Elordadaǵy «Qazmedıa» ortalyǵynda Aqparat jáne kommýnıkasııalar mınıstrliginiń uıymdastyrýymen ótip jatqan medıa aptalyqtyń alǵashqy kúni televızııa salasyn qamtysa, ekinshi kúni aımaqtyq BAQ ókilderiniń forýmyna arnaldy. Aptalyq aıasynda О́ńirlik BAQ alıansy uıymdastyrǵan sharada mass-medıa jumysyna qatysty zańdardy ózgertý, medıa saýattylyqty damytý, medıany sandyq transformasııalaý máseleleri talqyǵa salyndy.
О́ńirlik BAQ forýmyn Aqparat jáne kommýnıkasııalar mınıstri Dáýren Abaev ashty. «О́ńirlik mass-medıa ókilderiniń basyn qosyp otyrǵan forým «Astana Media Week-2018» aıasynda ótip jatqany barshańyzǵa belgili. Jýrnalıster úshin, baspasóz qyzmeti men aqparat salasynyń basqa da mamandary úshin kóptegen semınar-trenıngter ótti. Memlekettik múddeni halyqqa jetkizip, qoǵamdaǵy ózgeristerge saı kózqaras qalyptastyrýda aımaqtyq medıanyń mańyzy zor. Osy oraıda qazirgi kúni óńirlik aqparat quraldarynyń aldynda úlken maqsat-mindetter tur. Ol – Memleket basshysynyń tapsyrmasymen júzege asyrylyp jatqan saıası, ekonomıkalyq jáne rýhanı jańǵyrý jónindegi keshendi reformalarǵa jurtshylyqty jumyldyrý», dedi mınıstr.
«О́ńirlik BAQ forýmy bıyl úshinshi jyl qatarynan ótip otyr. Atalǵan forýmda jyl saıyn óńirlik aqparat quraldary tarapynan túrli máseleler aıtylyp keledi. Aqparat jáne kommýnıkasııalar mınıstrligi forýmda aıtylǵan usynys-pikirlerdi zerdelep, óńirlik medıa sapasyn arttyrý boıynsha sheshim tabýda. Soǵan sáıkes mınıstrlik qazirgi kúni efırlik-sıfrlyq aqparat, teleradıohabarlardy taratýdy uıymdastyrý jumystaryn júrgizip jatyr. Osy oraıda mınıstr: «Aldaǵy ýaqytta aımaqtyq forým ózara pikir men tájirıbe almasýdyń turaqty alańyna aınalady dep senemin. Aqparat jáne kommýnıkasııalar mınıstrligi óńirlik mass-medıanyń sapasyn arttyratyn kez kelgen bastamany qoldaýǵa ázir. Mınıstrlik jıi júrgizetin zertteýler nátıjesinde qoǵamymyzdyń kúnniń lokaldy aqparatyn oqyǵysy keletinin anyqtap otyr. Bul sizderdiń damýlaryńyz úshin taptyrmas jaǵdaı. Onyń ústine, jyl saıyn aımaqtyq aqparat ókilderiniń jańa tehnologııany ıgerip, sapaly da saýatty jýrnalıstik jumys pen menedjment arqyly respýblıkalyq deńgeıdegi úzdikter qatarynan jıi kórinýi qýantady. Biz kez kelgen usynysty qarastyrýǵa, qoldaýǵa ázirmiz», dedi D.Abaev.
Bıylǵy О́ńirlik buqaralyq aqparat quraldary forýmyna elimizdiń barlyq aımaǵynan ókilder keldi. Bir qyzyǵy, 2018 jyl kóptegen óńirlik mass-medıalardyń mereıtoıyna toly bolǵan eken. Dástúrli óńirlik BAQ-tardyń keıbireýleri 85-90 jyldyq nemese shırek ǵasyrlyq toıyn toılasa, ekinshi biri 20-30 jyldyq asýyn atap ótken. Sol sebepti О́ńirlik BAQ forýmynyń ashylý saltanaty barysynda olarǵa qurmet kórsetilip, mınıstrlik tarapynan alǵys hattar tapsyryldy. Olardyń qatarynda «Rýdnyı Altaı», «Atyraý», «Toqyraýyn tynysy», «Esil-Nura», «Jańaqorǵan tynysy», «Zaman jarshysy», «Aqjol», «Halyq radıosy», «Jańaarqa», «Vechernıaıa Almaty», «Mańǵystaý», «Saryarqa», «Almaty aqshamy» gazetteri bar.
Marapattaý sharasy kezinde sóz alǵan «Almaty aqshamy» gazetiniń bas redaktory Qalı Sársenbaı aımaqtyq BAQ ókilderiniń basyn qosqan sharanyń mańyzdylyǵyna mán berip, Aqparat jáne kommýnıkasııalar mınıstrligine rızashylyǵyn bildirdi. «Úshinshi ret ótkizilip jatqan О́ńirlik BAQ forýmy shyn máninde úlken aqparat alańyna aınaldy. Memleket basshysynyń qoldaýymen, Aqparat jáne kommýnıkasııalar mınıstrliginiń bas bolyp uıymdastyrýymen elimizdiń medıa keńistigin damytýda úlken qadamdar jasalyp jatyr. Mundaı forýmdardyń halqymyzdyń medıa mádenıetin qalyptastyrýda yqpaly óte zor. Ásirese jergilikti jerdegi BAQ-tyń jumysyn damytýǵa zor serpin beretinine senimdimiz. Táýelsizdiktiń eleń-alań jyldarynda úlken tartyspen shyqqan, zııaly qaýym ókilderiniń qoldaýymen ómirge kelgen «Almaty aqshamy» men «Vechernıaıa Almaty» gazetterine forým aıasynda kórsetken qurmetterińizge rahmet. Bul qurmettiń astarynda gazettiń myńdaǵan avtorlaryna, janashyrlaryna, jalpy Almatyǵa degen ystyq yqylas jatyr dep uǵamyz», dedi Qalı Sársenbaı.
Qostanaı oblystyq «Alaý-tv» teleradıokompanııasynyń basshysy Almat Súleımenov te óńirlik mass-medıaǵa únemi kórsetip jatqan qoldaýy úshin Aqparat jáne kommýnıkasııalar mınıstrligine alǵys aıtty. «Basqaryp otyrǵan telearna kompanııasynyń jumysynyń nátıjesi boıynsha aıtarym, mınıstrlik kórsetip otyrǵan jan-jaqty qoldaýynyń arqasynda biz «Otaý-tv» paketine endik. Der kezinde siz qabyldaǵan kóptegen sheshimder óńirlik BAQ-ta oryn alyp otyrǵan kedergilerdi joıdy dep naqty aıta alamyn. Bul oraıda bizge keleshekte memlekettik tapsyrys boıynsha da qoldaý kórsetiledi degen úmitimiz bar», dedi A.Súleımenov.
«Astana Media Week» aıasynda О́ńirlik BAQ alıansy uıymdastyryp jatqan О́ńirlik BAQ forýmynyń alǵashqy sessııasy «Medıanyń sandyq transformasııasy: naryq, óndiris jáne kontent dıstrıbýsııasy qandaı bolmaq?» taqyrybyna arnaldy. Jıynǵa «Aıqyn» gazetiniń bas redaktory Nurtóre Júsip, О́ńirlik BAQ alıansynyń prezıdenti Erjan Seıtqazınov, TNS Central Asia bas dırektory Tatıana Starseva, «Otyrar» telearnasynyń basshysy Janar Nurseıitova, «Nur.kz» aqparat portalynyń bas dırektory Qýat Bahrıdınov qatysty. Sessııa barysynda qazaqstandyq medıanaryqqa sholý jasalyp, túıtkildi máseleler kóterildi.
«Kez kelgen kontent tabysty bolýy úshin aýdıtorııanyń yǵyna jyǵylýy, yńǵaıyna burylýy belgili nárse. Osy oraıda men qalalyq jerde turatyn aqparat tutynýshylardyń baǵyty, olardyń qanshalyqty jyldam ózgeriske túsip jatqany týraly sóz qozǵaǵym keledi», – dep bastady óz sózin T.Starseva. Onyń keltirgen derekteri boıynsha, Qazaqstandaǵy qala turǵyndarynyń 76 prosenti kúnine keminde bir ret teledıdar kóredi eken. Al olardyń 51%-i ǵalamtordy qoldanyp, 36 prosenti radıo tyńdasa, basylym oqıtyndar kólemi – 10%. Degenmen sońǵy úsh jylda bul kórsetkishter birshama ózgeriske ushyraǵan. Máselen, ǵalamtordy kúndelikti qoldanýshylar sany artyp, 14 prosentke jetken. Al telearnalardy tamashalaıtyndar 5%-ke, baspasóz oqıtyn aýdıtorııa 5%-ke kemigen. Bir qyzyǵy, zertteýlerde radıo aýdıtorııasy turaqty bolyp shyqqan.
«Búginde aqparat tutynýshy azamattarymyz teledıdar qaraýǵa óziniń 200 mınýtyn jumsasa, ǵalamtordy aqtarýǵa 150 mınýtyn sarp etedi. Al radıotyńdarmandar radıojıilikti qosqan soń kemi 2 saǵatqa jýyq tyńdaıdy. Sonymen birge ınternetten aqparat izdeıtinder sany azaıǵan. Bul ǵalamtordy qoldanýshylardyń artýynan týyndap otyr. Buryn ınternetke belsendi qoldanýshylar jıi kirse, qazir qysqa ýaqytqa kiretinder sany basym. Sonymen birge dástúrli baspasózdi oqıtyndar sany men teledıdar qaraıtyndar sany qatty qysqaryp ketti. Qoryta aıtsaq, buqaralyq aqparat quraldaryna jumsaıtyn ýaqyttyń 50 prosenti telearnalarǵa tıesili. Ekinshi orynda – ınternet, sodan keıin radıo, dástúrli baspasóz», degen T.Starseva elimizdegi medıa transformasııanyń jedel júzege asyp jatqanyn qýattap ótti.
Al «Básekelestik jaǵdaıynda dástúrli BAQ-tyń jeńiske jetýi» taqyrybynda «Aiqyn» gazetiniń bas redaktory Nurtóre Júsip jańa medıa men dástúrli baspasózdi qatar damytý kerek ekenin atap ótti. «Bizdiń dástúrli BAQ naryq jaǵdaıyna tótep bere ala ma, ómir súre ala ma, bolashaǵy qalaı bolady degen másele álemde de, onyń ishinde Qazaqstanda da kópten beri áńgime bop kele jatyr. Oqýdy qoıǵan adamdardyń qatary kóbeıdi. Gazet te, kitap ta oqylmaıdy. Sonda ne úshin shyǵaryp jatyrmyz? Qazaqstanda jyl saıyn memlekettik tapsyryspen áleýmettik baǵdarlanǵan qanshama kitap shyǵady. Solardy kim oqyp jatyr? «Mádenı mura» aıasynda 100 tomdyq «Babalar sózi» atty ǵalamat ensıklopedııalyq eńbek jınaqtalyp, sórelerge qoıyldy. Qazir betin ashatyn adam bar ma? – degen ol qazaqtildi basylymdardyń memlekettik tildi damytýdaǵy róline aıryqsha toqtaldy.
Al tústen keıin medıaptalyq qatysýshylaryna Joǵarǵy sot baspasóz qyzmetiniń jetekshisi Bolat Qalıanbekov, «Egemen Qazaqstan» gazetiniń basshysy Darhan Qydyráli, «Vremıa» aqparat agenttiginiń Astana qalasyndaǵy tilshiler qosynynyń jetekshisi Asqar Jaldınov salalyq taqyryptarda sheberlik sabaqtaryn ótkizdi.
Astana Media Week aptalyǵynyń aıasynda óńirlerden kelgen tilshilermen kezdesken «Egemen Qazaqstan» gazetiniń basshysy Darhan Qydyráli bas basylymdy zaman talabyna saı jańǵyrtý tájirıbelerimen bólisti.
Qazirgi aqparat aıdynynda dástúrli baspasóz básekege qabiletti bolýy úshin oqyrman talǵamyna saı sapaly materıaldar berýge ıkemdelý, álemdik medıa keńistiktegi ozyq tájirıbeler men izdenisterdi elep-eksheý jáne qoldanysqa engize bilý asa mańyzdy. «Egemen Qazaqstan» gazetinde júzege asyrylǵan dızaındyq-formattyq jáne mazmundyq ózgerister osy baǵyttaǵy izdenisterdiń kórinisi. Basylym basshysy atap ótkendeı, bul qadamdar óz jemisin berdi. Materıaldar kólemin meılinshe yqshamdaý, oqyrmandardyń sapalyq quramy men olardyń talǵamdaryn eskerý, soǵan oraı arnaýly better ashyp, ózekti maqalalar, sapaly saraptamalar men sarapshylar pikirin, ınfografıkalyq materıaldardy kóptep usynýdyń nátıjesinde gazettiń tartymdylyǵy artty. Sáıkesinshe, aýdıtorııasy keńeıip, taralymy kóbeıdi. Bul rette, áıgili New York Times-pen jasalǵan kelisim negizinde amerıkalyq alpaýyt gazet betindegi aıtýly saraptamalar men sholýlardyń «Egemende» jarııalana bastaýy da otandyq baspasóz tarıhyndaǵy eleýli jańalyq bolǵany anyq.
Sonymen qatar, gazettiń ınternet-saıtyna da aıryqsha kóńil bólinip, kontent sapasy kúsheıtildi. Nátıjesinde, saıt oqyrmandarynyń qatary aıtarlyqtaı ulǵaıyp, qoldanýshylar geografııasy keńeıdi.
«Egemenniń» osyndaı eleýli jańalyqtarymen bólisken D.Qydyráli óńirlik BAQ ókilderin qyzyqtyratyn birqatar suraqtarǵa jaýap berdi. Jıyn sońynda aımaqtyq medıa ókilderi basylym redaksııasyna kelip, tájirıbe almasýǵa nıetti ekendikterin bildirdi.
Jalpy, medıa aptalyqtyń ekinshi kúniniń enshisindegi О́ńirlik BAQ forýmynda budan basqa kótergen taqyryby ózekti birqatar paneldik sessııalar ótti. Máselen, olar «Qazaqstandaǵy medıa saýattylyq pen medıa bilimdi damytýdyń keleshegi men kedergileri», «Dılemma: jýrnalıstıka salasyndaǵy kásibı standarttar qajettiligi» jáne «Qazaqstanda medıa etıka bar ma?», «Otandyq mass-medıa qyzmetine qatysty zańnama salasyndaǵy reformalar» taqyryptaryna arnaldy.
Venera TÚGELBAI,
«Egemen Qazaqstan»