Qasym-Jomart Toqaevtyń tóraǵalyq etýimen Parlament Senatynyń otyrysy boldy.
Palata zańnamaǵa gaz jáne gazben jabdyqtaý máseleleri boıynsha túzetýlerdi qabyldady.
Qujat elimizdiń ishki naryǵyna suıytylǵan munaı gazynyń tapshylyǵyn boldyrmaý úshin jetkizýdi retteý, munaı gazyn óndirýshilerdiń óndiris kólemin arttyrýǵa yqylasyn qalyptastyrýǵa, sondaı-aq aımaqtarda gaz bólý ashyqtyǵyn arttyrý maqsatynda ázirlendi.
Sıfrlandyrý jáne bıznes úshin ákimshilik kedergilerdi azaıtý boıynsha júrgizilip jatqan saıasat aıasynda elektrondyq saýda alańdary arqyly suıytylǵan munaı gazyn ishki naryqqa berý tetikterin engizý arqyly ony óndirýshi zaýyttardyń tabysyn qamtamasyz etý kózdelip otyr. 2019-2020 jyldar ishinde ESA arqyly ótkiziletin suıytylǵan munaı gazynyń úlesin kezeń-kezeńimen arttyrý josparlanýda, oǵan elimizdiń Energetıka mınıstrligi bekitetin shekti baǵa qoldanylmaıdy.
Nátıjesinde 2021 jylǵa qaraı suıytylǵan munaı gazyna baǵalardy memlekettik retteý gazdy toptyq rezervýarlyq qondyrǵylar arqyly paıdalanatyn halyq úshin, sondaı-aq joǵary deńgeıde qaıta óńdelgen ónim óndirýdi júzege asyratyn munaı-gaz-hımııa kásiporyndary úshin ǵana saqtalady.
Senatorlar Qazaqstan Úkimeti men Birikken Ulttar Uıymynyń Azyq-túlik jáne aýyl sharýashylyǵy uıymy (FAO) arasyndaǵy FAO-nyń Qazaqstandaǵy Baılanys jáne áriptestik jónindegi bıýrosyn qurý týraly kelisimdi ratıfıkasııalady.
Qazaqstanda FAO-nyń Baılanys jáne áriptestik jónindegi bıýrosyn qurý úshin respýblıkalyq bıýdjetten mynadaı qarajat kózdelgen: Syrtqy ister mınıstrliginiń 017 «Qazaqstan Respýblıkasynyń halqaralyq uıymdarǵa, ózge de halyqaralyq jáne basqa organdarǵa qatysýy» bıýdjettik baǵdarlamasy boıynsha: 300000 AQSh dollary mólsherinde – Qazaqstan Respýblıkasynyń FAO-ǵa jyl saıynǵy jarnasy; erikti jarnalarǵa – jabdyq pen avtokólik satyp alý úshin FAO-ǵa 25197 myń teńge somasynda bir rettik jarna. Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń bıýdjettik baǵdarlamasy boıynsha: ofıstik úı-jaıdy jaldaýǵa arnalǵan shyǵys – 44208 myń teńge somasynda; 212 «Agroónerkásiptik keshen jáne tabıǵatty paıdalaný salasyndaǵy ǵylymı zertteýler men is-sharalar» baǵdarlamasy sheginde FAO-nyń halyqaralyq konsýltanttaryn tartý arqyly ǵylymı jobalardy iske asyrý kezindegi jyl saıynǵy birlesip qarjylandyrýdyń eń tómengi mólsheri –2000000 AQSh dollaryn quraıdy.
Zańnamaǵa venchýrlik qarjylandyrý máseleleri boıynsha túzetýler qabyldandy. Bul qujatta túzetýlerdiń úsh toptamasy qamtylǵan.
Túzetýlerdiń birinshi toptamasy venchýrlik qor qyzmetiniń quqyqtyq negizin quraıdy. Atap aıtqanda, osy blokpen: venchýrlik qarjylandyrýdyń erekshelikteri bolyp tabylatyn qosymsha uǵymdardy engizý; vechýrlik qorlar bolyp quryla alatyn nysandardy belgileý; venchýrlik qor qatysýshylarynyń sanyna jáne ony basqarýshyǵa qoıylatyn talaptardy belgileý; venchýrlik qorlar úshin halyqtyqtyń basym bóligi arasynda óz qyzmetin jarnamalaýǵa tyıym salýdy belgileý; venchýrlik qorlar men portfel kompanııalar jasasýy múmkin kelisimderdiń jańa nysandaryn engizý kózdelgen.
Túzetýlerdiń ekinshi toptamasy ındýstrııalyq-ınnovasııalyq qyzmetti memlekettik qoldaý sharalaryn venchýrlik qorlarda jańa memlekettik qosa qarjylandyrý tetikterimen tolyqtyrýǵa arnalǵan, olar: venchýrlik qordy ındýstrııalyq-ınnovasııalyq ınfraqurylym elementi retinde engizýge; memlekettiń damý ınstıtýttary jáne basqa da ulttyq kompanııalar arqyly venchýrlik qorlardy qosa qarjylandyrý múmkindigine baǵyttalǵan.
Úshinshi toptama «Astana Hab» halyqaralyq tehnologııalyq parki qyzmetin uıymdastyrýǵa arnalǵan.
Zańnamaǵa joǵary oqý oryndarynyń akademııalyq jáne basqarý derbestigin keńeıtý máseleleri boıynsha túzetýler de qabyldandy.
Zań joǵary oqý oryndarynyń akademııalyq, basqarý jáne qarjylyq derbestigin keńeıtýge, Nazarbaev ýnıversıtetiniń tájirıbesin eskere otyryp, olardyń básekege qabilettigin arttyrýǵa, sondaı-aq joǵary bilim berýdiń qoljetimdiligi men sapasyn arttyrýǵa jáne stýdent jastardyń kúneltý jaǵdaılaryn jaqsartýǵa baǵyttalǵan.
Akademııalyq derbestikti keńeıtý úshin joǵary oqý oryndaryna bilim berý baǵdarlamalarynyń mazmuny, bilim alýshylardyń aýysýy men qaıta qabyldanýy máselelerin, bilim berý qyzmetterin kórsetý jáne kásiptik praktıkany ótkizý shartynyń nysandaryn aıqyndaý ókilettikterin berý boıynsha quzyretter kózdelgen.
Basqarý jáne qarjylyq derbestik máseleleri boıynsha jumysqa jaldaý, joǵary oqý ornynyń qurylymyn aıqyndaý, joǵary jáne (nemese) joǵary oqý ornynan keıingi bilim berýdiń kommersııalyq uıymdaryn kommersııalyq emes uıymdar etip qaıta qurý, joǵary oqý oryndarynyń kommersııalyq qyzmetti júzege asyrýy, sondaı-aq joǵary oqý oryndaryndaǵy dırektorlar keńesiniń aıryqsha quzyreti máselelerin retteıtin erejeler kózdelip otyr.
Kadrlardy daıarlaý baǵyttary boıynsha jańa synyptaýyshqa sáıkes joǵary oqý oryndarynyń bilim berý qyzmetin lısenzııalaýdyń jańa túrine kóshýi; joǵary jáne joǵary oqý ornynan keıingi bilim berýdiń bilim baǵdarlamalary boıynsha oqytýdy tek qana kúndizgi oqytý nysandarynda júzege asyrý; ómir boıy oqytý qaǵıdatyn iske asyrý maqsatynda formaldy jáne formaldy emes bilim berý arqyly oqytýdyń nátıjelerin taný jóninde jańa erejeler de bar.
Memleket basshysynyń úshinshi áleýmettik bastamasyn iske asyrý aıasynda jańa stýdenttik jataqhanalar salýǵa qatysty: stýdent jastardyń kúneltý jaǵdaılaryn jaqsartýdy; ekinshi deńgeıdegi bankterdiń memlekettik-jekeshelik áriptestik sharttaryn senimdi kepil retinde tanýyn; ınvestısııalyq shyǵyndar ótemaqysyn esepke jatqyzýǵa arnalǵan shottardyń saqtalýyn kózdeıtin túzetýler engizildi.
Senatorlar sondaı-aq zańnamaǵa bilim berý máseleleri boıynsha túzetýlerdi qabyldady. Bul zańda kózdelgen túzetýler Eńbek kodeksine, «Bilim týraly» jáne «Eń tómen áleýmettik standarttar jáne olardyń kepildikteri týraly» zańdarǵa engiziledi.
Atap aıtqanda «О́zin-ózi taný» adamgershilik-rýhanı bilim berý baǵdarlamasyn engizý usynylady, onda qazaqstandyq jastardyń ulttyq jáne jalpy adamı qundylyqtarǵa negizdelgen dúnıetanymyn qalyptastyrý jónindegi tárbıeleý qyzmeti júzege asyrylady.
Dýaldy oqytýdy engizýge baılanysty zańda óndiristik oqytý, tálimger, tyńdaýshy, tirek mektep (resýrs ortalyǵy) uǵymdaryn bekitý kózdelip otyr.
Senatorlar «Advokattyq qyzmet jáne zań kómegi týraly» zańdy qabyldady. Zań bilikti zań kómegin alýǵa konstıtýsııalyq quqyqty iske asyrý, halyqtyń áleýmettik osal toptaryna, qıyn ómirlik jaǵdaıǵa tap bolǵan adamdarǵa tegin negizde zań kómegin alýǵa qol jetkizýdi qamtamasyz etý jáne advokattyq qyzmet pen zań kómegin kórsetý júıesin keshendi túrde jetildirý maqsatynda ázirlendi.
Zańda advokattar alqasynyń jáne zań konsýltanttary palatasy basqarý organdarynyń qurylymy, olardy qalyptastyrý tártibi jáne olardyń quzyretteri aıqyndalady. Bul rette advokattar alqasy prezıdıýymynyń tóraǵasy men músheleri úshin tórt jyldan aspaıtyn, al alqalyq basqarý organy men zań konsýltanttarynyń atqarýshy basqarý organy úshin – olardyń jarǵysymen ókilettik merzimi belgilenedi.
Advokattar alqasyna jáne zań konsýltanttary palatalaryna olarǵa múshelikke qabyldaý sharttary, zań kómegin kórsetý standarttary jáne olarǵa múshelikke qabyldaý kezinde kirý jarnalaryn tóleýge tyıym salý belgilenedi.
Zańda zań kómegin kórsetý jónindegi qyzmetti retteý jáne óz músheleriniń advokattyq qyzmet jáne zań kómegi týraly zańnamasynyń, zań konsýltanttary palatasynyń qaǵıdalary men standarttarynyń, Kásiptik ádep kodeksiniń talaptaryn saqtaýy bóliginde olardyń qyzmetin baqylaý maqsatynda qurylǵan, zań konsýltanttary palatalarynyń tizilimine engizilgen, múshelik sharttarynda keminde elý zań konsýltantyn biriktiretin, mindetti múshelikke negizdelgen ózin-ózi retteıtin uıym zań konsýltanttarynyń palatasy bolyp tanylatyny belgilengen.
Ýákiletti organ zań kómegin kórsetý salasynda zań konsýltanttary palatalarynyń advokattyq qyzmet jáne zań kómegi týraly zańnamasynyń, zań konsýltanttary palatasy qaǵıdalarynyń jáne standarttarynyń, Kásiptik ádep kodeksiniń talaptaryn oryndaýyna baqylaýdy júzege asyrady.
Zańmen 2020 jylǵy 1 qańtardan bastap úshinshi tulǵalarǵa keltirilgen zııandy óteý úshin zań konsýltanttarynyń qyzmetin mindetti saqtandyrý ınstıtýty qoldanysqa engiziledi.
Sondaı-aq zańnamaǵa advokattyq qyzmet jáne zań kómegi máseleleri boıynsha túzetýler qabyldandy.
Qylmystyq-prosestik kodeksinde jáne «Adamdardy qoǵamnan ýaqytsha oqshaýlaýdy qamtamasyz etetin arnaýly mekemelerde ustaý tártibi men sharttary týraly» zańynda advokattyq orderdi qoldaný alyp tastalady.
Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly kodeksinde advokattyń suraý salýy boıynsha málimetterdi belgilengen merzimderde usynýdan bas tartqany úshin jaýaptylyqqa tartylatyn adamdardyń tizbesine zańdy tulǵalar engizildi.
Azamattyq-prosestik kodeksine advokattyq qyzmet jáne zań kómegi týraly zańnamasynyń talaptaryn buza otyryp, zań kómegin kórsetý týraly tapsyrma qabyldaǵan advokattar, sondaı-aq zań konsýltanttary palatasynyń músheleri bolyp tabylatyn adamdar sotta tapsyrma boıynsha ókilder bola almaıtynyn kózdeıtin tolyqtyrý engiziledi.
«Notarıat týraly» zańǵa bir merzimnen artyq Respýblıkalyq notarıattyq palatanyń tóraǵasy laýazymyn atqarmaýdy; notarıattyq palatanyń qarjylyq-sharýashylyq qyzmetin baqylaý boıynsha notarıattyq palatanyń revızııalyq komıssııasyn engizýdi kózdeıtin tolyqtyrýlar engiziledi.
Senattyń úshinshi sessııadaǵy jumysyn qorytyndylaı kelip, Q.Toqaev búgingi halyqaralyq ahýalda teke-tires kúsheıgen kezeńde elimizdiń turaqty damýyn jáne ulttyq múddesin qamtamasyz etýge baǵyttalǵan Memleket basshysynyń strategııalyq sheshimderin zańnamalyq jaǵynan der kezinde qamtamasyz etýdiń mańyzy erekshe ekenin atap ótti.
«Elbasy Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń Joldaýy jáne halyqtyń ál-aýqatyn arttyrýdy kózdeıtin Bes áleýmettik bastamasynan týyndaıtyn aýqymdy mindetterdi júzege asyrý barysynda Parlament 84 zań qabyldady. Olardyń birqatary kúshine enip, búginde halyq ıgiligine qyzmet etýde», - dedi Senat Tóraǵasy.
Ol qazirgi jahandyq ózgerister men syn-qaterler toǵysynda ishki saıası turaqtylyqty saqtaý jáne halyqaralyq arenada ulttyq múddemizdi qorǵaý máseleleri óte mańyzdy ekenin atap ótti.
«Osy rette, taıaýda qabyldanǵan «Qaýipsizdik Keńesi týraly» zań qazirgi dúrbeleńge toly dúnıede memleket qaýipsizdigin qamtamasyz etýde, eldegi ishki jáne syrtqy saıasatty júrgizýde Elbasynyń jetekshi róline berik quqyqtyq jaǵdaıdy, kepildikterdi árqashan da qamtamasyz etedi», - dedi Q.Toqaev.
Joǵarǵy Palatanyń basshysy saılaý zańnamasyna elimizdegi demokratııalyq úderisterdi tereńdetýde saıası partııalardyń jaýapkershiligin arttyrýǵa baǵyttalǵan jańa quqyqtyq erejeler engizilgeni týraly habardar etti.
Kásipkerlikti damytýǵa meılinshe qolaıly jaǵdaı qalyptastyrý maqsatynda Q.Toqaev salyq, keden kodeksteri jańa redaksııada qabyldanyp, bıýdjet zańnamasy jańartylǵanyn, qarjy uıymdaryna tıimdi baqylaý júrgizýdegi Ulttyq Banktiń qyzmetin jetildirýge baǵyttalǵan óte mańyzdy zańdar qabyldanǵanyn aıtty.
Sondaı-aq, qoldanystaǵy zańnamaǵa áleýmettik sala, aqparat jáne kommýnıkasııalar, quqyq qorǵaý júıesin jańǵyrtý, jer qatynastary, bilim berý máseleleri boıynsha naqty túzetýler engizildi.
Q.Toqaev sonymen qatar Parlament qaraýyna kelip túsetin zań jobalarynyń mazmundyq jaǵynan sapasy áli de ózekti ekenin aıta kelip, osy máselege Úkimettiń nazaryn aýdardy. Asyǵys daıyndalǵan jobalarda kezdesetin olqylyqtar zańnamada qaıshylyqtardyń oryn alýyna jol berýi yqtımal ekeni aıtyldy.
Senat Tóraǵasy sessııa barysynda birlesip atqarǵan nátıjeli qyzmetterine oraı áriptes senatorlarǵa alǵys aıtty jáne elimizdiń bas qalasy – Astananyń 20 jyldyǵyna baılanysty quttyqtady. «Astana – Táýelsizdiktiń qasterli qundylyqtarynyń biri, Elbasy jigeriniń aıqyn jeńisi. Elordamyz ultymyzdyń maqtanyshy, ulttyq ıdeologııamyzdyń nyshany. Qazaqstannyń bolashaǵy endi jańa elordamyzdyń damýymen tikeleı baılanysty. Sebebi bul qala halqymyzdyń taǵdyrynda erekshe oryn alatyn bolady», - dedi Q.Toqaev.
Otyrys barysynda depýtattyq saýaldar jarııa etildi. Senator Nurjan Nursıpatov áskerı qyzmetshilerdi turǵyn úımen qamtamasyz etý týraly; Edil Mamytbekov «Kásibı áskerılendirilgen avarııalyq-qutqarý qyzmeti» respýblıkalyq memlekettik kásipornyn jekeshelendirý máseleleri týraly saýal joldady.