Qoǵamdyq sanaǵa serpin bergen joba

Tarıh pen saıasattaný, áleýmet­taný men fılosofııa, psıhologııa, pedagogıka, ekonomıka, mádenıettaný jáne fılologııa ǵylymdary bo­ıynsha stýdentterge zamanǵa laıyq bilim berýge qajetti jaǵdaı  jasaýdy tapsyrdy.

Osyǵan jaǵdaı jasaıtyn negizgi tetik retinde «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasynyń quramdas bolǵan «Jańa gýmanıtarlyq bilim. Qazaq tilindegi 100 jańa oqýlyq» jobasy qolǵa alyndy.

Atalǵan joba aıasynda aldaǵy birneshe jylda gýmanıtarlyq bilimniń barlyq baǵyttary boıynsha álemdegi eń úzdik degen ýnıversıtet oqýlyqtary túrli tilderden qazaq tiline aýdarylyp, bizdiń stýdentterge dúnıe júzindegi tańdaýly úlgi­lerdiń negizinde bilim alýǵa múm­kindik jasalmaq. Bul jumysty uıym­dastyryp, iske asyrýǵa jaýapty – úkimettik emes jáne kommersııalyq emes negizde jumys isteıtin «Ulttyq aýdarma bıýrosy» dep atalatyn qoǵamdyq qor.

Aýdarylatyn kitaptardy tańdaý úshin elimizdegi barlyq oqý oryndarynan usynys jınalyp, barlyǵy 800-den asa oqýlyq ataýy kelip tústi. Jınaqtalǵan tizimderdiń negizinde keminde 3 basylym kórgen, sońǵy basylymy 2014 jyldan beri shyqqan, mazmundyq turǵydan beıtarap bolsyn degen talaptarǵa súıene otyryp alǵashqy 18 oqýlyq tańdaldy. Iriktelgen oqýlyqtardy aýdarý jumysyna Qazaqstannyń aldyńǵy qatarly oqý oryndarynyń oqytýshylary, ǵylymı ortalyqtar­dyń qyzmetkerleri, tájirıbeli aýdarmashylar men redaktorlar, jalpy sany 200-den asa maman qatysýda. Mátinder birneshe lek ádebı jáne ǵylymı redaksııadan ótýde.

Alǵashqy 18 oqýlyq aýdarylyp, baspadan shyqty. Búgin bul oqýlyqtardyń tusaýy kesilip, kópshi­likke tanystyrylady. Bıylǵy oqý jylynyń aıaǵyna deıin ár oqýlyq 10 myń dana taralymmen basylyp, elimizdegi barlyq oqý oryndaryna tegin taratylady. 2018-2019 oqý jylynan bastap aýdarylǵan  kitaptar oqý baǵdarlamasyna enedi.

Mundaı aýqymdy ǵylymı aýdarma jobasy Qazaqstanda buryn-sońdy iske aspaǵan. Mundaı oqý quraldaryn memlekettik baǵdarlama aıasynda aýdaryp,  oqý oryndaryna tegin jet­kizý – álemde balamasy joq tájirıbe.      

 100 oqýlyqty aýdarý aıasynda Qazaq­stan álemdegi aldyńǵy qatar­ly ýnıversıtettermen, ǵylymı orta­lyqtar jáne oqýlyq shyǵarýǵa maman­danǵan  baspa uıymdarymen ty­ǵyz áriptestik ornatty. Aýqymdy aýdarma jumysy qazaq tilin halyq­ara­lyq ǵylymı leksıkamen baıyta túsýge, ǵylymı termınologııany damy­týǵa, akademııalyq jazý stılin jetil­dirýge, qazirgi ǵylymı-zertteý jáne baıandaý ádisterin ıgerýge zor múmkindik beredi. Tek osy 18 oqý­lyq­tyń glossarııleri negizinde 3 myń­daı termın, uǵym men túsinik jı­naq­taldy. Olardyń birsypyrasy qazaq tilinen, halyqaralyq ǵylymı leksıkadan endi ǵana kirip jatqan jańa sózder.      

Bul jobany iske asyrý birqatar asa mańyzdy júıeli máseleni sheshýge jol ashady.

Birinshiden, gýmanıtarlyq baǵyt boıynsha álemniń 100 úzdik oqýlyǵy qazaq tiline túpnusqa tilden tikeleı aýdarylýda. Sol arqyly tildiń damýyna asa qajetti ǵylymı mazmun men leksıka damıdy. Kez kelgen til eń áýeli sol tildegi mazmunmen kúshti, ózimizge de, ózgege de sonysy­men qundy, qyzyqty. Olaı bolsa, Elba­sy­nyń bul bastamasy tilimizdi jańa bıikke kóteretin qýatty platforma.         

Ekinshiden, gýmanıtarlyq salalar boıynsha oqıtyn stýdentterdiń zaman talabyna saı bilim alýyna jaǵdaı jasalady. Bizdiń oqý oryndaryndaǵy mazmun jáne akademııalyq talqy deńgeıi álemniń ilgeri ǵylymı ortalyqtarynyń deńgeıine shyǵady. Iаǵnı qoǵamnyń qýaty bilimde desek, bul jumys qazaq qoǵamyn, onyń sapasyn jańa deńgeıge shyǵarmaq.      

Úshinshiden, asa aýqymdy aýdarma jobasy qazaqstandyq  aýdarma mektebiniń kúsheıip, jetilýine jaǵdaı jasaıdy. Aýdarmashy mamandar, ǵalymdar men oqytýshylardyń jańa negizde jumys isteýine berik tuǵyr bolady.

Osy múmkindikti paıdalana otyryp, Qazaqstan ǵalymdaryn, zertteý ortalyqtaryn, sala mamandary men jobaǵa qyzyǵatyn barsha jurtshylyqty eldik mańyzy asa joǵary ortaq iske atsalysýǵa shaqyramyz.

«Jańa gýmanıtarlyq bilim. Qazaq tilindegi 100 jańa oqýlyq» jobasy aıasynda aýdarylǵan oqýlyqtar tizimi

Fılosofııa

1. Fılosofııanyń qysqasha tarıhy: Sokrattan Derrıdaǵa deıin. Derek Djonston

2. Batys fılosofııasynyń jańa tarıhy, Antıka fılosofııasy (4 tomdyq, I tom). Entonı Djon Patrık Kennı

3. Batys fılosofııasynyń jańa tarıhy, Orta ǵasyr fılosofııasy (4 tomdyq, II tom). Entonı Djon Patrık Kennı

4. Fılosofııanyń tańdaýly 25 kitaby. Remı Hess

Áleýmettaný

5. Áleýmettaný negizderi. Devıd Brınkerhof

6. Áleýmettaný teorııasy. Djordj Rıtser

7. Kópke umtylǵan jalǵyz: áleýmettik psıhologııaǵa kirispe. Elıot Aronson

Psıhologııa

8. Qazirgi psıhologııa tarıhy. Dýeın P. Shýls, Sıdneı Ellen Shýls

9. Áleýmettik psıhologııa. Devıd Maıers

Ekonomıka, menedjment, kásipkerlik

10. Ekonomıks. Gregorı Menkıý, Mark P. Teılor

11. Kásipkerlik: Teorııa, prosess, praktıka. Donald F. Kýratko

12. Menedjment. Rıkkı V. Grıffın

Dintaný

13. Iýdaızm, Hrıstıandyq pen Islamdaǵy 4000 jyldyq izdenis. Qudaıtaný baıany. Karen Armstrong

Lıngvıstıka

14. Til bilimine kirispe. Vıktorııa Fromkın, Robert Rodman, Nına Haıms

15. Til jáne mádenıetaralyq kommýnıkasııa. Svetlana Ter-Mınasova

Mádenıettaný

16. Antropologııa tarıhy men teo­rııasy. Alan Barnard

17. Tórtinshi ındýstrııalyq revolıýsııa. Klaýs Shvab

18. Medıaetıka: Jas maman­dar­dyń tájirbıesinen. Lı Anna Pek, Gaı S. Rıl

Raýan KENJEHANULY,

«Ulttyq aýdarma bıýrosynyń» atqarýshy dırektory