Qazaqstan 100 memlekettiń ishinde altyn qory boıynsha 15-orynǵa taban tirep, altynǵa malynǵan elderdi basyp ozdy. Taıaýda Ulttyq bank altyn quımalardy jappaı satyp alýdyń sebepterin túsindirip, álemniń nazary nelikten altynǵa aýyp otyrǵanyn aıtyp berdi.
Belsendi tórt eldiń birimiz
Ulttyq bank keltirgen aqparat boıynsha, 2011 jyldan bastap Qazaqstannyń satyp alǵan altyn mólsheri 219 tonnany qurasa, bıyl bul kórsetkishke taǵy 33 tonna altyn qosylyp otyr. Onyń barlyǵy derlik otandyq óndirýshilerden satyp alynǵan. Sóıtip eldegi altyn quımalardyń jalpy úlesi kúrt artyp, tipti altynǵa malynǵan elderdi de basyp ozdy. Ulttyq bank endi buǵan deıin satyp alynǵan qordaǵy altynnyń azdaǵan kólemin shetelge satýdy josparlap otyr. 2018 jyldyń basynan beri altynnyń álemdik bırjalardaǵy baǵasy shamamen 8 prosentke tústi. Buǵan sebep, AQSh Federaldy rezervtik júıesi mólsherlemeleriniń ósýi jáne AQSh ekonomıkasyndaǵy oń ózgeristerdiń beleń alýy deýge bolady. Sonyń nátıjesinde dollar nyǵaıyp, altyn baǵasy tómendep otyr. Al Qazaqstannyń altyn satyp alýdaǵy belsendiligin Ulttyq bank bylaı túsindiredi: «Birinshiden, altyn arqyly eldegi rezervterdi ártaraptandyrýǵa múmkindik týyp otyr. Buǵan qosa, altynnyń saýda naryǵy valıýta baǵamynyń qubylýyna, qor ındeksteriniń ózgerýine aıtarlyqtaı yqpal etpeıdi. Osylaısha altynmen kórsetilgen aktıvter sheteldik valıýtalar men baǵaly qaǵazdarǵa balama retinde qoldanylmaq. Ekinshiden, altyn naryǵy munaı saýdasy sııaqty ýaqyt joǵaltpaıtyn, tıimdi baǵada satýǵa qabiletti tabys kózi. Úshinshiden, búginde altyn ınflıasııanyń kúrt ózgerýinen qorǵaıtyn qabiletke ıe bolyp otyr.
Álemdik ekonomıkalyq jáne saıası turaqsyzdyqqa tap bolǵan shaqta valıýta jáne baǵaly qaǵazdar naryǵyndaǵy san túrli ózgeriske altynnyń tótep bereri anyq. Sol sebepti altyn men baǵaly metaldardyń róli artyp otyr». Álem elderiniń ortalyq bankterinde altyn qorlary uzaq merzimdi basymdyqpen saqtalatyn, ótimdi ári kiristi saqtandyrý aktıvteri retinde paıdalanylyp otyr. Álemdik deńgeıdegi baǵaly metalǵa degen suranystyń artýy 2009 jyly bastaldy. Sońǵy 5 jylda altynmen jınaqtalǵan rezervter kóptegen damýshy elderde baıqalady. Osy kezeńde altyndy neǵurlym belsendi satyp alýshylar Reseı, Túrkııa, Qytaı jáne Qazaqstan ortalyq bankteri ekendigi anyqtalǵan. Altynnyń naqty kóleminiń 2011-2017 jyldar aralyǵyndaǵy ósý qarqyny boıynsha belsendi satyp alýshylardyń arasynda Qazaqstan kóshbasshy. Alaıda absolıýttik kórsetkish boıynsha osy kezeńde tazartylǵan altyndy Reseı (6 jylda qosymsha 956 tonna) jáne Qytaı (osyndaı kezeńde qosymsha 789 tonna) satyp alǵan.
Al jalpy álemdik kórsetkishte AQSh-tyń ulttyq rezervtik júıesindegi altyn qorynyń úlesi – 73,75 prosent, Germanııa – 69 prosent, Italııa – 65,82 prosent, Fransııa – 59,27 prosent, Reseı – 17 prosent, Qytaı – 2,25 prosent, Shveısarııa – 5 prosent, Japonııa – 2,39 prosentti quraıdy. Qazaqstannyń altyn qory 326,45 tonnany qurap, altynnyń ulttyq rezervtegi úlesi – 42 prosentke jetti. Aıta keterligi, ótken jyly Ulttyq bank basshysy Danııar Aqyshev eldegi altyn óndirýshilerinen jappaı baǵaly metaldy satyp alýǵa kiriskenin, Qazaqstanda osy qarqynmen jumys júrgiziletin bolsa, aldaǵy 10 jylda altyn qory boıynsha álemdik tizimde 15-orynnan kórinetinin jetkizgen-di. Endi mine, jer qoınaýynan 10 jyl kóleminde óndirilýi tıis altyndy 1 jyldyń ishinde alyp, ulttyń qordyń salmaǵy aýyrlaı tústi. Sodan da bolar halyqaralyq rezervtiń 40 prosenti de Qazaqstannyń enshisine tıesili bolyp otyr.
Qandaı bankter altyn satady? Bıylǵy kúzge deıin elimizdegi qarjy ınstıtýttary 166,9 kılo quraıtyn 4303 quıma altyndy satyp úlgergen. Altyn quımalardy búginde kez kelgen azamat Ulttyq bank, Eýrazııalyq bank jáne Sesnabankten satyp alýyna bolady. Satylymdaǵy quımalardyń salmaǵy 10, 20, 50 jáne 100 gramdyq bolyp bólingen. Saýdada altynnyń 1 gramy 14,4 myń teńgege baǵalanýda. Salystyrmaly túrde aıta ketsek, ótken jyldyń mamyr aıynyń sońynda altynnyń 1 gramy 12 790 teńgege satylǵan bolatyn. Aıta keterligi, aldaǵy ýaqytta Qazaqstanda aqsha aıyrbastaý oryndarynda altyn quımalardy satý josparlanyp otyr.
Dollardyń naryqtaǵy quny men AQSh-tyń monetarlyq saıasaty, kapıtal naryǵyndaǵy ahýal, álemdik ekonomıkalyq jáne geosaıası jaǵdaıdy basshylyqqa alǵan álemniń saqa sarapshylary altyn baǵasy aldaǵy ýaqytta ósedi degen pikir bildirýde. Ekinshi tarap, sońǵy jyldardaǵy damýshy elder tarapynan baǵaly metalǵa suranystyń artýy baǵany uzaq ýaqytqa deıin joǵary deńgeıde ustap turýǵa múmkindik bermeıdi degen oıda. CPM Group jáne Julius Baer derekteri boıynsha altyn óndirisiniń quny 2000 jyldan bastap ósip, 2012 jyly 1200 AQSh dollaryn quraǵan. Araǵa tórt jyl salyp, altyn baǵasy 900 AQSh dollaryna deıin tómendedi. Sońǵy 1-2 jylda baǵaly metall qaıta baǵalana bastady. Tipti Bloomberg agenttigi 2018-2022 jyldarǵa arnalǵan konsensýs-boljamynda altynnyń quny 2018 jyly – 1280 AQSh dollaryn, 2019 jyly – 1276, 2020 jyly – 1275, 2021 jyly – 1305, 2022 jyly – 1251 AQSh dollaryn quraıdy dep bekitip otyr. Bul boljam altynǵa ınvestısııa salýshylardyń baǵdary durys ekenin kórsetip otyr.
Erkejan AITQAZY,
«Egemen Qazaqstan»