Bıyl Reseıde ótetin fýtboldan álem chempıonatyna Ońtústik Amerıka qurlyǵynan Ýrýgvaı quramasy da qatysady. Tuńǵysh fýtbol toıyn óz elinde bastap bergen atalǵan qurama el tarıhynda jahandyq dodada 13-shi márte baǵyn synamaq. Quramanyń bıylǵy maqsaty – álem chempıony ataný.
Burynǵy Ýrýgvaı
Jazbamyzdyń kirispe sózinde Ýrýgvaı fýtboldan álem chempıonatyn bastap bergenin aıtyp qaldyq qoı. Halyqaralyq fýtbol federasııasynyń alǵashqy basshylarynyń biri, álemdik dop dodasyn uıymdastyrý ıdeıasynyń avtory Jıýl Oıme 1929 jyly birinshi álem chempıonaty Ýrýgvaıda ótetinin aıtqanymen, oǵan qandaı quramalardy qatystyratynyn bilmeı basy qatqan edi. Tipti Eýropanyń alpaýyt quramalarynyń talaıy fýtbolshylardy aparyp-ákelýge qarjy tapshy degen sebepti kóldeneń tartyp, qatysýdan bas tarta bastady.
Chempıonat bastalýǵa eki aı qalǵanda da fýtboly qatty damyǵan qart qurlyqtan birde-bir komanda Atlant muhıtyn kesip, alǵashqy chempıonatqa barǵysy kelgen joq. Bul jaǵdaı ýrýgvaılyqtardyń tipti kóńilderine tıgeni anyq. О́ıtkeni Ýrýgvaı 1924 jáne 1928 jyldary muhıt keship, Parıj ben Amsterdamda ótken Olımpııa oıyndaryna barýǵa táýekel etti. Eýropalyqtarǵa nege olaı jasamasqa?
Aqyry ýrýgvaılyqtar komandalardyń búkil jatyn ornyn, iship-jemin ǵana emes, kúlli kelý-ketý jol qarajatyn da óz moınyna alatynyn aıtqan soń ǵana tıyn sanap qalǵan eýropalyqtar kóngen syńaı tanytty. Biraq 1930 jyldyń 29 maýsymy kúni Ýrýgvaıdy betke alǵan kemege Rıme tek tórt quramanyń – Fransııa, Rýmynııa, Iýgoslavııa jáne Belgııa fýtbolshylaryn ǵana otyrǵyza aldy. Bular sol kezde Eýropanyń ortasha deńgeıdegi komandalary edi. Olarǵa Soltústik Amerıkanyń 7 ókili qosyldy. Sóıtip alǵashqy birinshilikke 13 komanda qatysty.
13 komanda qatysqan tuńǵysh álem chempıonatynda quramalar 18 oıyn ótkizdi. Qaqpaǵa 70 dop soǵylyp (orta eseppen ár oıynǵa 3,89 goldan keledi), tórt penaltı belgilendi. Onyń úsheýi soǵylǵan joq. Tuńǵysh chempıonattyń fınalyna jarys qojaıyndary Ýrýgvaı men Argentına quramalary shyqty. Tartysty ótken oıynda Ýrýgvaı quramasy qarsylastaryn 4:2 esebimen jeńip, fýtboldan alǵashqy álem chempıony ataǵyn jeńip aldy. Al 1950 jyly Brazılııada ótken dop dodasynda Ýrýgvaı araǵa 20 jyl salyp ekinshi ret bas báıgege qol jetkizdi. Sol jyldan beri ýrýgvaılyqtar álem chempıonatynda top jara almaı keledi. Qazirge deıingi eń úzdik nátıjesi – tórtinshi oryn. 1954, 1970 jáne 2010 jyldarǵy álem chempıonattarynda jartylaı fınalda jeńilip, tórtinshi oryndy qanaǵat tutqan.
Ýrýgvaı quramasy eki álem chempıonatyna qatysýdan bas tartyp (1934, 1938), alty ret álem birinshiliginiń irikteý kezeńinen óte almaǵan. Sońǵy ret tórt jyldyqtyń basty dodasyna 2014 jyly (Brazılııa) qatysyp, 1/8 fınalda Kolýmbııa quramasynan (0:2) jeńilgen. Hames Rodrıgestiń eki goly ýrýgvaılyqtardy úılerine erte qaıtarǵan-tyn.
Búgingi Ýrýgvaı
Ýrýgvaı quramasy bıylǵy álem chempıonatyna Ońtústik Amerıka aımaǵynan irikteý kezeńine qatysyp, 10 quramanyń ishinde Brazılııadan keıingi ekinshi oryndy ıelendi. Sóıtip Reseıdegi chempıonatqa tikeleı joldama aldy. Quramanyń qazirgi juldyzdary – Lýıs Sýares («Barselona») pen Edınson Kavanı (PSJ). Sýares búginge deıin qurama sapynda 97 match ótkizip, 50 gol salǵan. Al Kavanı 100 oıynda 42 dop engizgen.
Qazirgi tańda Ýrýgvaıdy bilikti bapker Oskar Tabares jattyqtyrady. 71 jastaǵy mamanmen Ýrýgvaı quramasy úshinshi márte álem chempıonatyna qatys- qaly tur. Oskar Tabares eń alǵash Ýrýgvaı quramasymen birge 2010 jáne 2014 jyldarǵy álem birinshilikterine qatysqan edi. Ekeýinde de fınalǵa jete almaǵan. Al bıyl fınalǵa deıin jetýdi armandaıdy. Sondaı-aq Oskardyń qol astynda Ýrýgvaı 2011 jyly Amerıka kýbogyn ıemdengen.
Fýtbol mamandary qazirgi Ýrýgvaı quramasyn «A» tobynyń sózsiz úzdigi dep sanaıdy. Oskar Tabares shákirtteri chempıonattaǵy alǵashqy oıynyn 15 maýsym kúni Mysyr quramasyna qarsy ótkizedi. Al ekinshi matchynda Azııa ókili – Saýd Arabııasymen kezdesse, sońǵy týrda alań qojaıyndarymen oınaıdy. Bylaısha aıtqanda, ýrýgvaılyqtardyń bir aıaǵy týrnırdiń pleı-off kezeńinde tur dep esepteı berýge bolady. Eger Ýrýgvaı 1/8 fınalǵa shyǵatyn bolsa, onda ony Eýropanyń azýly quramalary Ispanııa nemese Portýgalııa kútip turady. Bálkim, Ońtústik Amerıkadan kelgen qurama álem chempıonatyndaǵy joryǵyn 1/8 fınalda aıaqtaýy múmkin. Bul, árıne tek boljam ǵana. Barlyǵyn Reseıdegi jasyl alań anyqtap beretin bolady.
Álı BITО́RE,
«Egemen Qazaqstan»