Jańa álipbı – táýelsiz sananyń jańǵyrýy

Qazaq álipbıin latyn grafıkasyna kóshirý boıynsha aqparattyq nasıhat jumys tobynyń jetekshisi, Sh.Shaıahmetov atyndaǵy «Til-Qazyna» ulttyq ǵylymı-praktıkalyq ort­a­lyǵynyń atqarýshy dırektory, fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty Erbol Tileshov, A.Baıtursynuly atyndaǵy Til bilimi ınstıtýty grammatıka bóliminiń meńgerýshisi, fılologııa ǵylymdarynyń doktory Orynaı Jubaeva, «Memlekettik tildi damytý ınstıtýty» JShS atqarýshy dırektory, fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty Bıjomart Qapalbek synamaǵa qatysýshylar aldynda qazaq álipbıin latyn grafıkasyna kóshirýdiń mańyzdylyǵyn ǵylymı negizdermen kópshilikke túsindirdi.

Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń ­«...Qazaq tilin birtindep latyn álipbıi­ne kóshirý jumystaryn bastaýymyz kerek. Biz bul máselege neǵurlym dáıek­tilik qajettigin tereń túsinip, baıyppen qarap kelemiz jáne oǵan kirisýge Táýel­sizdik alǵannan beri muqııat daıyn­dal­dyq» deýi Qazaq eliniń bul tarı­hı bas­­tamany júzege asyrýǵa daıyn eken­digin bildiredi. Qazaq álipbıin latyn gra­­fı­kasyna kóshirý el úshin – eń bıik beles.

 «Qaı álipbı bolsyn, sol halyqtyń mádenı bolmysyn ańǵartatyn aıǵaq­tardyń biri. О́ıtkeni mádenı mura, mádenı jádigerler álipbıde saqtalady, álipbı arqyly kelesi urpaqqa jetip otyrady. Qaı álipbıdiń bolsyn, osyndaı tarıhı mıssııasymen birge onyń zamanaýı mindetteri de bolady. Qazaq óz tarıhynda tuńǵysh ret tól álipbıin memlekettik deńgeıde tańdap otyr. Bul – el tarıhyndaǵy asa iri oqıǵa. Sonymen birge ártúrli tarıhı, saıası, áleýmettik sebeptermen dúnıeniń túkpir-túkpirine tarap ketken qazaq balasy ortaq álipbıge ıe bolady. Bul qandastarymyzdyń qatynasy úshin asa mańyzdy qadam. Jalpy, jańa álipbı táýelsiz sananyń jańǵyrýyna bastaıdy, dúnıeni tanýymyzdy ońaılatady.

Qazaq tilin latyn álipbıine kóshirý úshin Sh.Shaıahmetov atyndaǵy «Til-Qazyna» ulttyq ǵylymı-praktı­kalyq ortalyǵy» qurylyp, bilikti mamandarmen qamtamasyz etilýde. «Til-Qazynanyń» búgingi tańdaǵy eń mańyzdy mindeti – jańa álipbıdiń emle-erejelerin daıyndaý jumystaryn úılestirý. Qazir bul erejelerdiń jo­balyq nusqasy daıyndalyp, onyń aprobasııasy Astana, Qaraǵandy, О́ske­men, Semeı, Kókshetaý, Qyzylorda, Aqtóbe qalalarynda ótti. Endi Almaty qalasynda ótkizilýde. Halyqtyń jańa álipbıdegi saýattylyǵyn qamtamasyz etý úshin emle-erejelerimen birge, qa­zaq tiliniń jańa orfografııalyq jáne orfoepııalyq sózdikteri daıyndalady»,  dep oıyn túıindedi Erbol Tileshov.

Til mamany qazaq álipbıin latyn gra­fıkasyna kóshirý boıynsha aqpa­rat­tyq nasıhat jumystarynyń párme­n­di­ligin arttyrý qajettigine kóńil aýdardy.

Latyn grafıkasyna kóshý – órke­nıet­tik másele. Ashyq jáne jahan­dyq álem paıdasyna paıdasyna arnalǵan tańdaýymyz arqyly qazaq tili jańa dınamıka men da­mýǵa múm­kindik, baǵyt alyp otyr. Bú­ginde kópte­gen tilder jahandyq proses­ter tara­pynan qysym kórýde. Osy oraı­da Qa­zaq­stannyń latynǵa kóshýi – bilim sa­la­syna baılanysty basqa da re­for­malar­men tyǵyz baılanys­ta. Demek, bul – jahandaný kezeńindegi ult­tyń báse­­kelestikke qabilettiligin artty­rýǵa ba­ǵyt­talǵan ulttyq bilim jobasy bolmaq.

«Eń bastysy – ulttyq sananyń trans­­formasııalanýy, ózgerýi. Elbasy dástúr men zamanaýılyq arasynda tepe-teńdikte turýǵa tıisti qazaqstandyq jańǵyrý baǵdarlamasyn engizýdiń júıe­sin usyndy. Ol tek ótkenge, buryn­ǵyǵa jaltaqtaı bermeýge, jańany da qýyp, artynan erip ketpeýge shaqy­rady», dedi A.Baıtursynuly atyndaǵy Til bilimi ınstıtýty grammatıka bó­liminiń meńgerýshisi, fılologııa ǵylym­darynyń doktory Orynaı Jubaeva.

 Qazaq álipbıin latyn grafıkasyna kóshirý boıynsha aqparattyq nasıhat jumystaryna qatysýshylar jańa álipbıdiń jobasyna zor qyzyǵýshylyq tanytyp, qyzý talqylady.

Aıgúl AHANBAIQYZY,

«Egemen Qazaqstan»

ALMATY