О́tken jyly Eýropada qyzylsha indeti boldy. Kádimgideı taralǵany sonshalyq, órkenıetti 14 memlekettiń ózi abdyrap qaldy.
Sebebine úńilsek, birneshe faktor áser etipti. Aldymen juqpaly aýrýlardyń aldyn alyp vaksınasııa jasatý eldiń bárine birdeı qoljetimdi emes. Ekinshiden, adamdardyń vaksınadan sanaly túrde bas tartýy. Onyń da birneshe sebebi bar eken. Bireýler vaksınadan keıingi ishinara kezdesetin shetin oqıǵalardan qashyp, áldeqalaı juǵatyny men juqpaıtyny belgisiz aýrýdan saqtanamyz dep júrse, endi biri dinı nanymy boıynsha ekpe salýdy Qudaıǵa qarsylyq deıdi. Sonyń saldarynan qoǵamda aldyn ala vaksınalaýdan ótpegen, aǵzalary aýrýǵa qarsy kele almaıtyn adamdardyń sany kóbeıip, ásheıinde birdi-ekili adamǵa ǵana juǵyp toqtaıtyn dert aýaǵa jaıylyp, tutas Eýropany keýlep ketken.
Elimizde memlekettiń ózi moınyna alyp, kóptegen juqpaly aýrýlarǵa qarsy vaksına jasaý tegin bolǵanymen, Eýropadaǵydaı ekpeden qashatyndar bizde de barshylyq. Sebepteri de uqsas keledi. Biz áńgimege tartqan Densaýlyq saqtaý mınıstrligi Qoǵamdyq densaýlyq saqtaý komıtetiniń bas sarapshysy Nurshaı Ázimbaevanyń aıtýynsha, ımmýndaýdyń mańyzdylyǵy sonda, ár adam vaksınalaýdan ótkende ınfeksııalyq aýrýlardan ózin ǵana qorǵap qoımaı, aınalasyndaǵy jurtshylyqty da keselden saqtaıdy.
Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń málimeti boıynsha, jylyna 2-3 mln adam vaksına jasaý arqyly taralýy tejelip otyrǵan aýrýlardan kóz jumady. «Vaksınalaý nemese ımmýndyq saýyqtyrý aldyn alý sharasy densaýlyq saqtaýdaǵy basym baǵyttardyń biri bolyp esepteledi. Qazirgi kúni elimiz polıomıelıt aýrýyn joıyp, óz aýmaǵynda bul keseldi boldyrmaı otyr. Degenmen, oǵan qarsy egý jalǵasa beredi, óıtkeni Úndistan, Aýǵanstan, Pákistanda polıomıelıt joıylǵan joq. Al tuıyqtalyp, eshqaıda baryp-kelmeı, aralaspaı otyrmaǵan el bolǵan soń saqtanýǵa májbúrsiz. Infeksııaǵa shekaradan tosqaýyl qoıa almaımyz, sondyqtan ekpe salý qajettilik», deıdi bas sarapshy.
Keıde qol jetkizilgen jetistiktiń ózine qarsy jumys isteıtin de kezi bolady eken. О́ıtkeni ımmýnıtetti kóterý nátıjesinde juqpaly aýrýlardyń azaıyp, buryn balalardy qynadaı qyrǵan kópshiliginiń joıylyp ketýi, adamdardyń boılaryndaǵy qaýipten saqtaný syndy qorǵanyshtyq qabiletin azaıtqandaı. Sondyqtan da eldiń kópshiliginde osy ımmýndaýdyń ózi qajet pe degen oı týǵan. Eger statıstıkalyq málimetterge júgine otyryp, osydan 20 jyl burynǵy derektermen salystyrsaq, qyzamyqpen aýrýdyń 1998 jyly 15346 jaǵdaıy tirkelse, 2016 jyly nebári 4 bala ǵana aýyrǵan. Epıdemııalyq parotıt, ıaǵnı halyqta shoshqatamaq ataýymen belgili aýrýmen 1998 jyly 5500 adam naýqastansa, byltyr 39 adam aýyryp, 106 esege azaıǵan. Al vırýsty gepatıttiń «V» túrine ekpe engizilgenge deıin, máselen, 1998 jyly 3943 adam osy keseldiń quryǵyna tússe, qazir balalardyń oǵan shaldyǵýy 317 esege tómendedi. Buryn ınfeksııalyq aýrýhanalarda gepatıtpen aýyrǵandar kóbeıgende qaıda jatqyzarlaryn bilmeı abdyraǵan dárigerlerdi aıaıtynbyz. Dálizge jatqyzýǵa almaıdy, óıtkeni ózgelerge juǵady, al palatalar lyq toly bolatyn.
Búginde qoǵamda ımmýndaý máselesi boıynsha saýattylyq deńgeıin joǵarylatý, ata-analarǵa jáne dinı konservatorlarǵa túsindirý jumysyn júrgizý, ımmýndanýdy mindetteý nátıjesinde vaksınamen basqarylatyn ınfeksııalardyń aldyn alýǵa bolatynyn túsindirýdiń mańyzdylyǵy arta túsýde. Ásirese halyqtyń kóship-qoný prosesi, bıznestik jáne týrıstik saparlarmen azamattardyń shetelderge, al sheteldikterdiń, bizge kelýleriniń qarqyndy júrýi jabaıy polıomıelıt vırýsyn, qyzylsha, pandemııa tumaýyn jáne de basqa ınfeksııalyq aýrýlardy ákelý qaýpin týyndata bermek. Osyǵan oraı epıdemııaǵa turaqty jaǵdaıdy qurý úshin balalar men jasóspirimderdi qyzylsha, qyzamyq, polıomıelıtke qarsy qosymsha jappaı vaksınalaý júrgiziledi.
Alaıda osy juqpaly aýrýlarǵa ımmýndyq qarsylyqty kúsheıtetin ekpege qarsy shyǵýshylyqtyń zııandy nyshandary da baıqalyp jatyr. Bul árıne qoǵamdy oılandyrýǵa tıis óte ózekti másele. Bıyl 1 sáýirdegi derekterdi alǵa tartsaq, el kóleminde 13622 ımmýndaýdan bas tartý tirkelipti. Bul burynǵy jyldardyń osy kezeńge deıingi kórsetkishimen salystyrǵanda 5 paıyzǵa ulǵaıdy degen sóz. Sonyń áserinen 12 balada kókjótel aýrýy tirkelgen, ekpeden bas tartqan aqtóbelik jas jigit qutyrmadan jáne bir adam sirespeden dúnıe salǵan.
Árbir elde turǵyndardy egýge arnalǵan ınfeksııalyq aýrýlar tizimi bolsa, elimizde Ulttyq kúntizbe boıynsha 21 juqpaly aýrýǵa ekpe júrgizilip, vaksınalaýdy qamtýda ekpeniń 17 túri respýblıkalyq, al 7 túri jergilikti bıýdjet esebinen júzege asyrylady. Otanymyzda turǵyndardy ımmýndaý úshin memlekettik tirkeý prosedýrasynan ótken vaksınalar qoldanylady. 2013 jyldan bastap elimizge ákelinetin vaksınanyń ár partııasynda onyń sapasy men kaýipsizdigin baǵalaý men mindetti sertıfıkattaý engizilgen.
Immýndaý jyl saıyn mıllıondaǵan ómirdi qutqaryp qalady, al kózi ashyq saýatty qoǵam bul tabysty bekite túsýmen qatar, qoldaýy mańyzdy. Ekpeden qashýdyń tıgizer zııanyn esten shyǵarmaı, qoǵam aldyndaǵy jaýaptylyqty da este ustaǵan jón.
Anar TО́LEÝHANQYZY, «Egemen Qazaqstan»