Densaýlyq syr berip, boıdaǵy dertti dáriger qandaýyrmen sylyp alǵannan keıingi pyshaq tıgen jerdiń alǵashqy kúnderi qalaı bebeýlete aýyratynyn basynan ótken árbir jan biledi.
Astanadaǵy Ulttyq onkologııa jáne transplantologııa ǵylymı ortalyǵyn naǵyz izdenister mekeni dep aýyz toltyryp aıtýǵa bolady. Adam balasynyń basyna túsken taýqymetti keseldi qalaı emdeımiz, organdy aýystyryp, pasıenttiń ári qaraıǵy ómirin qalaı jeńildetemiz, operasııadan keıin qalaı aýrýdy meılinshe tez aıaqqa turǵyza alamyz degen oılar ortalyqtaǵy dáriger qaýymyn árkez mazalaıdy. Onyń ústine álemdik medısınanyń nebir jaqsy úlgilerin endirýge degen ynta, izdenisterge qoldaý kórsetilip jatsa.
Sondaı jaqsy jańalyqtyń biri – ERAS hattamasy. Bastaýyn Danııadan alǵan bul hattamanyń mánisi – qandaı kúrdeli operasııadan keıin pasıenttiń tilingen jerdiń aýyrǵanyn sezbeı, tezirek aıaqqa turýyna qol jetkizý. Ásirese bul organ aýystyrý, onkologııalyq qaterli isikterdi sylyp alý syndy aýyr operasııalardan keıin tósekke tańylǵan adamnyń ókpesine sý jınalý, taǵy da basqa qolaısyz áserlerdi boldyrmaý jolyndaǵy asa mańyzdy hattama. Oqyrmandarǵa túsinikti bolýy úshin hattama degenniń ózin aıta ketken jón shyǵar.
Qazirgi kúni álem boıynsha kez kelgen aýrýdy emdeýdiń halyqaralyq standarttarǵa negizdelgen hattamasy bar. Onda qandaı em-sharalar júrgizý, eger operasııa jasaıtyn bolsa oǵan qalaı daıarlaý qajet, qandaı dári-dármek qoldanady, operasııadan keıingi kútim tárizdi tolyp jatqan jumystardy júrgizýde dáriger súıenetin qadamdar jıyntyǵy qarastyrylǵan. Al joǵarydaǵy ERAS hattamasyn basshylyqqa alǵan elder aýrý azabyn jeńildetýde biraz jetistikke jetken.
Biz áńgimege tartqan ızraıldik ǵalym-dáriger Aleksandr Zlotnıktiń aıtýynsha, bul hattamany júzege asyrý bir kúnniń sharýasy emes. Máselen, ózi jumys isteıtin Izraıldegi klınıka ony endirý úshin eki jyl ýaqyt ketiripti. Nátıjesinde nebir aýyr operasııany ótkergen pasıent tórt kúnniń ishinde otbasyna oralady eken. «Neǵurlym aýrýhanada az jatqan saıyn dertti jannyń jazylý múmkindigi sonshalyq artady. Qansha kúresseń de báribir aýrýhanaishilik ınfeksııa bolady. Al operasııadan keıin álsiregen jannyń onymen kúresýge qaýqary az. Sonymen qatar ornynan tez turyp ketý operasııadan keıin týyndaıtyn keri saldardy da boldyrmaıdy. Kóbine jatyp qalǵan adam pnevmonııaǵa shaldyǵady. Osyndaı saldarmen kúresýde jáne pasıenttiń ómiriniń sapasyn arttyryp, qatarǵa qosylýynda hattamanyń máni zor», deıdi ol.
Dáriger Zlotnık túsindirgendeı, adamnyń operasııadan keıin tez turýy úshin kesilgen jerdi ýltradybystyq apparatpen qadaǵalap, perıferııalyq júıke talshyqtaryna preparat jiberý arqyly ýaqytsha bloktaýdan, pasıenttiń aýrýdy sezinýi múlde bolmaıdy. Iаǵnı aýrýdyń ornynan tez turyp kete alatynyn aıtqan dáriger bir sýretti kórsetti. Reanımasııa bóliminde onkooperasııadan keıingi pasıent shtatıvke bekitilgen apparattarǵa qosylyp qoıyp, ornynan turyp júr eken.
«Hattamany engizýge arnaıy ýltradybystyq qondyrǵy qajet. Bul bolmasa júıke júıeleriniń qaı jerde ornalasqanyn, preparatty qaı talshyqqa jiberý keregin bilý múmkin emes. Ony alý belgili bir qarjyny talap etedi. Sonymen birge hattamanyń qoldanysqa enýi klınıkadaǵy búkil qyzmetkerlerdiń sanasyna ózgeris engizip, barlyǵy birdeı jumylatyn, tutastaı qaı turǵydan da qaıta qurylýdy kózdeıtin úlken is. Bul – naýqastarǵa da, memleketke de tıimdi, moraldyq-psıhologııalyq turǵydaǵy ıgiligin esepke almaǵannyń ózinde ekonomıkalyq jaǵynan qalta qaǵylmaýyna óte paıdaly», deıdi ızraıldik dáriger.
Osydan keıin Ulttyq onkologııa jáne transplantologııa ǵylymı ortalyǵy Reanımasııa jáne anestezıologııa bóliminiń jetekshisi Evgenıı Mýsındi áńgimege tarttyq. Onyń baǵalaýynsha, búgingi densaýlyq salasyndaǵy qoldanystaǵy hattama men usynylyp otyrǵan jańasynyń aıyrmashylyǵy jer men kókteı. Eger qazirgi hattama boıynsha operasııadan keıin pasıentti 10-20 kún ustaý kerek bolsa, munda bar-joǵy 3-4 kún aıasynda naýqas óz ortasyna, úıine oralady. Al eger qoldanystaǵy hattamany oryndamasaq, emdeý mekemesine aıyp salynady. Qarjydan qınaý kimge ońaı tıedi? Sondyqtan Úkimet tarapynan qoldaý bildirip Ulttyq onkologııa jáne transplantologııa ǵylymı ortalyǵy negizinde osy hattamany joba retinde engizýge ruqsat berip, qajetti qural-jabdyqtarmen qamtamasyz etse, artylyp qalǵan ýaqytta qanshama kezek kútken adamdar em alar edi. Tipti tezirek qatarǵa qosylyp, jumysyna shyǵyp, ózine, otbasyna, Otanǵa da paıdasy tıgen bolar edi, dedi ol.
Jýyrda Astanada anestezıologtar men reanımatologtardyń halyqaralyq II kongresi ótip, atalǵan saladaǵy túıtkildi máseleler ortaǵa salyndy. Atap aıtqanda, Qazaqstanda 10 myń adamǵa tek bir ǵana anestezıolog pen reanımatolog qyzmet kórsetedi eken. Astana men Almatyda tapshylyǵy baıqalmaǵanymen, aýdandyq aýrýhanalarda anestezıologtar men reanımatologtar jetkiliksiz. Jergilikti emdeý mekemelerinde olardyń biliktiligin arttyrýǵa arnalǵan sharalardyń azdyǵy, mamandyq mártebesiniń túsip ketýine jalaqy tómendigi basa aıtylǵan. Burynǵy keńestik keńistikten shyqqan Baltyq boıyndaǵy elderde anestezıolog-reanımatologtyń eńbegi 1,5-2 myń dollar kóleminde baǵalansa, otandyq dáriger 60 myń aılyq shamasyna uıqy kórmeı ajalmen arpalysady. Qural-jabdyqtarmen qamtamasyz etý jaǵynyń álsizdigi, medısınalyq preparattardyń jetispeýshiligine qosa jergilikti jerde narkoz beretin apparattardyń tehnıkalyq jaǵdaıy syn kótermeıtini aıtyldy.
«Anestezıologtar men reanımatologtardyń biliktiligin arttyrý úshin kadrlar rotasııasyn jasaýǵa bolady. Máselen, oblystyq jáne aýdandyq aýrýhanalar bir-eki aıǵa maman almastyryp, ózara tájirıbe almasa alady. Áıtpese búginde keıbir aýdandyq aýrýhanalarda anestezıolog múldem joq. Bar bolsa da oblys ortalyǵyna, Astana nemese Almatyǵa aýysyp ketýge tyrysady. Rotasııa jasasa, ol maman oblys ortalyǵyna baryp, kóp nársege úırenip, aýdanǵa kelip, sonyń bárin júzege asyrady», deıdi Qazaqstan anestezıologtary men reanımatologtary qoǵamynyń tóraǵasy Aǵzam Jumadilov. Onyń málimetine súıensek, kórshi Reseı Federasııasynda 10 myń adamǵa keletin anestezıologtar men reanımatologtar koeffısıenti 2,2 adam bolsa, AQSh-ta – 3,1, al Eýropada 3,2 mamandy quraıdy eken. Al elimizde osy salada 2700-den astam adam eńbek etip júr desek te, áli 200 maman qajet eken. Endi bul baǵytty jastar arasynda keńinen tanystyryp, jalaqyny kóterý jaıyn oılastyrý qajet. О́ıtkeni ilimniń medısınada qoldanbaıtyn jeri joq.
Árıne problemalar bar. Alaıda otandyq dárigerler deńgeıiniń álemdik standarttarǵa jaýap beretindeı dárejede ekenin de este ustaýǵa tıispiz. Keı tusta jekelegen dárigerlerimizden sabaq alyp júrgen sheteldik mamandar da barshylyq. Anestezıologııa men reanımatologııa salasynda jańa hattama engizilse joǵarydaǵy maman jetispeýshiligi de azaıa túsken bolar edi. О́ıtkeni anestezıologtar men reanımatologtardyń kóterer júgi jeńildeı túsýinen tutastaı sala alǵa jyljıdy. Eń bastysy, pasıentter tartar azap azaıady.
Anar TО́LEÝHANQYZY,
«Egemen Qazaqstan»