Májilis Tóraǵasynyń orynbasary Vladımır Bojkonyń tóraǵalyq etýimen ótken Úkimet saǵatynda Qazaqstan Respýblıkasynyń agroónerkásiptik keshenin damytýdyń 2017–2021 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasyna ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly másele qaraldy.
Otyrysta Premer-Mınıstrdiń orynbasary – Aýyl sharýashylyǵy mınıstri О́mirzaq Shókeev baıandama jasap, agroónerkásiptik keshendi damytý isine toqtaldy.
– Memleket basshysy Qazaqstan halqyna Joldaýynda aýyl sharýashylyǵynda eńbek ónimdiligin jáne óńdelgen ónim eksportynyń kólemin 2,5 esege arttyrý týraly batyl mindet qoıdy. Bul mindetti sheshý salany damytýda múlde jańa kózqarasty talap etedi, – dedi О́.Shókeev.
Sonymen qatar memlekettik baǵdarlamada 10 mindetti oryndaý kózdelgen. Olardyń sheńberinde birqatar jańa júıeli is-sharalar da qarastyrylǵan. Onyń ishinde azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etýge mańyz berilgen. Atap aıtqanda, alǵash ret bul máseleni fızıkalyq qoljetimdilik, ekonomıkalyq qoljetimdilik, azyq-túlik qaýipsizdigi baǵyttary boıynsha keshendi túrde sheshý josparlanýda.
Baǵdarlamada ónim óndirýmen qatar, sapaly aýyz sýmen, sapaly joldarmen qamtamasyz etý, halyqtyń tabys deńgeıin arttyrý azyq-túlik qaýipsizdigi jáne basqa da máseleler qarastyrylatyn bolady.
Sonymen qatar agroónerkásiptik keshen sýbektileri úshin qarjylandyrýdyń qoljetimdiligi 8 naqty is-shara esebinen sheshilmek. Máselen, jańa qarjy tetigi – agrarlyq qolhatty engizý usynylady. Aýyl sharýashylyǵyndaǵy saqtandyrý júıesin túbegeıli ózgertip, mindetti saqtandyrýdan erkin saqtandyrýǵa kóshý júzege asyrylatyn bolady. Bul rette burynǵydaı saqtandyrý tólemderine emes, saqtandyrý syıaqysyna sýbsıdııa berilmek. Bul – shynaıy jáne tıimdi agrosaqtandyrýdy engizýge múmkindik beretin baǵyt.
О́.Shókeevtiń málimdeýinshe, etti mal sharýashylyǵyn damytý baǵdarlamasynyń negizine otbasylyq fermalar túrindegi shaǵyn sharýashylyqtar alynady jáne ol iri qara mal ósirý jónindegi fermerlik sharýashylyqtardan, ónerkásiptik bordaqylaý alańdarynan jáne zamanaýı et óńdeý keshenderinen turatyn zákirlik kooperasııa nysanynda jasalady. Iri qara mal sharýashylyǵymen, qoı sharýashylyǵymen jáne jylqy sharýashylyǵymen aınalysatyn 80 myńnan astam otbasylyq ferma qurý, paıdalanylatyn jaıylymdar alańyn 58 mln gektardan 100 mln gektarǵa keńeıtý, iri qara mal sanyn 15 mln basqa deıin, qoı sanyn 30 mln basqa deıin ulǵaıtý kózdelip otyr.
– Jobaǵa qatysýshylar úshin qoldaýdyń jeke sharttary kózdeletin bolady. Atap aıtqanda, jer ýchaskelerin basymdylyqpen berý, fermerlik sharýashylyqtarǵa mal basyn, tehnıka men jabdyq satyp alýǵa jeńildikpen nesıe berý, jaıylymdar ınfraqurylymyn qurý qarastyrylǵan, – dedi Premer-Mınıstrdiń orynbasary – Aýyl sharýashylyǵy mınıstri.
Al sútti mal sharýashylyǵy baǵdarlamasy da sút óndirý jónindegi otbasylyq fermalardan, ónerkásiptik sút-taýarly fermalardan jáne zamanaýı sút zaýyttarynan turatyn zákirlik kooperasııa qaǵıdaty boıynsha jasalmaq. 2027 jylǵa qaraı otbasylyq fermalardyń sanyn 380-nen 930-ǵa deıin, iri sút-taýarly fermalardyń sanyn 108-den 170-ke deıin, sút zaýyttarynyń sanyn 163-ten 174-ke deıin jetkizý josparlanyp otyr. Jobaǵa qatysýshylar úshin qoldaýdyń jekelegen sharalary usynylatyn bolady. Nátıjesinde sút óndirisiniń kólemin 2027 jylǵa qaraı 1 mln tonnaǵa ulǵaıtý mindeti qoıylyp otyr.
Qus sharýashylyǵyn damytý baǵdarlamasy sheńberinde jańa kásiporyndar salý, qoldanystaǵylaryn qaıta jaraqtandyrý jáne jańartý, sondaı-aq et jáne jumyrtqa baǵytyndaǵy qustardyń ónimdiligin arttyrý kózdelgen.
Al ósimdik sharýashylyǵynda sapaly tuqymdardyń bolýy, tehnıkalyq jaraqtaý, naqty eginshilik, tyńaıtqyshtar men ósimdikterdi qorǵaý quraldaryn qoldaný, ártaraptandyrý, sýarmaly jerlerdi aınalymǵa engizýge basymdyq berilmek.
Jıynda qosymsha baıandama jasaǵan Májilistiń Agrarlyq máseleler komıtetiniń tóraǵasy Saparhan Omarov aýyl sharýashylyǵy salasyndaǵy sheshimin tolyq tappaǵan biraz máselelerge toqtaldy. Sondaı-aq depýtat barlyq aýyl sharýashylyǵy taýarlaryn óndirýshilerdiń agrobızneste áreket etýdiń qaǵıdalarynyń sharýalarǵa túsinikti jáne birizdi bolýǵa tıis degen ótinishin jetkizdi.
Depýtat sonymen qatar, topyraqtyń qunaryna baılanysty da pikirin bildirdi.
– Topyraqtyń qunarlylyǵy nasharlaýynyń negizgi sebebi jer paıdalanýshylar egistikterinde agrotehnıka sapasynyń tómendigi, kópjyldyq shópter egistiginiń azaıýy, mıneraldy tyńaıtqyshtardy qoldaný kóleminiń jetkiliksiz bolýy, organıkalyq tyńaıtqyshtardyń is júzinde qoldanylmaýy. Mysaly, Belarýs elinde bir gektar egistikte daqyldardy ósirý kezinde 200 kılogramǵa deıin tyńaıtqysh paıdalanylsa, Reseıde – 50 kılogramǵa, Ýkraınada 100 kılogramǵa deıin paıdalanylady. Qazaqstanda bul kórsetkish ortasha alǵanda shamamen tórt kılogramdy ǵana quraıdy. Bul bizde topyraqtyń qunarlylyǵyn saqtaýmen is júzinde eshkim aınalyspaıtyndyǵyn kórsetedi, – dedi S.Omarov.
Ol, sondaı-aq 1990 – 2016 jyldar aralyǵynda elimizde sýarmaly jerlerdiń kólemi 2,3 mln gektardan 2,1 mln gektarǵa deıin qysqarǵanyn, onyń ishinde búgingi kúni tek 1,4 mln gektary ǵana qoldanylyp jatqanyn atap ótti.
Otyrys barysynda depýtattar memlekettik organ basshysyna birqatar suraqtaryn qoıyp, oǵan jaýaptaryn aldy. Úkimet saǵatyn qorytyndylaǵan Májilis Tóraǵasynyń orynbasary Vladımır Bojko qoldanystaǵy baǵdarlamaǵa tolyqtyrýlar, birinshi kezekte, jobany basqarý qaǵıdasyn tolyq iske asyrýdy talap etetinin aıtty. Agroónerkásiptik keshendi damytý týraly Memleket basshysynyń tapsyrmasy – tek Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń ǵana mindeti emes, barshaǵa ortaq is ekenin jetkizdi. Otyrystyń qorytyndysy boıynsha Májilis depýtattary tıisti usynymdar qabyldady.
Serik ÁBDIBEK, «Egemen Qazaqstan»