Qazirgi kezde el ekonomıkasyna súbeli úles qosyp otyrǵan iri óndiris oryndary qaıta jańǵyrtylyp, sıfrlandyrýǵa qadam basty. Sonyń nátıjesinde ónim óndirý kólemi arta tústi. Jýyrda Pavlodar óńirinde alıýmınııdiń 60 mıllıonynshy tonnasy óndirildi. Búginde otandyq alıýmınıı totyǵy Reseı, Belarýs, О́zbekstan men Eýropa elderine jiberilýde.
ERG kompanııalar toby boksıt óndiredi, ony óńdeý arqyly metallýrgııalyq glınozem alady. Kásiporyn jylyna 1,5 mln tonna glınozem óndiredi. Kompanııa quramynda «Qazaqstan alıýmınııi» AQ, «Qazaqstan elektrolız zaýyty» AQ, Maıqaıyńdaǵy «Keregetas» áktas kenishi, Qostanaıdaǵy Krasnooktıabr, Torǵaı boksıt ken basqarmalary bar.
– Ataýly mereıtoılyq tonnanyń shyǵarylymy – bul metallýrgterdiń otandyq ekonomıkanyń damýyna qosqan úlesi. О́ıtkeni búginde alıýmınıı klasteri elimizdiń metallýrgııa salasynyń basty tiregi, – deıdi «Qazaqstan Alıýmınııi» AQ prezıdenti Roman Romanov.
Oblys ortalyǵynyń shetki jaǵynda ornalasqan «Qazaqstan alıýmınııi» AQ, «Qazaqstan elektrolız zaýyty» AQ elimizdegi óndiristiń negizi. Jyl basynan beri 750 myń tonna glınozem, 2 mln tonna boksıt, 1 mln tonna áktas, 127 myń tonna alıýmınıı óndirilgen.
Jalpy, alıýmınıı kúmis sııaqty jarqyraǵan aq tústi, óte jeńil metall. Ońaı ıiledi, tottanbaıdy, elektr togyn jaqsy ótkizedi. Ushaqtan bastap qasyq, azyq-túlik oraıtyn alıýmınıı qaǵazyna (folga) deıin kúndelikti ómirde qoldanylady. Avtobólshekterdi, avıaqozǵaltqyshty, kólik dıskilerin jasaý úshin alıýmınııge kremnıı, mys, magnıı qosady.
О́ndiris mamandarynyń aıtýynsha, kásiporynnyń ereksheligi alıýmınıı totyǵyn quramdastyrylǵan birizdi «Baıer-jentekteý» ádisimen óndiredi. Bul ádis álem boıynsha qazaqstandyq alıýmınıı zaýytynda ǵana qoldanylady. Baıer ádisi boksıt shıkizatynyń hımııalyq quramyna baılanysty júzege asady. Zaýytta alıýmınıı totyǵy shıkizat daıarlaý sehy, gıdrometallýrgııa sehy, jentekteý sehynda óndiriledi. Kásiporyn óndirgen alıýmınıı totyǵy elektrolız zaýytyna jóneltiledi.
Jalpy, alyp kásiporynnyń ınvestısııalyq baǵdarlamasy óndiristik qýatty qoldaýǵa, qoldanystaǵy óndiristik nysandardy qaıta qurý men jańǵyrtýǵa, qurylǵylardy jóndep, jańartýǵa baǵyttalǵan. Bıyl 25,5 mlrd teńge ınvestısııa quıyldy. Zaýytta iske qosylǵan jobalardyń qatary da az emes. Mysaly, gıdrometallýrgııalyq sehtyń tórtinshi teliminde býlandyrǵysh qondyrǵy iske qosyldy. Joba kásiporynnyń ınvestısııalyq baǵdarlamasynyń aıasynda óndiristik tıimdilikti jáne josparly aldyn alý jumystarynyń sapasyn arttyrýǵa baǵyttaldy.
Budan bólek, glınozem óndirisindegi tehnologııalyq úrdistiń senimdiligin, úzdiksiz jumysyn qamtamasyz etetin sharalar jalǵasýda. Gaz tazartý qondyrǵysyn qaıta jańartý jónindegi uzaqmerzimdi baǵdarlamasyn iske asyrý bastaldy. Elektrsúzgiler birtindep eýropalyq standarttardyń talaptaryna saı keletin zamanaýı qondyrǵylarǵa almastyrylady. Kásiporynǵa qarasty jylý elektr ortalyǵynyń qorshaǵan ortaǵa áserin tómendetý maqsatynda qajetti zamanaýı tehnologııalardy ornatý úshin daıyndyq jumystary júrgizilýde.
Bul kúnderi «Qazaqstan alıýmınııi» AQ zaýytynda óndiristik salany sıfrlandyrý jolynda jańa tehnologııalar engizilýde. Elimiz boıynsha aldyńǵy qatarly osyndaı kásiporyndar ári qaraı damı berse, olardyń aınalasynda kishi jáne orta kásipkerlik toptasatyny da sózsiz. Sonymen birge kásiporyn oblys ortalyǵynyń 40 paıyzyn jylýmen qamtamasyz etetin jylý elektr stansasyn basqarady. ERG kompanııasy men oblystyq ákimdik arasynda jasalǵan memorandýmǵa sáıkes, jyl saıyn bıznestiń áleýmettik jaýapkershiligi aıasynda jańa sport nysandary ashylyp, kópqabatty úıler boı kóterýde.
Farıda BYQAI,
«Egemen Qazaqstan»
PAVLODAR