Májiliste palata Tóraǵasynyń orynbasary Vladımır Bojkonyń tóraǵalyǵymen ótken Úkimet saǵaty elimizdegi órt qaýipsizdigin qamtamasyz etýdiń jaı-kúıi men sharalaryna arnaldy. Depýtattar aldynda taqyryp boıynsha baıandama jasaǵan Ishki ister mınıstri Qalmuhanbet Qasymov tilsiz jaýdyń aldyn alý men saldaryn joıýǵa baılanysty aqparat berdi.
Otyrysty ashqan V.Bojko aldymen Memleket basshysynyń bıylǵy Joldaýynda halyqtyń ál-aýqaty men ómir sapasyn kóterýge tapsyrma berilgendigin atap ótti. Onyń ishinde turǵyndardyń qaýipsizdigi men tynyshtyǵy aldyńǵy qatarǵa shyǵady.
Al negizgi baıandamashy, Ishki ister mınıstri Q.Qasymov depýtattarǵa elimizde órt máselesi kúrdeli jaǵdaıda turǵandyǵyn jetkizdi. Onyń sózine qaraǵanda, órttiń aldyn alýǵa baılanysty memlekettik órtke qarsy qyzmettiń jáne jergilikti atqarýshy organdardyń qabyldap jatqan sharalary kóńil kónshiterlik nátıje bermeı keledi. Oǵan myna sandar dálel – el aýmaǵynda jyl saıyn 15 myńnan asa órt oqıǵasy tirkelýde.
– 2015 jyldan búginge deıin órtten 3319 adam zardap shekti, onyń ishinde 1410 adam kóz jumdy. Tikeleı órtten kelgen materıaldyq shyǵyn 12 mlrd teńgeni qurady, – dedi Q. Qasymov.
Mınıstrdiń aıtýynsha, Almaty, Shyǵys Qazaqstan, Qaraǵandy jáne Qostanaı oblystarynda órt jıi oryn alady. Alaıda, órttiń basym bóligi memlekettik órtke qarsy qyzmettiń baqylaýymen qamtylmaǵan salalarda tirkelip otyr. Dálirek aıtqanda, jeke turǵyn úı sektory, kólik, orman jáne dala órtteriniń aldyn alý ońaıǵa soqpaı keledi.
– Qazirgi kezde órttiń 70 paıyzyna jýyǵy turǵyn úı sektorynda bolady. Oǵan qaýipsizdikke tıisti deńgeıde kóńil bólmeý, elektr qurylǵylardyń, peshterdiń aqaýlyǵy, sondaı-aq balalardyń otpen oınaýy sebep bolyp jatady, – dedi mınıstr.
Resmı derekterge qaraǵanda, ótken úsh jylda eki myńnan asa tabıǵı órt tirkelip, myńdaǵan gektar jer alqabyn órt shalǵan. Al ormandy alqaptarǵa keltirilgen shyǵyn 674 mln teńgege jetken. Osy órtterdiń saldarynan 17 adam qaza taýyp, taǵy on birin kúıik shalǵan.
Osy oraıda, Q.Qasymov Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi, orman sharýashylyǵy, jergilikti atqarýshy organdar quzyretindegi ormandy jerlerdi tilsiz jaýdan qorǵaý deńgeıi áli de tómen ekenine nazar aýdardy.
Sonymen qatar Ishki ister mınıstri Reseıdiń Kemerov qalasyndaǵy edáýir adam shyǵyny bolǵan alapat órtten keıin elimizdegi saýda-oıyn-saýyq nysandarynda órt qaýipsizdigi talaptarynyń saqtalýyna baılanysty keshendi tekserýler júrgizilgendigin de atap ótti. Úsh aı ishinde órtke qarsy kúres qyzmetiniń nazaryna ilikken 1240 saýda nysanynan 15 myńnan asa ereje buzýshylyqtar anyqtalǵan. Bul kemshilikterge jaýapty tulǵalar ákimshilik jaýapkershilikke tartylyp, aıyppuldar salynǵan.
Atalǵan salanyń ózge jetistikteri men kemshilikterin qosymsha baıandamashy, Májilis depýtaty Nurlan Ábdirov te jipke tizgendeı etip aıtyp berdi. Depýtattyń derekterine qaraǵanda, bıyl tekserý kezinde 31 myń nysanda 107 myńnan astam ereje buzýshylyq anyqtalǵan. Al órt qaýipsizdigin qamtamasyz etý – bul kásipkerlik nysandarynyń, ásirese adamdar kóp shoǵyrlanatyn oryndardyń menshik ıeleriniń tikeleı mindeti. Alaıda menshik ıeleriniń barlyǵy birdeı tıisti sharalardy qabyldaı bermeıdi. Bul jerde qaıta uıymdastyrylǵan nemese ataýyn ózgertken sýbektilerge qatysty prokýratýra organdarymen kelisý boıynsha tekserýlerdiń jartyjyldyq kestesin túzetý mańyzdy.
N. Ábdirov óz sózinde órt qaýipsizdigi salasyndaǵy zańnamany odan ári jetildirý qajettiligine toqtaldy.
– 2014 jyly qabyldanǵan «Azamattyq qorǵaý týraly» Zań tótenshe jaǵdaılarǵa qarsy is-qımyl salasyndaǵy alty zańnamalyq aktini biriktirip, júıege keltirdi. Bul apattarǵa qarsy is-qımyl jasaýdyń uzaq merzimdi perspektıvaǵa eseptelgen jańa ıdeologııasyn jasap, iske asyrýǵa múmkindik berdi. 2009 jyldan bastap Respýblıkanyń baqylaý jáne qadaǵalaý salasyndaǵy zańnamasy reformalandy. Sonymen birge kásipkerlik qyzmetti yryqtandyrý isi órt qaýipsizdigi salasyndaǵy keleńsiz saldardy týyndata bastady dep halyq shaǵymdanýda. Búgingi tańda órt qaýipsizdigi salasyndaǵy memlekettik baqylaýda esepte turǵan nysandardyń barlyq 142 myńynyń 20 paıyzy ǵana tekserilýde, – dedi qosymsha baıandamashy. N.Ábdirov keltirgen asa mańyzdy máselelerdiń biri órtke qarsy qyzmettiń tehnıkalyq jaraqtandyrylýyna qatysty boldy.
– О́rtke qarsy qyzmet bólimshelerin qazirgi zamanaýı tehnıkamen, jabdyqtarmen jáne órt sóndirý-tehnıkalyq qurylǵylarymen jaraqtandyrý – osy qyzmettiń basymdyqtarynyń biri. Alaıda, qazirgi ýaqytta tehnıka birliginiń árbir besinshisi uzaq ýaqyt paıdalanǵandyqtan órt sóndirýge daıyn emes. Erikti órtke qarsy qurylymdardyń jaraqtandyrylý dárejesi nebári 31 paıyzdy quraıdy, – dedi depýtat.
Osy arada Májilis Tóraǵasynyń orynbasary keltirgen myna bir derek te qundy. V.Bojko osy tehnıkalyq jaraqtylyqtyń nashar deńgeıine qaramastan, 2017 jyly órt sóndirý mashınalaryn alýǵa respýblıkalyq bıýdjetten bir tıyn da bólinbegendigine nazar aýdardy.
Depýtattar sońǵy bes jylda órt sóndirýler kezinde 6 órt sóndirýshiniń qaza taýyp, taǵy 78 qyzmetkerdiń jaralanǵandyǵyn da aıtty. Osyǵan qaramastan, órt sóndirýshilerdiń eńbekaqylary ózge kúshtik qurylymdardyń qyzmetkerleriniń jalaqysynan tómen bolyp otyr.
Otyrys barysynda Májilis depýtattary baıandamashy men otyrysqa shaqyrylǵan memlekettik organdar basshylarynyń aldyna birqatar ózekti máseleler qoıdy. Úkimet saǵatynyń qorytyndysy boıynsha memlekettik organdarǵa elimizdegi órt qaýipsizdigin qamtamasyz etý jóninde usynymdar ázirlendi.
Serik ÁBDIBEK,
«Egemen Qazaqstan»