Zııaly qaýym ókilderi Joldaýǵa pikir bildirdi

Kókeıde júrgen jaıt edi

Elbasynyń bıylǵy Qazaq­­stan halqyna joldaǵan kezekti Joldaýyn tyńdap otyryp, ási­­rese 2019 jyldy «Jastar jy­ly» dep belgilegen sheshimine dán rıza boldym. Qalaı desek te, jas­tar – bizdiń bolashaǵymyz. Ke­leshekte qýatty memleket bolamyz desek, qaı kezde de óskeleń urpaqqa jaǵdaı jasap, qoldaý bildirýimiz kerek. Jastar – bizdiń erteńimiz. 2019 jyldyń «Jastar jyly» bolyp bekitilgenin esti­gende, meniń óner adamy, pedagog retindegi kópten beri kó­ke­ıimde júrgen armanymnyń shyn máninde aqıqatqa aınalatynyna sendim. Ol arman – Almaty qalasynyń tórinen jastar ­teatryn ashý edi. Bıyl joǵary oqý ornyn támamdaǵan bir top talantty shákirtimniń basyn qosyp, ózgeshe úni, óz joly bar jańa teatr ashsam degen júrek túkpirindegi oı-tilegim 2019 jy­ly «Jastar jylynyń» aıasynda júzege asyp, aqıqatqa aınalyp jatsa, qazaq óneri taǵy bir tamasha óner oshaǵymen tolyǵar edi. Qarap otyrsam, elimizdiń biraz oblysy men qalasynda Jastar teatry bar eken. Al Almatyda óz joly men súrleýi, jańalyǵy bar Jastar teatry áli ashylmapty. Osy olqylyqtyń orny tolyp, «Jastar jylynda» jaqsy bir bastama óz sheshimin taýyp jatsa, bul da bolsyn keleshegin ónermen baılanystyrǵan bir top talantty órenniń qııalyna qanat baılap, armanyn aqıqatqa aınaldyrǵan ǵajaıyp bastama bolatynyna senemin. 

Asanáli ÁShIMOV, 

Qazaqstannyń Eńbek Eri, KSRO jáne Qazaqstannyń halyq ártisi

О́mir sapasy – ózekti másele

Jańa Joldaýdyń ýaqyty táýelsizdik tarıhyndaǵy mańyz­­dy kúnmen tustas keldi. Osydan 21 jyl buryn, ıaǵnı 1997 jylǵy 10 qazanda N.Nazarbaev Qazaq­­stan halqyna arnaǵan alǵashqy Joldaýyn jarııalaǵan bolatyn. 

Onda «Qazaqstan-2030» stra­­tegııalyq damý baǵdarlama­syn jarııalaǵan-dy. Sodan beri Joldaý halyqtyń nazaryn aýdaratyn qujatqa aınaldy. Áleýmettik saýalnamalardyń de­rekterine súıensek, halyq Jol­daýmen jaqsy tanys. Tur­ǵyn­­dar onda aıtylǵan baǵyt­tarǵa úlken úmit artady, qujat­ta qoıylǵan mindetter oryndalady dep kútedi.

Prezıdenttiń árbir Joldaýy barlyq deńgeıdegi menedjerler jumysynyń tıimdiligi ba­ǵalanatyn eleýli praktıkalyq ustanymdarǵa negizdelgen. Ha­­lyqtyń ál-aýqatynyń turaqty ósýi, ómir súrý deńgeıiniń artýy – bizdiń basty maqsatymyz ben mindetimiz. Bıyl Prezıdent ózi­niń jańa Joldaýynda ózekti máselege – ómir sapasyn jaqsar­týǵa basa nazar aýdardy.

Sońǵy bes jylda biz memle­kettik baǵdarlamalar men jú­ze­ge asqan kóptegen ıdeıa­lar jı­­­naq­tadyq. Bul óz keze­ginde alǵa jyl­jýymyzǵa, damý­dyń jańa deń­geıine shyǵýǵa múmkindik beredi. 

Qazir qoǵamnyń jetekshi komponentterin tereńdetetin jáne anaǵurlym mańyzdy ózge­rister jasaıtyn ýaqyt. Mańyz­dy máselelerdiń biri – qoǵamnyń áleýmettik qurylymynyń ózge­rýi. Biz urpaq almasýyna kýá bo­lyp otyrmyz. Elimizde 1990 jyldardyń sońynda, 2000 jyldyń basynda týǵan jastar úlken ómirge aralasa bastady. Olar­dyń alǵan bilimi eńbek na­ry­ǵynda básekelestikti arttyrdy. 

1990 jyldary maman­dardyń ketý kezeńi bolǵany bel­gili. Mamandardyń kásibı negizi saqtalǵanymen, zamanaýı ja­ńa talaptar men tehnologııalar ortaǵa shyǵyp, soǵan saı kadrlyq áleýet álsiredi. 

Qazirgi tańda bilikti mamandar tapshy. Bir jaǵynan elimizde jastardyń sany 2013 jyldan 2017 jylǵa deıingi kezeńde 4,3 mıllıon adamnan 3,9 mln adamǵa deıin azaıǵan. Biraq aldaǵy ýa­qytta halyqtyń sany ósip, jas­tardyń úlesi arta túsedi. Son­dyqtan jastardy damytýǵa ınvestısııa salý qajet. Eger jas­tardy qajetti deńgeıde qol­daı alsaq, onda jańa býyn kút­ken nátıje kórsetip, básekege qabi­let artyp, otansúıgishtik sezimi oıanyp, artylǵan úmitti aqtaıdy. 

Sondyqtan Memleket basshysy bıylǵy Joldaýynda Qazaqstanda keler jyldy «Jas­tar jyly» dep jarııalady. Bul óte ýaqtyly jáne bolashaqqa baǵyttalǵan sheshim boldy.

Zarema ShÁÝKENOVA, 

Qazaqstan strategııalyq zert­teýler ınstıtýtynyń dırektory

Bul – aýylǵa aıryqsha betburys

Joldaýda Elbasynyń ustaz­­dar jaıyndaǵy, áskerı-patrıot­tyq tárbıe jónindegi, altyn be­si­gimiz aýyl týrasyndaǵy oı­laryn óz basym tebirenispen qabyldadym. Prezıdent kelesi jyly «Pedagog mártebesi týraly» zań qabyldaýdy tapsyrdy. Bul kópten beri el kókeıinde júrgen másele edi. Rasynda, búginde kezinde Maǵjan aqyn aıtqandaı alty Alashtyń ba­sy qosylsa tórde otyrýy tıis muǵalimniń tómenshiktep júr­geni, qoljaýlyqqa aınal­ǵany belgili. Sondyqtan bul zań qa­byldansa, ustazdar qaýymynyń qoǵamdaǵy rólin nyqtaıtyny anyq. Zańǵa qatysty bilim salasy mamandary óz usynystaryn, oı-pikirlerin aıta jatar dep oılaımyz.

«Biz aýyldyq jerlerdiń áleýmettik ortasyn jańǵyrtýǵa kirisýimiz qajet. Buǵan arnaıy «Aýyl – el besigi» jobasynyń iske qosylýy septigin tıgizedi»,  dedi Memleket basshysy. Qa­zaqtyń kúretamyry, jany – aýyl. Elimizde kúnnen-kúnge kórkeıip jatqan aýyldarmen qatar keteýi ketip turǵan ­aýyldar da joq emes. Ásirese qaladan shalǵaı shekaralyq aımaqtardaǵy aýyldardaǵy mektepterdiń jabylyp, halyq sanynyń azaıyp jatqany ras. Oblysymyzdyń myń shaqy­rym­ǵa jýyq jeri Qytaımen shektesedi. Basqa-basqa, osy mem­­­­­leketpen shekarany nyǵaı­tý kezek kúttirmeıtin másele. Osy rette aldaǵy ýaqytta qolǵa alynatyn «Aýyl – el besigi» jobasynyń aıasynda shekaralyq aımaqtardaǵy aýyldarǵa nazar aýdarylsa, arnaıy baǵdarlama qabyldansa jón bolar edi dep oılaımyz. Úkimet osy máseleni nazarǵa alsa deımiz. 

Elbasy Jol­­daýda kásipker­lerge kedergi jasalmaý kerek­ti­gin, bıznes óz jumysyn jańa­dan bastaý úshin 2019 jyl­dyń 1 qańtarynan ­bastap salyq­tyń negizgi somasy tólen­gen jaǵ­daıda, ósim men aıyp­pul­­­dy alyp tastaı otyryp, shaǵyn jáne orta bıznes úshin «salyq amnıstııasyn» júrgizý­­ge kirisýdi tapsyrdy. Mun­daı jeńildikter shekara aımaǵyn­daǵy turǵyndarǵa jasalsa da nur ústine nur bolar edi. Sonda shekaraǵa halyq barar edi. Ásirese kásipkerler barady. Kásipkerler ózderimen birge áriptesterin aparady. Úı­di de, mektepti de salǵyzady. Aýrý­­hana da boı kóteredi. Sóı­tip shekara boıyndaǵy aýyldar eń­sesin tiktep, jandana túser edi. 

Prezıdent Boıskaýt qozǵa­­lysy sııaqty «Sarbaz» balalar-jasóspirimder birlestigin qu­ryp, mektepterde áskerı-pat­­­rıot­tyq tárbıeniń rólin kú­sheıtý qajettigin de aıtty. Bul – úlken, aýqymdy jumys. Jas urpaqty otansúıgishtikke tárbıe­leýden asqan qandaı mindet, qandaı maqsat bar? Olarǵa qazaq­tyń kim bolǵanyn, baba­larymyzdyń keń-baıtaq jerimizdi qalaı qor­­­ǵap qal­ǵanyn, Álimhan Er­mekov, Sma­ǵul Sádýaqasov syndy Alash qaı­rat­kerleriniń, ke­ıingi Juma­baı Táshenov sekildi tul­ǵa­lary­myzdyń eldi, jerdi saq­taýdaǵy eren eńbekterin jas býyn­nyń sanasyna sińirsek, budan ut­pasaq, utylmaı­tyn­ymyz anyq. 

Túsiphan TÚSIPBEKOV, 

salalyq mádenıet, sport jáne aqparat qyzmetkerleri kásipodaǵy oblystyq fılıalynyń tóraǵasy 

О́SKEMEN

Elbasy Joldaýy Úkimetke syn bolmaq

Ishki jalpy ónimniń 10 paıyzy ǵylym men bilimge, medısı­na­ǵa bólinedi degen sóz, bul – revo­­lıý­­sııalyq sheshim. Biz bu­ryn 2-3 paıyzǵa ósse eken dep ar­man­­daıtyn edik. Elbasy­­nyń só­zi biz­diń armanymyzdan da asyp ketti. Endi sony atqara­tyn adam­darǵa jetkizý – úlken máse­le. Joldaýda taǵy birqatar mańyz­dy másele aıtyldy. Tur­mys­ty jaqsartý úshin kúndelikti qa­ra­paı­ym taýarlardy shyǵarý kerek.

Prezıdent oryndy kótergen ózekti máseleniń biri – joǵary oqý oryndarynyń sapaly maman oqytyp shyǵarýy. Rasynda, – el erteńine qyzmet etetin maman daıarlap shyǵara almaıtyn sany bar, sapasy joq oqý oryn­darynyń qajeti qansha?! El­basynyń bolashaǵy zor, kele­shek­tiń mamandyǵy sanalatyn ma­mandyqtarǵa basymdyq berý týraly pikiri óte utymdy kóterildi. Búginde qoǵamnyń lokomotıvi bolyp tabylatyn bilimdi jas­tardy ınnovasııalyq mamandyq­tar daıyndaý arqyly ǵana ala alatynymyz jónindegi Elbasy pikirimen tolyqtaı kelisemin. Osy oraıda Nazarbaev zııatkerlik mek­­­­tepteri men Nazarbaev Ýnıversı­tet elimizdiń bilim júıe­sindegi standarty, úlgisi bolýy tıis. 

Elbasymyzdyń kez kelgen Joldaýy halyqtyń kókeıinen shyǵatyn oı-pikiri men usynysy, sheshý joldary, eldiń damý baǵytymen tuzdyqtalady. Bul joly da solaı boldy. Ekonomıka salasy, halyqtyń áleýmettik-qoǵamdyq tynys-tirshiligi, jas­tar, bilim – barlyǵy qamtyldy. Ári bir-birimen tyǵyz baılanys­ty. Shashaý shyqqan dúnıe joq. Tek retimen júzege asyrý óz ýaqytyn kútip otyr.

Ǵarıfolla ESIM,

fılosofııa ǵylymdarynyń doktory, professor

Salaǵa tyń serpin beredi

Elbasynyń Joldaýynda halyqqa óte qajetti máseleler kóterildi. Olardyń ishinde den­saý­lyq saqtaý salasyna qa­tys­­ty aıtylǵan maqsat-mindet­­­terdi erekshe atap ótýge bolady.

Jalpy, medısınalyq qyzmet sapasynyń joǵary bolýy halyq kóńil kúıiniń jaqsy bolýyna tikeleı áser etetini belgili. Bul arada birinshiden, aýyldyq jerlerde alǵashqy medısınalyq-sanıtarlyq kómektiń qoljetimdi bolýy asa mańyzdy. Sondyqtan Elbasy alǵashqy medısınalyq-sanıtarlyq kómek kórsetetin qyzmetkerler úshin 2019 jyldyń 1 qańtarynan bastap aýrýlardy emdeý isin basqarýdyń jańa tásilderin engizgen ýchaskelik medısına qyzmetkerleriniń eńbekaqysyn kezeń-kezeńmen 20 prosentke arttyrýdy tapsyrdy. Sondyqtan osy baǵytqa aldaǵy jyly 5 mıllıard teńge bólinbek.

Budan bólek, Joldaýda keler jyldyń 1 qańtarynan bastap bar­­lyq emhanalar men aýrýhana­lar medısınalyq qujatta­ryn sıfrly nusqada júrgizýi tıis eken­digi aıtyldy. Bul da óz keze­ginde halyqqa ózindik tıim­di­li­gin kórsetetin bolady. Naqty­laı aıtqanda, 2020 jylǵa qaraı bú­kil turǵyndardyń elektrondy den­saýlyq tólqujatyn jasaýǵa, túr­li keleńsizdikterdi, kedergi­ler­di, bıý­rokratııany joıýǵa, qyzmet kór­se­tý sapasyn arttyrýǵa jol ashady.

Taǵy bir aıta keter jaıt, eli­mizde kardıohırýrgııa sala­sy­nyń jetistikteri óte kóp. Son­dyqtan Elbasy elimizdegi kardıologııalyq jáne neırohı­rýrgııalyq klasterlerdiń tájirı­besi negizinde keler jyly elordada Ulttyq ǵylymı onkologııalyq ortalyqtyń qurylysy bastalatynyn aıtty. Bul óz kezeginde onkologııa salasyn kóterýge múm­kindik beredi. Qazirgi kezde Qa­zaq­standa jıi kezdesetin júrek-qan tamyrlary aýrýlarynan keıingi satyda onkologııalyq aýrýlar tur. Sol úshin de bul orta­lyq óte mańyzdy. Aldaǵy ýaqyt­ta zamanaýı onkologııalyq orta­lyq salynyp jatsa, onyń halyqqa tıgizer paıdasy zor bolmaq.

Záýresh AMANJOLOVA,

Parlament Májilisiniń depýtaty

Qaıta óńdeý kenjelep tur

Elbasy Joldaýynda aýyl sha­rýashylyǵyna baılanysty ózekti máseleler sóz boldy. Biz­­­diń ulan-ǵaıyr jerimiz aýyl sha­rýa­shylyǵynyń barlyq túri­men aınalysýǵa múmkindik beredi. Adamnyń as-aýqaty úshin eń mańyzdysy et pen sút, kókó­nis­ter, baý-baqsha ózimizde óndiri­le­di. Sóıte tura sonyń bárin syrt­tan tasymaldap, basqa elge ınves­tı­sııa quıýmen kelemiz.  

Memleket basshysy elimizde qaıta óńdeý kásiporyndarynyń turalap turǵandyǵyn Úkimet mú­shelerine taǵy da eskertti. Ǵalymdar bul baǵytta jumys jasamaı jatqan joq. Biraq kóp ıdeıa, jańa bastamalarǵa qoldaý joqtyń qasy. Memlekettik qol­­­daýlar keı­de Qazaqstanda ázirge júzege asyrýǵa qajeti az jobalarǵa bó­linip keletindigi baspasóz bet­te­rinde az jazylyp júrgen joq. Sondaı-aq óz ǵalymdarymyzdyń qolynan keletin jobalar basqa elderdiń paıdasyna qyzmet etip jatqan jaǵdaılary bar. Máselen, Túrkistan oblysynda Qytaı kásipkeri túıe sútin tereń óńdep qurǵaq untaq, tabletka kúıinde shyǵarý úshin úlken óndiris ornyn ashty. Qytaı qashan túıe baqqan el edi?! Sol aımaqta búkil ǵylymı jumysyn túıe sútin zertteýge arnap, qurǵaq untaqty eń alǵash shyǵarǵan ǵalym bola tura, onyń bastamasyn qoldaı almadyq. Túıe sútin óńdeýdi óz mem­leketimiz qolǵa alǵanda adam aǵzasyna eń kerek dárýmen shu­batymyz Qytaı asyp ketpes edi. Biz ǵalymdarymyzdyń eńbegin osylaısha baǵalaı almaı kelemiz.  

Serikbaı О́MIRZAQOV,

Y.Jaqaev atyndaǵy Qazaq kúrish ósirý ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń bas dırektory

Qyzylorda oblysy