Keshe Májilis tóraǵasynyń orynbasary Vladımır Bojkonyń tóraǵalyq etýimen «Áskerı bilim berý, ǵylymdy damytý jáne áskerı-patrıottyq tárbıeni qalyptastyrý» taqyrybynda Úkimet saǵaty ótti.
Jıyndy ashqan vıse-spıker Elbasy, Joǵarǵy Bas qolbasshy Nursultan Nazarbaevtyń tikeleı qoldaýymen táýelsizdik jyldary elimizde zamanaýı ásker qalyptasyp, aıaǵynan nyq turyp, sońǵy úlgidegi qarý-jaraqpen jaraqtandyrylyp, bilikti mamandardyń jınaqtalǵandyǵyn atap ótti. Onyń aıtýynsha, áskerılerdiń, áskerı mindetin óteýshilerdiń áleýmettik jaǵdaıy da aıtarlyqtaı jaqsarǵan.
«Prezıdent 2017 jyly áskerı bilim men ǵylymdy damytýdyń negizgi baǵyttaryn aıqyndaıtyn áskerı doktrınany maquldady. Al sońǵy on jyldyqta áskerı qaýiptiń sıpaty ózgergendigin eskersek, anaǵurlym dál jáne tıimdi qarýlar paıda bolyp, soǵysty dıstansıondyq júrgizý tásili suranysqa ıe bolyp otyr. Bul bizdiń de qarýly kúshterdi qaıta jaraqtap, áskerı mamandar men ǵylymdy jańasha oqytýdy talap etedi. Ásirese qazaq áskeri óz isin jetik biletin otanshyl, memleketshil tulǵalardan quralýy tıis», dedi Májilis tóraǵasynyń orynbasary.
Úkimet saǵatyndaǵy negizgi baıandamashy Qazaqstan Respýblıkasynyń Qorǵanys mınıstri Sáken Jasuzaqov keltirgen málimetter osy taqyryptardy keńinen qamtydy.
– Táýelsiz Qazaqstannyń Qarýly kúshteri jyl saıyn óz qýatyn, jaýyngerlik qabiletin arttyrýda. Qarýly kúshterdiń qurylýymen kásibı kadr daıarlaý máselesi týyndady. Atqarylǵan jumys nátıjesinde búgin elimizdegi ulttyq áskerı bilim júıesi quryldy. Ol barlyq qazirgi zaman talabyna jaýap beredi. Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti – Qarýly Kúshterdiń Joǵarǵy Bas qolbasshysy Nursultan Ábishuly Nazarbaev «Qazaqstan – áskerı kadr daıarlaýdyń tolyq sıkli qurylǵan az memleketterdiń biri boldy» – dedi S.Jasuzaqov.
Jýyrda Joǵarǵy Bas qolbasshynyń Jarlyǵymen Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy atyndaǵy Ulttyq qorǵanys ýnıversıtetine erekshe mártebe berildi. Qazir atalǵan ýnıversıtet Ortalyq Azııada áskerı bilim berý júıesindegi ozyq áskerı ǵylymı-bilim berý ortalyǵy bolyp esepteledi. Bul oqý orny Eýrazııa ýnıversıtetteri qaýymdastyǵy, Oksford Akademııalyq Odaǵy, Azııa ýnıversıtetteri qaýymdastyǵy quramyna kirdi.
Qorǵanys mınıstri óz basshylyq etetin saladaǵy bilim men ǵylymnyń aýyz toltyryp aıtar jetistikterin baıyppen baıandady. Ol shetelde áskerı kadr daıarlaý úderisiniń báseńdep, tek Qazaqstanda oqytylmaıtyn mamandyqtar boıynsha ǵana jastardyń ózge memleketterde bilim alatyndyǵyn atap ótti.
Mınıstr mektepterdegi alǵashqy áskerı daıyndyq pánderinen bastap qamtyp, áskerı ǵylym doktorlaryn ázirleýge deıingi aralyqtaǵy júıeli jumystardy baıandap ótti.
Mınıstrdiń málimdeýinshe, sońǵy jyldary barlyq áskerı oqý oryndaryna oqýǵa túsýge konkýrs deńgeıi artqan. Naqtyraq aıtqanda, talapkerlerdiń Ulttyq biryńǵaı testileý boıynsha ortasha baly 2014 jyly 60-tan 2017 jyly 95 balǵa deıin kóterildi.
Sonymen qatar, Ulttyq qorǵanys ýnıversıtetinde jańadan 9 fakýltet qurylǵan. Ondaǵy qashyqtan bilim berý tehnologııasyn arqyly 108 áskerı qyzmetshi men qyzmetshi bilim alýda. Jyl saıyn 3500-den astam adam qaıta daıarlaý jáne biliktilikti arttyrý júıesi arqyly bilimderin jetildirip otyr.
Al Qurlyq áskerleriniń Áskerı ınstıtýtynda 2016 jyly materıaldyq-tehnıkalyq jáne áskerı-medısınalyq qamtamasyz etý mamandyqtary boıynsha daıarlaý bastaldy.
S.Jasuzaqovtyń aıtýynsha, Áýe qorǵanysy kúshteriniń áskerı ınstıtýtynda «Ushqyshsyz ushý apparatyn basqarý» mamandaryn daıarlaý bastalǵan.
Sondaı-aq 2016 jyldan bastap Radıoelektronıka jáne baılanys áskerı-ınjenerlik ınstıtýtynda alǵash ret radıoelektrondyq barlaý jáne radıoelektrondyq kúres, aqparatty qorǵaý mamanyn daıarlaý qolǵa alynǵan.
Mınıstrdiń aıtýyna qaraǵanda, elimizde 2020 jylǵa deıingi «Ultjandy jas sarbaz» áskerı-patrıottyq jumysyn jetildirý erejesi ázirlendi. Atalǵan qozǵalystyń logotıpi bekitilip, jas patrıottyń kıim úlgisin tigý, ımıdjdik ónimdi shyǵarý jolǵa qoıylǵan. Osy uıymnyń tabysty jumysynyń nátıjesinde áskerı-patrıottyq klýbtar sany 2828-ge deıin artyp, 73164 bala qamtylǵan.
Al qorǵanys salasynyń birqatar olqy tustary depýtattardyń saýaldarynan keıin aıqyndaldy. Máselen, sońǵy kezderi áskerı ushqyshtardyń azamattyń salaǵa jappaı aýysýlary beleń alǵan. О́tken jyldyń ózinde 25 adam jalaqysy mol jeke avıakompanııalarǵa ketip qalǵan. Munyń sebebi Sáken Jasuzaqov áskerı ushqyshtardyń jalaqylarynyń tómendigimen baılanystyrady.
– Reseılik áskerı ushqyshtar aıyna 800 myń rýbl kóleminde eńbekaqy alady. Al qazaqstandyq ushqyshtardyń jalaqylary 270 myń teńgeni quraıdy. Men osy másele boıynsha Memleket basshysyna hat jazyp, ushqyshtardyń eńbekaqylaryn kem degende 450-500 myń teńgege kóterýdi suradym, – dedi Qorǵanys mınıstri.
Sonymen qatar, «Memlekettik satyp alý týraly» zańnyń talaptarynyń kesirinen áskerı kýrsanttar men sarbazdardy tamaqtandyrý júıesi buzylýdyń aldynda tur eken. Mysaly árbir sarbazdyń kúndelikti úsh mezgil tamaqtanýy úshin bıýdjetten 1200 teńge bólinip otyrǵanymen, tender sharty boıynsha kásipkerler bul qyzmettiń baǵasyn 650-900 teńgege deıin tómendetip usynyp, jeńimpaz atanyp otyr.
Atalǵan másele boıynsha da qorǵanys mınıstrligi Úkimetke arnaıy hat joldaǵan. Mınıstrdi usynysyn qoldaǵan Májilis tóraǵasynyń orynbasary sarbazdar men kýrsanttardyń ashqursaq júrýine jol berilmeý kerektigin eskertti. Qosymsha baıandamashy, Májilistiń Halyqaralyq ister, qorǵanys jáne qaýipsizdik komıtetiniń Tóraǵasy Muhtar Erman Táýelsizdik jyldarynda alys-jaqyn 12 elde 5963 áskerı qyzmetshi bilim alǵandyǵyna toqtaldy. Qazaqstannyń áskerı ókilderi Reseı, Belarýs, AQSh, Eýropa jáne Azııa elderi. Ulttyq qorǵanys ýnıversıtetiniń magıstranttary men doktoranttarynyń shetelderde tájirıbeden ótýi óziniń tıimdiligin kórsetken. Al bizdiń elimizde Armenııadan – 3, Tájikstannan – 192 jáne Qyrǵyzstannan – 291 kýrsant oqyp jatyr.
– Alaıda, áskerı ýnıversıtetterdegi tárbıe jumysynyń deńgeıi jaqsy dep aıta almaımyz. Bas áskerı prokýrordyń málimeti boıynsha 2017 jylda qorǵanys salasynda 27 qylmys tirkeldi, atap aıtsaq áskerı jarǵydan tys jaǵdaı, paraqorlyq, tipti kisi óltirý de oryn alǵan. 2018 jyly úsh qylmys tirkeldi. Osy máselege erekshe nazar aýdarý qajet jáne ýnıversıtet basshylaryn tikeleı jaýapkershilikke tartý kerek, – deı kele M.Erman saıası-tárbıelik jumystarda kórshiles elderdiń ońdy tájirıbelerin paıdalanýdy usyndy.
Depýtattar Qorǵanys mınıstrine áskerı bilim men ǵylymnyń búgini men bolashaǵy, jastardy patrıottyq turǵyda tárbıeleý, bilikti mamandarmen qamtylý deńgeıine baılanysty saýaldaryn joldap, tushymdy jaýaptaryn aldy.
Biz sózben aıtqanda ulttyq múddemizdi saqtaý, aýmaqtyq tutastyq pen egemendikti qorǵaý kepili bolyp sanalatyn Qorǵanys salasynyń jaı-kúıi keńinen talqylandy.
Serik ÁBDIBEK,
«Egemen Qazaqstan»