Biz fızıkalyq turǵydan jalqaý bolyp jaratyldyq pa? Nevrologııalyq jańa zertteý nátıjesi osy suraqqa jaýap berip otyr. Ǵylymı jumysqa súıensek, adamdar jattyǵý jasaýdy josparlaǵannan-aq mıdaǵy keıbir sıgnaldar jalqaýlyqqa ıtermeleıdi eken.
Zertteý jumysy mıdyń adam nıetin qalaı ózgertetinin anyqtaıdy ári onyń nátıjesi jattyǵý jasaýǵa shabyt beredi.
Fızıologter adamnyń belsendi ómir saltyn ustanýǵa nıeti men olardyń minez-qulqyndaǵy aıyrmashylyqty uzaq ýaqyt túsindire almaı kelgen. Jattyǵý jasaýdyń densaýlyq pen tán sulýlyǵy úshin mańyzdy ekenin bilsek te, keıde ony jasaýǵa moınymyz jar bermeıdi.
Únemi qozǵalyp, jattyǵý jasaýdy ádetke aınaldyrsaq, oıymyz ozyq, sanamyz sergek bolatynyn baıqaý qıyn emes.
Ádette dene qozǵalysymen shuǵyldanýǵa ýaqyttyń azdyǵyn, múmkindiktiń joqtyǵyn aıtyp, qolaısyz jaǵdaı mursha bermeıdi dep, kináni syrttan izdeýge beıimbiz. Biraq jaqynda halyqaralyq zertteýshilerdiń taǵy bir toby bul máseleniń túp-tamyryna úńilip, ózindik tujyrym jasady.
Olar buǵan deıin júrgizilgen dene shynyqtyrý boıynsha zertteýlerge sholý jasap, adamdardyń belsendi ómir saltyn ustanýdy armandaıtynyn anyqtady. Biraq kóbiniń is-áreketi bul oımen úılespedi. Aqyry zertteýshiler adamdardyń oıy fızıkalyq qozǵalysqa yntany qanshalyqty joıyp jiberýi múmkin ekenin tekserip kórýge bekindi.
Máseleniń anyq-qanyǵyn túsiný úshin olar densaýlyǵy myqty 29 adam jınady. Zertteýge qatysýshylardyń bári fızıkalyq turǵydan belsendi bolýdy qalaıtynyn aıtsa da, keıbiri ǵana ony ádetke aınaldyrǵan eken. Ǵalymdar olardyń denesine mıdaǵy elektrli belsendilikti tirkeıtin elektorattar ornatty.
Sodan keıin eriktiler dene jattyǵýlaryna kózqarasyn anyqtaıtyn kompıýterlik synaqtan ótti. Birinshi olarǵa taıaqsha sııaqty fıgýra beınelengen avatar (adam beınesi bar kompıýterlik grafıka – M.J) berildi. Olar baqylaýyndaǵy avatarlaryn ekranda kórsetilgen basqa avatarlarmen baılanystyryp otyrýy qajet. Máselen, ekranda veloshabandozdyń sýreti beınelengen fıgýrany kórsete salysymen, lezde alańsyz jatqan adamnyń sýreti paıda bolady.
Eriktilerge avataryn belsendilikti beıneleıtin sýretterge jyldam aparyp, enjarlyqty kórsetetin beınelerden alystatý jáne onyń kerisinshe nusqasyn jasaý tapsyryldy. «Jetkizý-bas tartý» dep atalatyn bul test ekranda kórsetiletin nárse týraly sanaly túrde qalaı oılanýdy anyqtaıtyn tásil sanalady.
Eriktiler belsendi beınelerdi tańdaýǵa kelgende jyldamyraq áreket etti. Olardyń barlyǵy sanaly túrde qozǵalysta bolǵan fıgýralardy tańdady.
Alaıda, beısanalyq deńgeıde olardyń mıy basqasha nátıje kórsetti. Mıdyń elektrlik belsendiligi kórsetkishterine sáıkes, eriktiler belsendilikti kórsetetin beınelerdi tańdaý úshin mı resýrstaryn, ásirese mıdyń tereń bólikterin áldeqaıda kóp paıdalanýǵa týra kelgen.
Al enjarlyqty tańdaý barysynda mıǵa kóp kúsh túspegen. Iаǵnı adamdar qalaı aıtqanyna qaramastan, osyndaı áreket arqyly mıdyń qaı sheshimdi sanasyz túrde qabyldaıtynyn kórsetedi.
«Menińshe, mundaı nátıjeler mıymyz týǵannan belsendilikke qaraǵanda enjarlyqqa beıim keletinin kórsetedi», deıdi British Columbia ýnıversıtetiniń (Vankýver) doktoranty Mattıý Býısgonte. Ol Shveısarııadaǵy Jeneva ýnıversıtetiniń ókili Borıs Chevalmen birge osy zertteýmen aınalysady.
Doktor Býısgonteniń aıtýynsha, nátıjelerdiń evolıýsııalyq turǵydaǵy máni zor. «Energııany únemdeý baıaǵydan bizde bar. Bul eksperıment óte paıdaly. О́ıtkeni sportpen aınalysqysy kelmeıtin adamdar jalǵyz emes ekenin túsinedi», deıdi ol.
Adamdar tabıǵatynan enjarlyqqa áýes. Biraq doktor Býısgonteniń aıtýynsha, mıdyń qalaı oılanatynyna qaramastan, sanaly túrde tańdaý jasaı alamyz.
Maqalany aýdarǵan Mádına JÁLELQYZY,
«Egemen Qazaqstan»