13 maýsym kúni Aqmola oblysynyń Býrabaı aýdany, Raıgorodok ken ornynda ornalasqan «RG Gold» JShS kompanııasynyń úshinshi ýaqtaý-aglomerasııalyq kesheniniń (ÝSK №3) ashylýyna oraı baspasóz týry ótti. Nazarlaryńyzǵa osy kompanııanyń bir kúndik jumysyn usynamyz.
Búginde «RG Gold» JShS kompanııasy osy óńirde altyn óndirýmen qarqyndy túrde aınalysyp keledi. Kompanııanyń bas dırektory Serik Syzdyqov osy týr barysynda BAQ ókilderinen quralǵan bir top jýrnalıstermen kezdesip, atalmysh keshenmen, jumys barysymen tanysýǵa múmkindik berdi. Soltústik, Ońtústik Raıgorodok jáne Novodneprovsk ken oryndaryndaǵy jer qoınaýyn paıdalaný quqyǵyna ıe qazaqstandyq altyn óndirýshi kompanııanyń aýmaǵy 67,7 km2 quraıdy. Búginde kompanııa 650 den astam adamdy jumyspen qamtyp otyr.
Astananyń soltústiginen 200 shaqyrym jerde osydan 1000 jyl buryn muhıt pen janartaý bolǵan. Sonyń arqasynda osy aımaqta baı altyn ken orny paıda boldy. Bul oryn 1936 jyldan bastap ashylǵan bolatyn. Biraq tehnıkanyń jetispeýinen, altyn óndirýdiń kúrdeliliginen óndiris tolyǵymen alǵa júrgen joq. Al, qazirgi óndiristiń jaǵdaıymen jýrnalıster jaqynyraq tanysyp shyqty.
Kez kelgen qazba jumystary qazba ornyn daıyndaýmen bastalady: eń aldymen jerdiń óndiriske jaraıtyn, betki topyraq qabatyn, sodan soń ken rýdasyn jaýyp turǵan bos topyraqtardy alyp tastaıdy. Osy qazbalardan keıin kerekti rýda qabaty qazbalanatyn bolady. Bul qabatty qazyp alýǵa arnaıy tehnıkanyń kúshi jetpeıdi. Sondyqtan, suıyq jarylǵysh zattar qoldanylady. Bul prosester geologtardyń qatań baqylaýymen júzege asyrylady.
Bir aıta ketetin jaıt: qazba jumystaryn bastamaı jatyp, geologtar arnaıy jynysózek qoımasynda saqtalatyn jynysózek derekqoryn jasaıdy. Jynysózek gıdrotransport arqyly burǵylaý ádisimen alynady.
«Bul arqyly qorda qansha qalǵandyǵyn, qandaı tereńdikten alynǵandyǵyn bile alamyz. Osyǵan oraı túrli tehnıkalar da shyǵarylady. Mundaı Qazaqstanda kóp emes. Naqty aıtqanda bul – materııaldyq dereqqor», dedi kásiporynnyń bas geology Vıktor Baranov.
Rýdanyń quramyndaǵy altyn tozań sekildi, óte juqa bolyp keledi. Bul baǵaly metall 1 tonna rýdanyń 1 grammyn ǵana quraıdy. 22 kılogramdyq altyn quımasyn alý úshin, 26 myń tonna rýda óndirý qajet. Endi osy rýdany óndirýge kósheıik.
Eń aldymen qazylǵan rýdany aýyr kólikterge artady da, qabyldaý býnkerine alyp keledi.
Sodan soń rýda ýaqtaý apparatyna túsedi.
Rýda ýaqtalǵannan soń tazalaný qajet. Ol úshin rýdany aglobarabannyń ishinde sementpen, sııanıd sý eritindisimen aralastyrý arqyly tazalap shyǵarady. Onda janyndaǵy shlangtarda altyndy sementten tazartatyn natrıı sıonıdteri men sýdan turatyn eritindiler aǵyny bar. Altyn ıondary osydan keıin ózdiginen eritindide jınalady.
Nátıjesinde alynǵan massa tómen qaraı ketedi, eritindi sýdy aǵyzyp, tútikke qaraı jınalady.
О́ndiristiń osy kezeńinde shań-tozań túsip ketpes úshin kásiporyn qyzmetkerleri arnaıy forma men maska kıedi. Eritindi adsorbsııalyq sıklǵa, ıaǵnı gıdrometallýrgııalyq komplekske túsedi. Osy maqsatta kompanııa kópirshikti qaqpaqtardy ornatqan. Osy prosesterden keıin altyn bólshekteri belsendirilgen kómirdiń barlyq bólshekterine birkelki taratylady.
Kópirshikti qalpaqshalardan keıin, altynnyń kómirden tazaryp, suıyq fazaǵa ótetin kezde desorbsııaǵa keledi. Osydan keıin, elektrolız prosesi arqyly metall «altyn bólme» dep atalatyn katod maqtasyna qoıylady. Sol bólmede materıal balqytýǵa jiberiledi. Budan keıin ǵana álemdegi qymbat jáne aýyr metaldardyń jarqyraǵan quımasy paıda bolady.
Bul sýrette 22 kılogramm taza altyn, biraq quımanyń jalpy kólemi 24 kılogramm. Bul túpkilikti ónimdegi 90% qymbat metaldy quraıdy.
«Bul quıma baǵaly metaldyń 90 paıyzyn quraıtynyn eskere otyryp, ony 800 myń dollarǵa jýyqtaı alamyz. Bolashaqta quımalar altynnan qospalardy alý úshin tehnologııalyq prosester kesheninen ótedi. Sonda bankterde saqtalatyn quımanyń formalaryn jasaı alatyn bolamyz. Qazaqstanda ondaı zaýyt tek úsheý ǵana. Onyń tazalyǵy da joǵary 99 paıyzdy quraıtyn bolady», dedi kompanııanyń bas dırektory Serik Syzdyqov.
Kompanııa dırektory altyn quımalardyń bul kásiporynda saqtalmaıtyndyǵyn, ár quıma balqytylyp shyqqan keıin kúzetshiler men ınkasatorlar alyp ketetindigin aıtty. «Sıpattalǵan jumys qaýipsizdik standarttaryn saqtamaı oryndalýy múmkin emes. Barlyq jerde qarýly kúzetshiler bar, kez-kelgen qoımalarǵa, jumys ornyna ruqsat bolmasa kire almaıdy. Barlyq qaýipsizdik, tártip qatań túrde saqtalady», dep Serik Syzdyqov sózin jalǵady.
Kompanııanyń 2017-2018 jyldardaǵy óndiristi keńeıtýge baǵyttalǵan ınvestısııa kólemi 6,7 mln AQSh dollaryn qurap otyr.
2020 jyly totyqtyrylǵan rýda qorlaryn ıgerý aıaqtalmaq. Osyǵan oraı 2021 jyly kompanııa bastapqy rýdany qaıta óńdeýge arnalǵan jyldyq qýaty 5-6 mln tonna rýdany quraıtyn altyn óndirý fabrıkasyn iske qosýdy kózdep otyr.
Daıyndaǵan Baǵdat ÁShIM,
L.N. Gýmılev atyndaǵy EUÝ-diń 1 kýrs stýdenti