Tehnologııa hám týrısterdiń kóbeıý qaýpi

Farhad MANJÝ, «Nıý-Iork Taıms»  

Keıingi kezde Eýropa týrıs­ter­diń shekten tys kóbeıýinen qaýip­tene bastady. Synshylar Airbnb, Uber sekildi ınternet jelileri arqyly saıahatty jeńildetetin tehnologııalardy kinálaı bastady. 

Jahandyq deńgeıdegi ál-aý­qat­tyń jaqsarýy nátıjesinde she­telge saparǵa shyǵý qarqyndaı túskeni belgili. BUU álemdik týrızm uıymynyń málimetterine súıen­sek, halyqaralyq saıahatshy­lar kólemi 6 prosentke artyp, sarapshylardyń kútken deńgeıinen asyp túsken. 

Mundaı ósim bastapqyda jaq­sy jańalyq sekildi kóringen-tu­ǵyn. Biraq álemdegi tanymal jer­ler­diń munshalyqty adamdar nó­pirin qabyldaýda birshama qıyn­dyq­tarǵa tap bolatyny anyq. Tý­rızmdi retteýdi qoldaýshylar ke­lý­shilerdiń kóptigi tarıhı me­ken­derdiń bolmysyn ózgertip, sa­pardy qıyndatyp jiberedi dep esep­teıdi. 

«Týrızmniń osyndaı deńgeıge jetýi jergilikti halyq úshin qolaı­syzdyq týdyryp, sonymen qatar jıhankezderdiń ózderine de jaǵymsyz áserin tıgizip otyr. О́ıt­keni júzdegen adamnyń tıisti oryn­darda kezek kútip turýy sol mekenniń shynaıy kelbetin tama­shalaýǵa múmkindik bermeıdi», deı­di Responsible Travel týrıstik kom­panııasynyń tóraǵasy Djastın Frankıs. 

Keıingi onjyldyqta avıasııa salasyndaǵy ınnovasııa, ıaǵnı, tıimdi ushaqtar men quny arzan áýe kompanııalarynyń kóbeıýi bı­let baǵasyn tómendetti. Úlken krýızdik kemeler jaǵalaýlardaǵy port­tarǵa jıi zákir tastaıtyn bol­dy. Budan bólek, ınternettiń da­mýy arqyly onlaın brondaý, kar­tany smartfon arqyly sholý, kólikti jalǵa alý, birlesip úı jaldaý sekildi jeńildikter kóbeıe tústi. Eń bastysy, áleýmettik je­li­niń de týrızmniń qanat jaıýyna áseri zor. 

«Týrıster nópiri jóninde aıt­qanda Instagram men Facebook-ke toqtalmaý múmkin emes. Menińshe, jıhangezderdiń kóbeıýine basty sebep solar. 75 jyl buryn týrızm jaqsy sezimdi bastan ótkerý, álem­men tanysý bolatyn. Qazir bul fotolar, áleýmettik jelilerdi qol­daný arqyly jeke brendti qalyp­tastyrý quralyna aınaldy. Son­dyqtan kóptegen adam úshin sapar barysynda túsken sýret áser alýdan mańyzdy», deıdi Frankıs myrza. 

Týrıstik mekenderdi basqarý tabıǵı baılyqty paıdalaný sekil­di. Kelýshilerdiń laıyqty deń­geı­de bolýy jergilikti ekonomıkaǵa tıim­di, alaıda olardyń kóbeıýiniń ózin­dik zardaptary bolmaı qoı­maıdy. 

Eýropalyq zańgerler Airbnb-di týrısterdiń shekten tys artýy­na basty sebepkerlerdiń biri re­tin­de atap kórsetedi. Máselen, Ams­terdamda jergilikti bılik tur­ǵyn­dardyń úılerin jalǵa berý mer­zimin 60 kúnnen 30 kúnge azaı­týǵa kúsh salyp jatyr. Budan bólek London, Barselona sekildi qala­larda úıdi birlesip jalǵa alý má­selesi erekshe nazarǵa alynyp otyr. 

Munyń bári Airbnb kompa­nııa­synyń damý qarqynynan baı­qa­lady. Birneshe jyldyń ishinde kompanııa kóptegen qalalardaǵy týrızmnen túsetin paıdanyń bas­ty qozǵaýshy kúshine aınaldy. Kompanııa derekterine súıensek, Amsterdamdaǵy 2017 jyly jalǵa berilgen páterlerdiń 12 prosenti Airbnb arqyly júzege asqan eken. Barselonada bul kórsetkish 18 prosentke jetti. Japonııanyń Kıoto shaharynda 22 prosentten asyp túsken. 

Biraq Airbnb kompanııasy – Uber sekildi álem boıynsha kór­se­ti­letin qyzmetti retteýge atsaly­syp júrgenderdiń biri. Olar ózde­riniń týrısterdiń shekten tys ar­­týy­na sebep bolǵanyn joqqa shy­ǵa­ryp, atalǵan túıtkildiń sheshi­mi tabylatynyn alǵa tartady. 

Airbnb ókilderiniń aıtýynsha, kompanııa kez kelgen qalanyń búkil bóliginde qyzmet kórsetetindikten, týrısterdi retteýge yqpal etedi. 

«Bizdiń qonaqtarymyz qalada qonaq úıge keletinderge qaraǵanda uza­ǵyraq turaqtaıdy jáne son­daǵy ekonomıkaǵa kóbirek paı­da túsiredi», deıdi Airbnb kompa­nııa­synyń qoǵammen baılanys jó­nin­degi vıse-prezıdenti Krıs Lean. 

Degenmen, joǵaryda aıtyl­ǵan túıtkilder uzaqqa sozylmaı­tyny belgili. О́ıtkeni máselege aınal­ǵan tehnologııalar árdaıym ózgerip otyrady. Taǵy bir qıyn­dyq – páterin jalǵa beretinderdiń kásibıligi arta túsken. Nátıjesinde páterdi jalǵa berý úshin ǵana satyp alatyn olar Airbnb sekildi saıttardy toltyryp, jergilikti erejeni jıi buzady. 

«Aqyrynda mundaı jaǵdaı máseleni ulǵaıta túsedi», deı­di týrızmdi ornyqty damytý jónin­degi memlekettik emes uıym – Sustainable Stewardship ortaly­ǵynyń negizin qalaýshy Djona­tan Týrtelý. Ol 1960 jyly, reak­tıvti ushaqtar dáýiri bastal­ǵanda halyqaralyq saıahatqa shyǵa­tyndar sany 25 mıllıon adamǵa jetken. Byltyr bul kórsetkish 1,3 mıllıard boldy. 

Al týrıster kóp keletin eń tanymal mekenderdegi jaǵdaı she? «Olardyń kólemi 1959 jylǵy jaǵdaımen birdeı, bolashaqta da ózgermeıdi», deıdi Dj.Týrtelý. Iá, selfı men áleýmettik jeli shynaıylyqty almastyrady. 

© 2018 The New York Times News Service

Maqalany aýdarǵan Abaı ASANKELDIULY,

«Egemen Qazaqstan»