashylyǵynyń damyp, mol ónim óndire bastaýy sol aımaqtaǵy ekonomıkalyq qabilettilikti anyqtaıtyn basty kórsetkish bola alady. О́ndiristiń jolǵa qoıylýy óz aldyna, eńbek kúshine suranys týyp, adamdarǵa jumys tabylady. Ári bizdiń agrarlyq saladaǵy óndiris kózi 100 paıyz tabıǵı ónim beretindigimen de erekshelenedi. «Aýylǵa arqa súıegenniń asyǵy alshysynan túsedi» deýimizdiń bir sebebi osy. Endeshe, osy salanyń órkendeýine memleket te, jeke kásipker de múddeli bolýy kerek. Nátıjege qol jetkizý men tabysqa kenelý jer-jerdegi birlesken jumystyń betalysynan bastalady. Dittep kelgende ishki naryqty qamtý men syrtqy naryqty keńeıtý mindeti taǵy bar. Qýanyshtysy, aımaqtardaǵy bul áreket berekeli bolyp tur.
Mysalǵa, byltyrǵy jyldyń deregi boıynsha Almaty oblysynda aýyl sharýashylyǵynyń jalpy ónim kólemi 647,6 mlrd teńgege jetip, naqty kólem ındeksi 103,3 paıyzdy qurady. Bul agrarlyq baǵytta júrgizilgen san-salaly jumystyń jemisi. Bir baǵytty, aımaqtaǵy sút óndirý isin alaıyq. Sol 2017 jyly sút daıyndaý men sút ónimderin shyǵarý 103,8 paıyzǵa jetip, 719 myń tonna aǵarǵan daıyndalǵan. Mundaı kórsetkishke qol jetkizý úshin qansha bas sıyr saýylýy kerektigin jáne onyń aınalasynda júzdegen adamnyń jumys istep jatqanyn oısha eseptep kórińiz...
Taldyqorǵanda «JLC Sút» atty zaýyt bar. Zaty birlesken kásiporyn bolǵanymen, jergilikti shıkizatty tutynatyn biregeı óndiris. Osy «JLC Súttiń» ónimi oblysty tolyq jaýlap, Almaty qalasynyń tutyný naryǵyna dendep enip barady. Demek, sapa men baǵa saıasatyna qatysty suraq týyndamaıtyny anyq. Bolmasa, arǵy jaǵy Jambyl, Ońtústik Qazaqstan oblysynan keletin tabıǵı sút ónimderiniń syrtynda, Reseı men Qyrǵyzstannyń pasterlengen sútine kómilip jatqan megapolıs tutynýshylarynyń tańdaýyna iligý qıyn is. Qala irgesindegi «Fýdmaster», «Adal» sııaqty alpaýyttar taǵy bar...
Toqeterin aıtqanda, osy «JLC Sút» zaýyty aýyldaǵy ónim daıyndaýshylarmen qarym-qatynasty jaqsy jolǵa qoıyp otyr. Sózimizge sút zaýytyn shıkizatpen qamtýǵa úles qosyp otyrǵan Qaratal aýdanyndaǵy «Tastóbe Agrofýd» seriktestiginiń tirshiligi dálel. Úsh jyldaı ýaqyt buryn qurylǵan seriktestiktiń ıeliginde búginde 700 bastan asatyn asyl tuqymdy iri qara bar. Jelini jer syzǵan 410 sıyrdan táýligine 6 tonnadan astam sút saýylady eken. «Sıyrdyń súti – tilinde» degendeı, asyl tuqymdy mal sútiniń quramy da bólek bolady eken. Maılylyǵynyń úlesi óte joǵary deńgeıde – 4,3 paıyzdy quraıdy. Sút zaýytynyń izdegeni de osy bolsa kerek, sharýashylyq óndiretin sútke degen suranysty arttyryp keledi.
«Tastóbe Agrofýd» seriktestiginiń jumysy jańasha uıymdastyrylýymen de erekshelenedi. Aýyl sharýashylyǵynda da sıfrlandyrý talaby júze asa bastaǵanyn osy jerden kórýge bolady. Fermadaǵy jumystyń deni avtomattandyrylǵan, bir júıede atqarylady. Sıyrlar nemis tehnologııasymen, bir mezette arnaıy qurylǵymen saýylady. 24 sıyr saýa alady jáne mal men jalpy jumys prosesiniń barlyq derekteri «Dairy plan» júıesinde jumys isteıtin saýyn apparaty birden 24 sıyrdyń sútin jınaı alady. Árıne, tutastaı avtomattandyrý adam eńbegine suranysty joıyp jibermeıdi. Seriktestikte 65 adam jumys isteıdi. Áleýmettik qorǵaý da basty nazarda. Ferma basynda jumysshylarǵa arnap 15 turǵyn úı salyp qoıǵan. «Tastóbe Agrofýd» JShS dırektory Shyńǵys Ahmetov keleshekte mal basyn kóbeıtip, sútti sıyrdyń sanyn eki ese arttyrmaq nıette.
Aıtpaqshy, taıaý bolashaqta Almaty oblysynda otbasylyq taýarly-sút fermalarynyń sany kóbeımekshi. Josparlanǵan 350 fermanyń árqaısysy kemi 100 bas sıyr saýylatyndaı talappen ashylmaq. Jazǵa salym osyndaı 50 oryn daıyndalady. Nátıjesinde, aımaqta bıylǵy jyly sút óndirý 3 esege deıin ósip, óńdeý deńgeıi 43 paıyzǵa jetedi dep kútilýde.
Munyń syrtynda, Prezıdenttiń bes áleýmettik bastamasyndaǵy «Shaǵyn nesıe berýdi kóbeıtý» baǵyty da jetisýlyq iskerlerdiń qolaıyna jaǵatyn sııaqty. Oblys boıynsha byltyr jalpy quny 4,3 mıllıard teńgeni quraıtyn 840 shaǵyn nesıe taratylǵan. Munyń deni aýyl sharýashylyǵyna baǵyttalǵan nesıe kózi. Biraq eseptelgen qarajat jetpeı qalyp, 3148 adam qarjydan qaǵylǵan eken. Bastamanyń sharapatymen bul kedergi joıylatyny anyq.
Qalaı bolǵanda da, qazir el ishi mal basyn kóbeıtýden utylmaıtynyn, ásirese asyl tuqymdy túlik ósirýdiń tıimdiligin túsinip qaldy. Oblystaǵy otbasylyq taýarly-sút fermalarynyń sanyn arttyrý bul nıetti ári qaraı ilgerletetini sózsiz. Demek, jetisýlyqtar «Sút kóp, kómir az» deıtin kún keldi.
Qalmahanbet MUQAMETQALI,
«Egemen Qazaqstan»
Almaty oblysy