Aqmola qalasy elordaǵa aınalyp, abyr-sabyr bolyp jatqan 1998 jyldyń kóktemi-tin. Qalalyq gazettiń tilshisi degen atymyz bar, ushyp-qonyp júrgen shaq. Bir kúni óńirge aty málim baıyrǵy jýrnalıst, qart qalamger Oktıabr Álibekov aǵamyz úıine shaqyrdy. Bardym. Kún jeksenbi edi. О́keń meni alystan kelgen baýyrym dedi me, erekshe ish tartyp, aıryqsha iltıpat bildirdi.
Áńgime qyzǵan tusta jeńgemizge «ana bir dúnıeni jalǵap jibershi» dep kónetoz qońyr papkany aldyrdy. Ashty. Ishinen aq jamylǵan áıeldiń fotosyn alyp shyqty. – Mynaý, – dedi: «Ataqty Balýan Sholaqqa «Aıym da sen, Ǵalııa, kúnim de sen...» dep án saldyrǵan Ǵalııanyń sýreti. Osy dúnıeni ózińe bereıin dep shaqyryp edim. Kádege jaratarsyń».
Bul jádigerdi О́keńe 1995 jyly belgili kásipker Marat Nábıev ákelip bergen eken. Sýretti alǵash ret 1996 jyly aǵamyz ózi basqarǵan oblystyq gazette jarııalapty. Joǵarydaǵy Marat Áskenuly 1987 jyly Aqmola oblysy Bulandy aýdany (burynǵy Makınka), Tastyózektegi Balýan Sholaqtyń zıratyn taýyp, basyn kótergen abzal azamat.
Qazir О́keń joq. 2010 jyly dúnıeden ótti. Abzal aǵanyń amanaty retinde sýrettiń kóshirmesi bizde qaldy. Keıingi kezde bul fotony anda-mynda jarııalaýshylar kóbeıdi. Kórgen saıyn Oktıabr Qaıyruly aqsaqaldyń amanaty eske oralady.
О́keń shyn máninde Arqa óńirine qatysty tarıhı oqıǵalarǵa jiti nazar aýdaratyn adam edi. Sonyń bir dáleli – osy sýret. Oktıabr aǵa bul jádigerdi maǵan amanattaı otyryp, Ǵalııaǵa qatysty ózi biletin oqıǵalardy aıtyp edi. Sodan esimde qalǵany, toǵyz joldyń toraby Aqmolada qyr qazaqtarynyń saýdasyn ortaqtastyratyn Sultanaı Qamza degen noǵaı bolypty. Onyń saýdasyn júrgizetin túbi jańaarqalyq Tileý atty dáýletti qazaq eken. Onyń úlken áıelinen Ǵalııa, Márzııa atty eki qyz týǵan. Myna fotodaǵy Ǵalııa osy.
Odan keıin akademık-zertteýshi Ahmet Jubanov «Zamana bulbuldary» atty monografııasynda erterekte almatylyq Mákýra Esilbaevadan jazyp alǵan málimetti keltiredi. Onda: «Ǵalııa qara surlaý kelgen, at jaqty, betinde azdaǵan sheshek daǵy bar, janary ótkir, sózge sheshen, oń qolynan óner tamǵan sheber adam bolǵan. Bir kemshiligi alqymynda sheshekten qalǵan daq kóp bolǵandyqtan, tamaǵyn oramalymen qymtap baılaıtyn ádeti bar» delingen eken. Osy derekti myna sýretten de baıqaýǵa bolatyn sııaqty.
Sóıtip Balýan Sholaq atamyzdyń áni arqyly Ǵalııa apamyz da tarıhta qaldy. 1998 jyly S.Ospanov qurastyryp bastyrǵan «Balýan Sholaq» atty kitaptan «Ǵalııa» ániniń alty túrli nusqasyn kórýge bolady. Negizi bul án týraly akademık Ahmet Jubanov: ««Ǵalııa» áni – ánniń tóresi. Úlken júrekten, shyn sezimnen týǵan dúnıe... Biraq babyna keltirip oryndaý kóringenniń qolynan kele bermeıdi», depti. (A.Jubanov «Zamana bulbuldary» Almaty, 2001 j, 134-b).
Rasynda osy bir úlken sezimnen týǵan ánniń avtory men keıipkeriniń keıingi taǵdyry jaıly joǵarydaǵy Oktıabr aǵamyzdan estip, qaǵazǵa túsirgen derekke úńilsek, dál osy tusta Balýan Sholaq atamyzǵa orystar joǵaltqan seksen ógizdiń jalasy jabylyp, qamaýǵa alyndy. Al Ǵalııaǵa «Sholaq pálen jylǵa sottalyp, jer aýdarypty» degen jańsaq habar jetedi. Sóıtip apamyz ata-anasynyń nusqaýymen Esenjoldyń Qanapııasyna toqaldyqqa barady. Bul adammen de dám-tuzy jaraspaı semeılik Qalı degen jigitke shyǵady. Sóıtip júrgende týberkýlez dertine shaldyǵyp, 1922 jyly qaıtys bolyp, múrdesi qazirgi elordanyń «Jastar» shaǵyn aýdany aýmaǵynda ornalasqan eski zıratqa jerlenedi. Eki jyldyń aldynda bir top qazaq jastary marqum apamyzdyń jambasy tıgen núkteni taýyp, basyna jańadan belgi ornatty.
Beken QAIRATULY,
«Egemen Qazaqstan»