Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń bıylǵy Joldaýynyń jetinshi baǵytyn iske asyrý aıasyndaǵy bilim berýdiń jańa sapasy jáne «Bolashaq» baǵdarlamasynyń 25 jyldyǵy týraly Úkimettiń baspasóz ortalyǵynda ótken brıfıngte Bilim jáne ǵylym vıse-mınıstri Talǵat Eshenqulov aıtyp berdi.
T.Eshenqulovtyń aıtýynsha, «Bolashaq» baǵdarlamasy arqyly 25 jylda 10 096 maman daıarlandy. Onyń ishinde 5 myńnan astamy – magıstrler, 3 myńǵa jýyǵy – bakalavrlar, 300-den astamy – PhD doktorlary, aspıranttar men ınternder, sondaı-aq 1800-ge jýyǵy – taǵylymdamadan ótýshiler.
Túlekterdiń 53%-y gýmanıtarlyq mamandyqtar boıynsha, 37,8%-y –ınjenerlik-tehnıkalyq, 7,4%-y – medısına jáne 1,8%-y – shyǵarmashylyq mamandyqtar boıynsha oqýlaryn támamdady. Túlekterdiń 40%-dan astamy ekonomıkanyń naqty sektorynda, 20%-y – bilim jáne ǵylym salasynda, 7%-dan astamy medısına jáne densaýlyq saqtaý salalarynda jumys isteıdi.
«Qazirgi tańda 1255 stıpendıant bilim alyp jatyr. Ekonomıkanyń naqty sektorynyń qajettilikterin eskere otyryp, 160 mamandyqty qamtıtyn 2018 jylǵa arnalǵan basym mamandyqtardyń tizimi jańartyldy», dedi T.Eshenqulov.
Osy jyly stıpendııalardyń shekti sany 555 birlik bolyp otyr. Qujattardy qabyldaý merzimi – 2018 jyldyń 9 naýryzynan 31 tamyzyna deıin júrgiziledi. 2018 jylǵy 24 mamyrdaǵy Shetelde kadrlar daıarlaý jónindegi respýblıkalyq komıssııa otyrysynyń nátıjesi boıynsha 67 úmitker «Bolashaq» stıpendııasyna ıe boldy. 2018 jyldyń 26 maýsymyndaǵy esep boıynsha «Bolashaq» stıpendııasyna konkýrsqa qatysý úshin 381 adam ótinish bildirgen, onyń 222-i tirkelgen, 159-y usynylǵan qujattardyń tolyq emestigi nemese úmitkerlerdi irikteý erejelerine sáıkes kelmeýi jáne basqa sebepter boıynsha qabyldanbady.
«Bolashaq» stıpendııasyna 20 jyl bolǵan sátten bastap baǵdarlamany iske asyrýǵa aıtarlyqtaı ózgerister engizildi.
Birinshiden, «6+6» (6 aı – elde, 6 – shetelde) formaty boıynsha til úırenýge daıarlaý jergilikti, ıaǵnı elimizde júrgiziledi.
Ekinshi, IELTS 3.0-ten 5.0 jáne 5.5-ke deıin aǵylshyn tilin bilýge qatysty jeńildikti sanattarǵa qoıylatyn talap artty. «Mádenıet jáne BAQ qyzmetkerleri», «jalpy konkýrs», «doktorantýraǵa óz betimen túskender» tárizdi qosymsha jeńildikti sanattar engizildi (baǵdarlama aıasynda til úırenýge daıarlaýdy qarastyrady).
Úshinshi, dıplomnyń ortasha balyna qoıylatyn talaptar kúsheıtildi ( GPA 3,0-den 3,3 deıin).
Stıpendıattardy oqytý úshin JOO-lar tizimi ońtaılandyryldy: top -70 JOO álemdik jalpyýnıversıtettik reıtıngter boıynsha, top-20 JOO álemdik pándik reıtıngter boıynsha jasaqtaldy. 2018 jyly bul tizim ulttyq pándik reıtıngterge sáıkes AQSh, Ulybrıtanııa, Germanııa, Fransııa tárizdi álemdik bilim ındýstrııasynyń kóshbasshy ýnıversıtetterimen tolyqtyryldy.
Tórtinshi, stıpendııa taǵaıyndaý úshin úmitkerlerdi konkýrstyq irikteý úderisine ózgerister engizildi – konkýrs alty týrdan turady. Jasalǵan kelisimsharttar negizinde mindettemelerdi oryndaýdy qamtamasyz etý úshin kepildikter usyný mehanızmi engizildi.
Besinshi, óńirlik tepe-teńsizdikti azaıtý jáne óńirlerge kadrlyq rotasııany qamtamasyz etý úshin Astana jáne Almaty qalalarynda 5 jyldyń ornyna óńirlerde 3 jylmen «ortalyq-óńir» sulbasy boıynsha jumys isteý merzimin qysqartýmen eńbek ótili úshin saralanǵan tásil engizildi. Sonymen qatar oblystyq, aýdandyq mańyzǵa ıe qalalardaǵy jáne oblystyń basqa da aýdandaryndaǵy bilim berý uıymdaryndaǵy ótili – 2 jyl. Kvazımemlekettik sektor sýbektilerinde «memlekettik qyzmetker» sanatynyń túlekterine ótilge ruqsat etilgen. О́tilin óteý kezinde dekrettik demalysty eskerý boıynsha mehanızm engizildi.
Altynshy, tájirıbeden ótý úshin jańa qyzmetkerler sanattary engizildi. Bul «ǵylymı qyzmetker», «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵynyń qyzmetkerleri», «aqparattyq (kıber) qaýipsizdik salasynyń qyzmetkerleri».
Jetinshi, «magıstratýraǵa óz betimen túskender» sanaty úshin GPA qoıylatyn talaptar 3.3-den 3.0 deıin tómendetildi. Til úıretý kýrstarynan ótý kezeńinde tildi ıgerýin baqylaý mehanızmi engizildi.
Budan ózge, bilim jáne ǵylym vıse-mınıstri T. Eshenqulov baǵdarlamanyń tıimdiligin odan ári arttyrý úshin aldaǵy bes jyldyq kezeńge birqatar mańyzdy is-shara josparlanǵanyn málimdedi. Aıtalyq konkýrstyq irikteýge qatysýǵa qolaıly jaǵdaı jasaý maqsatynda óńirlik deńgeıde onlaın-testileý rásimderin engizý kózdelgen. Úmitkerlerdi sapaly irikteý maqsatynda magıstratýraǵa úmitkerler úshin aǵylshyn tilin bilý talabyn IELTS 6.0-ǵa deıin jáne basqa barlyq kvota sanattary úshin joǵary ball jınaý josparlanýda. Tek «ınjenerlik-tehnıkalyq qyzmetkerler» sanatyna – IELTS 5.5. deńgeıi jetkilikti.
Aǵylshyn tili deńgeıine qoıylatyn talaptardyń kúrdelenýine baılanysty 2025 jyldan bastap stıpendııa aıasyndaǵy barlyq kvota sanattaryn alyp tastaý josparda bar.
Erkejan AITQAZY,
«Egemen Qazaqstan»