«Arselor Mıtall Temirtaý» Dýman Smaqovqa Qaraǵandy shahtalaryndaǵy ereýilderdi joqqa shyǵarǵany úshin aqsha tóledi me? Siz túsirgen fotosýretti qaıda qoldanýǵa bolady? Zııankesterdiń «qurbany» bolmaýdyń qandaı joldary bar? Elordalyq jastarmen bolǵan kezdesýde osy jáne ózge de suraqtarǵa jaýap berildi.
3-4 qarashada Astanadaǵy IQ kovorkınginde otandyq IT jáne medıa salasynyń bilikti mamandarynyń qatysýymen trenıngter ótti. Trenıngter faktchekıng, aqparattyq qaýipsizdik, aqparat týraly zań, medıaetıka jáne áleýmettik jelidegi jeke brend qalyptastyrý baǵyttaryn qamtydy.
Alǵash bolyp polıgraf tilshi, facktchek.kz saıtynyń bas redaktory Dýman Smaqov sóz aldy. Ol Orta Azııada faktchekıng salasyn tuńǵysh ıgergenderdiń biri ekenin eske sala otyryp, jastardy aınaladaǵy barlyq aqparatqa sene bermeýge shaqyrdy.
«Zamanaýı tehnologııalardyń kómegimen kez-kelgen adamnyń beınesi oǵan qarsy qoldanylýy múmkin. Sol sebepti ınternet keńistigine, ásirese áleýmettik jelige sýret salmastan buryn, durystap oılanǵan abzal», – deıdi Dýman Smaqov.
Sonymen qatar, qazir kez-kelgen aqparattyń burmalaný qaýpi bar. Osyndaı jaǵdaı Mıanmadaǵy balanyń sýretimen baılanysty bolǵany esimizde. Jýrnalıstik tergeý kezinde bul oqıǵanyń basqa elde jáne dinı ereksheligine qatysy joq ekeni anyqtaldy. Aqparatty jarııalaýdan buryn ony ár túrli qosymshalar men baǵdarlamalardyń kómegimen tekserip alǵan durys.
«О́kinishke oraı, aqparattyń ras-ótirigin anyqtaý aýdıomaterıaldarǵa qaraǵanda, foto jáne vıdeomaterıaldarǵa tikeleı qatysty. Sońǵylarynyń avtory men ózgertýlerin anyqtaý qıyn emes», – deıdi ol.
Dýman Smaqov óz sózinde naqty mysaldardy da keltirip ótti.
«Arselor Mıtall Temirtaý» shahtalaryndaǵy ereýil kezinde túsirgen sýretti verıfıkasııadan ótkizgen kezde, kenshilerdiń kıiminde fırmalyq belginiń joqtyǵy anyqtaldy. Atalmysh sýrettiń saraptamasyna sáıkes, onyń basqa ereýil kezinde jasalǵany belgili boldy», – dep sózin jalǵastyrǵan Dýman Smaqov trenıng qatysýshylaryn kezdeısoq aqparatqa senbeýge, aldymen onyń ras-ótirigine kóz jetkizýge shaqyrady.
Qandaı aqparatty taratpaǵan jón? Bul jaıynda medıa zańger Gúlmıra Birjanova jaqsy oılar aıtty.
«Adamdardyń kóbi áleýmettik jelidegi postqa lúpil basyp, ony bólisý qandaı nátıjege alyp keletini týraly oılana bermeıdi. Alaıda quqyq qorǵaý organdarynyń qyzmetkerlerine Sizdiń qaldyrǵan qarapaıym pikirińizde ekstremıstik áreketke, jappaı tártipsizdikke, sonymen qatar ultaralyq ne ózge alaýyzdyq týdyrýǵa baǵyttalǵan úndeýler bar dep tanylsa, ákimshilik jaza taǵaıyndalady. Qylmystyq jaýapkershilik te qarastyrylǵan», – dedi Gúlmıra Birjanova.
Ol trenıng barysynda ózimizdi qoǵamdyq jerlerde ruqsatsyz foto ne vıdeoǵa túsirgen jaǵdaıda, úreılenýdiń qajeti joq ekenin jáne buǵan zań júzinde ruqsat etilgenin túsindirip ótti.
Álemdegi adamdardyń 97%-y fıshıngqa tótep bere almaıtynyn bildińiz be? Bul týraly «IT-tirlik» saıty men «Tımýr akademııa» akademııasynyń negizin qalaýshy Tımýr Bekturdan bildik.
«Eń birinshi fıshıngtiń ne ekenin túsinip alaıyq. О́zderińiz túsingendeı, «balyq aýlaý» dep aýdarylady, ıaǵnı jeke derekterimizdi aýlaý. Osylaısha, kópshiligimiz belgili saıttardyń qate ınterfeısterinde jeke derekterdi toltyryp, turmystyq tehnıka dúkenderiniń jalǵan «oınatýlary» men bank «ótemaqylaryna» ushyraımyz», – dedi Tımýr Bektur.
Ol óz trenınginde ár maqsatqa alýan túrli elektrondy poshta qoldanýdy, áleýmettik jelide árkelki parol qoıýdy usynyp, ekifaktorly teńnusqalandyrýdy elemeýge bolmaıtynyn aıtty.
Jastar arasynda tanymal The Steppe saıtynyń negizin qalaýshy Záýre Rozmat qysqa, ári nusqa sóıledi. Jas kásipker kontent tazalyǵyn saqtaýdy, ıaǵnı feısbýkte otyratyndarǵa eresekterdiń tilimen jazsańyzdar, ınstagramda maqala mazmunyn jastarǵa qaraı baǵyttaýdy usyndy.
Nusultan Mahanbetabdıev