Ońtústikte Kerimbek Nııazbaı degen jigit aǵasy bar. Kerim deseń kerim jigit. О́zi Qostanaıdyń qazaǵy. Taǵdyrdyń jazýy ǵoı, Ońtústiktiń dám-tuzy buıyrǵan. Áskerden kelgen soń Shymkenttegi kórkemsýret, grafıka kolledjine oqýǵa túsedi. Qostanaıdaǵy Jetiqaranyń qazaǵy qazaq mektebinde oqyǵanymen, ultynyń kóp jaqsy qasıeti, salt-dástúr, mádenıetinen aqsaıdy eken. Soǵan namystanǵan ol «qashan tolyqqandy qazaq bolmaıynsha basymnan taqııa sheshpeımin» dep ant etip, qazaqy taqııa kıip alǵan. Sodan beri jıyrma jylǵa taıaý ýaqyt ótti. Qazaq tarıhyn, ult bolmysyn bir kisideı bilse de onyń jalańbas otyrǵanyn eshkim kórgen emes.
Ońtústikte alǵash ret anımasııalyq ónimder jasaıtyn «Jebe» kompanııasynyń qazyǵyn qaqty. «Altyn Jebe» halyqaralyq anımasııalyq konkýrsyn uıymdastyrdy. Eýropa, AQSh, TMD elderinen álemge áıgili anımatorlar kelip qatysyp, sheberlik saǵatyn ótkizdi.
Sol «erekshe adam» Kerim ómirimde bir erekshe adam kórdim deıdi.
Sekseninshi jyldardyń ortasy. Bular karatemen aınalysady. «Bir kúni jattyǵý jasap jatyr edik, gúmp-gúmp etken daýys zaldy jańǵyrtyp jiberdi deıdi. Daýys boks zalynan shyǵyp jatyr. Keremetti kórmekke bárimiz júgirip bardyq. Basy qazandaı, orta boıly jigit boks qapshyǵyn uryp jatyr eken. Ár soqqanda qabyrǵa dirildegendeı, qazir qulap, kirpishteri úgitilip qalardaı bolady. Qazanbas jigit bizge pysqyryp ta qaraǵan joq», deıdi Kerim.
Bul bir kúni kópten syılasyp júrgen qyzdy restoranǵa shaqyrady. «Shymkent» qonaq-úıi. «Palýba» meıramhanasy. Keme palýbasy sekildendirip syrtqa jaıylǵan stoldyń birine ıelik qylyp otyrǵanda, bir qora kavkazdyq jigitter aspandy basyna kóterip daýdyrap kirip keledi.
Shymkent qazaqtyń eń kóp qonystanǵan jeri delingenimen, ol kezde qalada qazaq az. Basqa ulttardyń qandastarymyzdy boıyna teńgermeı turǵan ýaqyty.
О́z demine pisken Qap taýynyń jigitteri óz eliniń áýenderin qoıǵyzyp, qarq-qarq kúlip otyrady. Kerimbek namystan qyzynyp, qyzdan qysylyp ólip barady. Aýyz ashsa onshaqty jigittiń júndeı túteri anyq. Kómektese qoıar qazaq qarasy az.
Bir kezde moıynda «babochkasy» bar aq kóılek kıgen, qara kostıým shalbarly qazanbas jigit kirip keledi. Qoltyǵynda úrip aýyzǵa salǵandaı ádemi qyz.
– Qazanbas boksshyny kórgende ákem tirilip kelgendeı qýandym-aı, – deıdi Kerim. – Qasymdaǵy qyzǵa «ol bokser, jaqsy tanımyn» dep qoıdym.
Boksshy taǵamdarǵa tapsyrys berdi. Qasyndaǵy eliktiń laǵyndaı erke qyz ekilenip bılep jatqan kavkazdyqtarǵa úrkektep qarap qoıady. Lezgınka ketti. Sol kezde meımanasy tasyǵan dáý bireý boksshynyń qasyndaǵy elik qyzdyń qolynan tartady.
Bıge shaqyrǵan túri. Qasyndaǵy jigitin kózge ilip turǵan joq. Boksshy «bolmaıdy» dep álgi dáýdiń qolyn qaǵyp jiberedi. Mundaı qarsylyq kórmegen janyndaǵylar úımelep kelip qalady. Sol qolymen qyzdy qaqpaılap artyna shyǵarǵan qazanbas jigit basqyshtan túsip barady. Oń qol jarq ete qaldy. Dáý opyrylyp qulaǵan. Alǵa. Ekinshisi aqyryp umtylǵan. Oń qol taǵy jarq etken. Tómenge túskenshe bes-altaýy basqyshqa tósenish bolyp qalypty. Bireýi basyn kótere almaıdy. О́zinen zor shyqsa bul shirkinderdiń kirerge tesik izdeıtin ádeti. Qyzyn qoltyqtap bara jatqan jigittiń tý syrtynan qarap qalypty. «Oı, sondaǵy meımanamnyń tasyǵany-aı» deıdi Kerim. Kirmegeni qara jer bolǵan kavkazdyqtar bir qazaqtan ońbaı taıaq jep, tilderin jutyp, qulap jatqandaryn súıemeldep sytylypty.
«Sol qazanbas boksshynyń ataqty Serik О́mirbekov ekendigin ertesine bildim» deıdi Kerim.
...Urǵanyn turǵyzbaıtyn Serik О́mirbekovtiń soryna keńestik ókimet jazypty. Juldyzdy shaǵyna ımperııa, uly orystyq shovınızm tap keldi. Odaq quramasynda úshtikte júrdi.
– Bir kúni Alýshtada oqý-jattyǵý jıynyn ótkizip jatyr edik, – dep eske alady taǵy bir dańqty boksshy Kárimjan Ábdirahmanov. – Bizdiń boksshylardy kórýge AQSh-tyń kásipqoı boks promoýterleri keldi. Jartylaı jáne aýyr salmaqtaǵy boksshylardy kásipqoı boksqa tartpaq eken. Bir apta qaraǵanda qusy Serik О́mirbekovke tústi. «Osy boksshymen kelisimshartqa turaıyq, suraǵan qarjylaryńdy tólep beremiz» dedi. Keńes ımperııasynyń kóbesi sógilmeı turǵan ýaqyt. Basqa-basqa emes qazaqty tańdaǵany bapkerler keńesine unamady ma, tabandap turyp aldy. Serik KSRO quramasynda úshinshi nómir. Jiberse bolar edi. Qazaq boksshysyna dańqty qımady. О́mirbekovten Odaqtaǵy aýyr salmaqtaǵy boksshylardyń ózi yǵatyn. Soqqysy óte aýyr edi. Sol joly kásipqoı boksqa jibergende Serik álemdi tańdaı qaqtyrar edi.
Bul dosy Kárimjannyń pikiri. Keıin Seriktiń ózi daýǵa ilikti. Kóshede dostarymen kele jatyp mılısııamen sózge kelip qalǵan. Olar dereý narıad shaqyrǵan, qolǵa kisen salǵan. Bireýiniń qolyndaǵy doıyr qate tıip, oń jaq qabaǵy ustamaı, qasy kózge túsip kete berdi. Boks osylaı doǵaryldy. KSRO chempıony Kárimjan Ábdirahmanovtyń dáýirlep turǵan shaǵy. Serik jattyǵýyna jıi keledi. Quramaǵa qaıta kirýge táýekel etken.
Boksty qoıǵanyna alty-jeti jyl ótkende táýekeldiń qaıyǵyna qaıta mindi. Táýelsizdik alǵan Qazaqstanda aýyr salmaqta myqty boksshylar az edi. Serik az ǵana ýaqytta quramanyń asa aýyr salmaqtaǵy kósemine aınalǵan.
1997 jyly Shymkentte ótken Qazaqstan chempıonatynda Serik О́mirbekov izin basyp kele jatqan jas peri Muhtarhan Dildabekovti úsh raýndta úsh ret nokdaýnǵa túsirgenin kórdik. Keıin dańqty boksshyǵa aınalǵan Muhtarhan Dildabekov «osynaý jeńiske jetýime Serik aǵamnyń úlesi bar. Ol myqty sparrıng qarsylas edi» degendi aıtqan.
Germanııanyń Galle qalasyndaǵy halyqaralyq týrnır kishi álem chempıonaty sanalady. Quramadan Serik О́mirbekovtiń aty-jónin kórgen sol kezdegi sport mınıstri Amansha Aqbaev bas bapkerge «sender jyndanǵan shyǵarsyńdar. О́mirbekovten endi boksshy shyqpaıdy» dep sógipti.
Sol О́mirbekov qyzyq bolǵanda Galleden altyn medal arqalap oralǵan. Germanııa saparynan qazaq jastary arasynan tuńǵysh álem chempıony Bolat Jumadilov ekeýi ǵana oljaly oraldy. Býdapeshte ótken álem chempıonatyna qatysty. Shırek fınalda belorýs Sergeı Lıahovıchpen teń tústi. Tóreshiler kópe-kórneý jeńisti eýropalyqqa berdi. Serik belsendirek bolǵan, ári qaraı kem degende álem chempıonatynyń qola medaline ıe bolary sózsiz edi. Namysqoı jigit osydan keıin qolǵabyn shegege ildi.
Boıy alasalaý bolsa da sál búgilip bokstasatyn Serikke azııada qarsylas joq edi. Álem kýboginiń jeńimpazy, О́zbekstan quramasynyń alyby Láshkerbek Azızov Serik qol silter qashyqtyqqa jaqyndaǵanda qoıqańdap qashar edi.
Barselona Olımpıadasyna KSRO quramasynyń kapıtany bolyp barǵan Evgenıı Sýdakov esteliginde «Serik О́mirbekov soqqysy eń aýyr boksshy. Onymen kezdesý qaı-qaısymyzǵa da ońaı tımeıtin» deıdi.
KSRO quramasynyń bas bapkeri qysastyq jasamaǵanda biz búginde kásipqoı bokstaǵy Taıson – Serik О́mirbekovti maqtanysh qylyp júrer me edik. «Átteń, tonnyń keltesi-aı» degen osy eken.
Baqtııar TAIJAN,
«Egemen Qazaqstan»
Qyzylorda oblysy