Qazaqstanda bastalǵan konstıtýsııalyq ózgerister memlekettik basqarý júıesin jańǵyrtýdyń jańa kezeńin aıqyndap otyr. Bul tek normalardy túzetý emes, bılik tarmaqtarynyń jaýapkershiligin naqtylaý jáne olardyń tıimdiligin arttyrýǵa baǵyttalǵan qadam. Reforma jaǵdaıynda zań shyǵarýshy organ – Parlamenttiń róli aıryqsha mánge ıe bola bastady.
Jańartylǵan qurylym boıynsha Parlament 145 depýtattan turady. О́kilettik merzimi – 5 jyl. Depýtattar biryńǵaı jalpyulttyq saılaý okrýgi arqyly proporsıonaldy ókildik júıesi negizinde saılanady.
Bul tásildiń negizgi qaǵıdaty aıqyn: partııa qansha paıyz daýys alsa, Parlamentte sonsha orynǵa ıe bolady. Osylaısha saılaýshy tańdaýy men saılaý nátıjesiniń arasyndaǵy tikeleı baılanys saqtalady. Azamattardyń daýysy joǵalmaıdy, al qoǵamdaǵy saıası kóńil-kúı zań shyǵarýshy organ quramynan kórinis tabady.
Burynǵy Qazaqstan halqy Assambleıasynyń parlamenttik kvotasy alynyp tastaldy. Bul qadam ókildik júıesin tolyqtaı proporsıonaldy qaǵıdatqa kóshirýge baǵyttalǵan. Sonymen qatar óńirlik deńgeıde majorıtarlyq tetikterdiń saqtalýy partııaǵa kirmeıtin azamattarǵa da saıası proseske qatysý múmkindigin qaldyrady.
О́kilettikterdiń keńeıýiReforma aıasynda Parlamenttiń birqatar mańyzdy ókilettigi naqty aıqyndaldy. Depýtattardyń kópshilik daýsymen Prezıdenttiń Vıse-prezıdentti taǵaıyndaýyna kelisim berý normasy engizildi.
Ádiletti Qazaqstannyń konstıtýsııalyq kórinisi
Sondaı-aq Parlament Prezıdent usynǵan: Konstıtýsııalyq Sot sýdıalaryn, Ortalyq saılaý komıssııasynyń múshelerin, Joǵary aýdıtorlyq palata múshelerin taǵaıyndaýǵa kelisim beredi.
Budan bólek, Prezıdenttiń usynysy boıynsha Joǵarǵy sot sýdıalaryn saılaý jáne qyzmetten bosatý quzyreti de zań shyǵarýshy organǵa berildi. Bul normalar Parlamenttiń memlekettik bılik júıesindegi ınstıtýsıonaldyq salmaǵyn arttyrady.
Zań shyǵarý sapasyna basymdyqZań jobalaryn qaraýdyń úsh oqylymdyq formaty engizildi. Alǵashqy eki oqylymda mazmundyq talqylaý júrgizilse, úshinshi oqylymda qujattyń quqyqtyq naqtylyǵy qamtamasyz etiledi. Bul normalar zań sapasyn arttyrýǵa baǵyttalǵan.
Parlament komıtetteriniń sanyn retteý máselesi konstıtýsııalyq zań deńgeıine kóterildi. Sonymen qatar mańyzdy qoǵamdyq qatynastardy retteıtin zańdardyń aýqymy keńeıtildi.
Sarapshylar jańa Konstıtýsııa jobasyn qabyldaý perspektıvalaryn talqylady
Qazirgi jaǵdaıda zań shyǵarý tek formaldy rásim emes. Ol – strategııalyq baǵyt aıqyndaıtyn prosess. Ekonomıkalyq bastamalar, áleýmettik kepildikter, ınstıtýsıonaldyq reformalar – barlyǵy quqyqtyq negiz arqyly júzege asady.
Saıası jaýapkershilik jáne ashyqtyqProporsıonaldy júıe partııalyq óristi yntalandyrady. Belsendi azamattar óz saıası uıymdaryn quryp, baǵdarlamalyq ustanymdaryn usyna alady. Bul saıası ártúrliliktiń artýyna yqpal etedi.
Sonymen qatar zań shyǵarý úderisiniń ashyqtyǵy erekshe mańyzǵa ıe. Qoǵamdyq tyńdaýlar men saraptamalyq talqylaýlar qabyldanatyn sheshimderdiń sapasyn arttyrýy tıis.
Konstıtýsııalyq reforma jaǵdaıynda Parlament tek zań qabyldaıtyn organ emes, memlekettik saıasattyń mazmunyn aıqyndaıtyn negizgi ınstıtýtqa aınalyp keledi. Onyń tıimdiligi kásibılikke, jaýapkershilikke jáne qabyldanǵan sheshimderdiń sapasyna baılanysty.
Mańǵystaý atom energetıkalyq kombınatynyń ujymy jańa Konstıtýsııany qoldady
Parlamenttiń bedeli – qabyldanǵan zańdardyń ómirsheńdigimen ólshenedi. Al sapaly zań – turaqty damýdyń kepili.
Nurjan SÁÝLEN,
QR PIB janyndaǵy Parlamentarızm ınstıtýtynyń
Ǵylymı zertteý ortalyǵynyń basshysy