Qart Qarataýdyń qasıetti topyraǵy talaı tulǵalarǵa tuǵyr bolǵany anyq. Sarysýdyń saǵasyn mekendegen salýaly jurt qanshama ǵasyr boıy qazaqqa qaltqysyz qyzmet etetin esil erlerdiń talaıyn týdy. Biz búgin sondaı tekti babalardyń izin jalǵap, isin jalǵastyrǵan taǵy bir qaıratker jandy eske almaqshymyz. Onyń ómir jolyn ózgege ónege ete otyryp, ózimiz de óreli jannyń ózgeshe sıpatyna órnekti sózden músin qashaǵymyz keldi. Jaqsynyń jaqsylyǵyn aıtyp, ǵıbratty ǵumyrdan ǵajaıyp tálim úırený qazaq halqynyń ejelgi ustanymy. О́z eline ultan bop, ulǵa laıyq eńbek etken jandy qazaq qashanda dárejesin arttyryp, dárgeıine bas urmasa da dáripteýin jetkizip otyrǵan. Sonymen ol jan kim edi?
Ol – keshegi Qarataý basseınindegi kenshiler aǵa býynynyń ókili, Jańatas fosforıt kenin alǵash ashýshylardyń biri jáne osy ken ornynyń geologııalyq kartasyn jasaýshy, respýblıkamyzǵa belgili ınjener-geolog, qoǵam qaıratkeri Dáriqul Aıdynbekov bolatyn.
Bildeı bir mekteptiń biregeı ókili, jaqsynyń jalǵasy, adaldyqtyń arnasy bola bilgen Dáriqul aqsaqal kózi tiri bolǵanda búgin seksen segiz jasqa keledi eken. Marqumnyń dám-tuzy taýsylǵanymen, oǵan aıtylar dámdi sózder az bolmasy anyq. Sebebi qanshama shákirt tárbıelep, elimizdiń ekpindep alǵa shyǵýyna alǵashqy qadam jasaýshy jandardyń biri de osy Dáriqul Aıdynbekov desek qatelespegen bolar edik.
О́negeli jandar ómirden ótkenimen, jaryq juldyzdar sııaqty iz tastap aǵatyny belgili. Jumys barysynda tárbıelegen shákirtterinen bólek, otbasynda on balaǵa áke, aıaýly jar bola bilgen Dáriquldyń ómir joly shyrǵalań emes, shyraǵdan degen desek jarasar. О́zi de kóp balaly otbasynda dúnıege kelgenin ár-kez estelikterinde jıi aıtyp otyrady eken.
Sarysý aýdanynyń «Jańa kúsh» ujymsharynda 1931 jyly 10 mamyr kúni dúnıege kelgen Dáriqul jaraly jyldardyń jasóspirimi retinde eńbek jolyn erte bastaǵan. Aldymen 1939-1949 jyldar aralyǵynda jeti synyptyq mektepte, keıin Jambyl atyndaǵy orta mektepte bilimin ushtaıdy. Jastaıynan bilimge jany qushtar jas talap atalmysh mektepti kúmis medalǵa bitirip shyǵady. Surapyl soǵys jyldaryna tap kelgen balalyq shaǵyn tyldaǵy tynymsyz eńbekpen ótkizedi.
Aǵasy sol soǵysta habarsyz ketken, ákesi jazyqsyz qýdalanyp, repressııaǵa ushyraǵan ol 1949-1955 jyldary Qazaq taý-ken jáne metallýrgııa ınstıtýtynda «Taý-ken isiniń ınjener-geologi» mamandyǵy boıynsha bilim alady. О́zi otbasynda segiz balanyń biri. Kóbine Dáriqul naǵashy ájesiniń qolynda tárbıelenedi.
Ne kerek, joǵary oqýdy támamdap, qazaq taý-ken jáne metallýrgııa ınstıtýtynyń joldamasymen Qarataý ken-hımııa kombınatyna jumysqa keledi. Onda 1955 jyldyń 15 qyrkúıeginen 1956 jyldyń 23 qańtaryna deıin sapaly eńbek etedi. Keıin Qarataý jáne Jańatas óńirindegi geologııalyq-barlaý partııalarynda, ekspedısııalarynda, kenishterde túrli ınjenerlik jáne geologtik qyzmetter atqardy, al Qyzylbastaý Saıhantas, «Jambylsamosvety», taǵy basqa barlaý, zertteý-jobalaý uıymdarynda basshylyq qyzmette bolady. 1997 jyldan bastap ómiriniń sońyna deıin «Geolog» JShS quryp, sony basqarady.
Tabandy eńbek pen turaqty ustanym qaıratty jasqa talap ta berdi, qanat ta baılady desek bolady. Dáriqul Aıdynbekov Qarataý-Jambyl aýmaqtyq-óndiristik kesheninde eńbek qazanynda qaınap ósken, óziniń erekshe ınjenerlik jáne uıymdastyrýshylyq qabiletimen kózge túsken ulttyq iri óndiris komandırleriniń biri edi.
Ol Jańatas fosforıt keni jóninde tolyq maǵlumat beretin esep jasaǵan, kóptegen jańashyldyq, rasıonalızatorlyq usynystar bergen óz isiniń naǵyz sheberi bolatyn. Atalmysh óndiriste Dáriqul Aıdynbekov Jańatas, Kókjon, Kóksý, Aqsaı, Sholaqtaý, Geres óńirindegi ken oryndarynyń qory, ony barlaý jáne ıgerý jóninde ınjenerlik jáne ǵylymı turǵydan negizdelgen josparlar men jobalar ázirleýde asa bir talanttylyǵymen tabysty jetistikterge jete biledi. Jas mamandardy, ásirese jergilikti kadrlardy tárbıeleýge asa mán bere biletin uıymdastyrýshy retinde de Dáriqul aqsaqaldan búgingi urpaqtyń úıreneri kóp. Shyn máninde Jambyl oblysynyń barlyq óńirindegi qazba baılyqtaryn barlaý jumystaryna aralasqan jannyń áli de aıtary mol edi.
Baıypty bolmys ıesi Dáriqul aqsaqal óz kezeginde laıyqty marapattarǵa da kezeń-kezeńimen qol jetkize bildi. Aıtalyq, 1987 jyly «Qazaqstandaǵy Jańatas ken ornyn alǵash ashýshy» ataǵy berildi. Sondaı-aq ol «Jańatas qalasynyń qurmetti azamaty», «Qazaqstannyń qurmetti ken barlaýshysy» ataǵynyń ıegeri, kóptegen ǵylymı maqalalar men jobalardyń avtory retinde de elimizge esimi belgili jan.
Olardan bólek, Otan aldyndaǵy abyroıly eńbegi úshin Lenın (1966), Eńbek Qyzyl Tý (1976), Oktıabr revolıýsııasy (1981) ordenderimen, «1941-1945 jyldardaǵy Uly Otan soǵysyndaǵy qajyrly eńbegi úshin», KSRO geologııa jáne mınerologııa mınıstrliginiń «Jer qoınaýyn barlaýdaǵy eńbegi úshin», geologııa salasynyń 100 jyldyǵy qurmetine arnalǵan mereıtoılyq medaldarymen, basqa da kóptegen gramotalarmen, belgilermen, eskertkish syılyqtarmen marapattalǵan. Respýblıka Geologııa mınıstrliginiń Eńbek Dańqy kitabyna aty jazylǵan bir adam bolsa, ol – Dáriqul Aıdynbekov dep bilemiz.
Ol soǵystan keıingi aýyr jyldary, ulttyq ınjener kadrlary tapshy kezde oblysymyzdaǵy jáne respýblıkadaǵy mańyzdy ken oryndaryn ashýǵa, barlaýǵa, ıgerýge, el baılyǵyn eselep arttyrýǵa boıyndaǵy qajyr-qaıratyn, ınjenerlik talantyn aıamaı jumsaǵan iri óndiris komandıri, oblystaǵy ınjenerlik-geologtik mekteptiń bedeldi ustazy, jany jaısań abzal azamat bola bildi.
Joǵaryda aıtyp ótkenimizdeı, 1954 jyly otaý quryp, otbasynda on balaǵa ozyq bilim ustartyp, aıaýly jar, asyl áke retinde esimi jaqyn jandardyń júreginde máńgilik saqtalyp qalǵan. Sońyndaǵy jeti oǵlany men úsh qyzy onyń esimin áli de asqaqtata túsetini sózsiz.On baladan taraǵan nemere-shóbereler de atalarynyń ańyz beınesin naǵyz tulǵa retinde túısinip ósip kele jatqany anyq. Sózimizdi túıindeı kele, ulaǵat joly muraǵatqa aınalǵan Dáriqul Aıdynbekovtiń esimi jaqyndary men kenshilerdiń, oblys halqynyń júreginde máńgi saqtala bermek demekpiz.
Baqytjan AIDYNBEK