Kómek pen eńbek jańa qonysty qutty etedi

Qańtarbaevtar qınalǵan joq

– Qostanaıǵa qonys aýdar­ǵanymyzǵa esh ókinbeımiz, qutty qonysymyz bolar dep otyrmyz, – dedi Kámshat Qańtarbaeva. Aǵashty, jaıylymy da bar, gazben qamtamasyz etil­gen aýdan Erlan men Kám­shatqa unaıdy da, olar esh oı­lanbastan Jańa­ózen­degi úıi men kóligin satyp, Sı­lantev­ten eski bolsa da 3 mıllıon teńgege shaǵyn 4 bólme­li úı satyp aldy. Bes ba­la­synyń aldy jumys isteıdi, keıingileri mektepte oqyp jatyr, Kámshattyń ózi kishkentaıymen úıde otyr. Jańa­ózende tórt túliktiń jaǵ­da­ıyn jaqsy biletin Erlan munda da mal ósirýdi maqsat tut­qan bolatyn. Qazir nesıege mal alyp, sharýasyn yńǵaılastyra bastady. 

– Týǵan jerimiz ǵoı, Jańa­ózen­­di jamandamaımyz. Ol jaqta da biz eńbekten qashqan jan emes­piz. Mal ustadyq, biraq munda­ǵy­daı shóp qaıda? Al kóship kelgen jerimizde maldyń jem-shóbi mol eken, soǵan qýandyq. Memleket jaqsy iske múmkindik jasady. Ári qaraı aýyz asha berýge bolmaıdy. Allaǵa shúkir, bireýden keıin, bireýden ilgeri turyp jatyrmyz, – deıdi Kámshat.

Qostanaıǵa qonys aýdarǵan Qań­tar­baevtar kelgeli esh­nár­se­den qınalmapty. Ekinshiden, úı­in, kóligin satyp, qarajatpen kelýi de oı-shuqyry kóp, áli ta­nys emes ortada turmysyn tó­men­­det­pegen. Altynsarın aýda­­­­nyndaǵy jumyspen qamtý ortalyǵy mamandarynyń qonys aý­daryp kel­gen­derdi qarsy alyp, qandaı máse­le bolsa da ja­ny­­­nan ta­by­lyp, bilikti keńes berýi de Qańtar­baevtardyń jolynda Qydyr kez­des­kenmen birdeı bolypty. Jer­gi­likti jer­de­gi is qaǵazdaryn júrgizýde, adamdardyń ara­lasýynda áli orys tiliniń tara­zy­sy basym. Al Qańtarbaevtar taza qazaq tildi ortadan keldi. Bul oraıda da adamdardyń olar­dy baýyryndaı jyly tartýy jaǵdaıdy jeńildetip, ortaǵa tez sińisip ketýine yqpaly bol­dy. Qazir Qańtarbaevtar jeke bıznesin damytýdy ǵana oı­laıdy, qalǵan qıyndyqtar olar úshin maqsatqa jetýdegi jol­dyń kedir-budyry ǵana bolyp qaldy.

Bar másele baspanaǵa tireledi

Naýryzym aýdany – Qostanaı ob­ly­syn­daǵy shalǵaı aýdan­dar­dyń biri, aýdan ortalyǵy Qara­meń­di Qostanaıdan 200 shaqyrym, al Qaıǵy sııaqty shalǵaı aýyl­dary 400 shaqyrym bolady. Biraq qutty qonys etkisi kelgen janǵa jerdiń shalǵaılyǵy joq eken. Naýryzym aýdanyna qazir Atyraý, Almaty, Qy­zylorda, Túrkistan ob­­lys­tarynan 8 otbasy kóship kelip, tirligin bas­tap ketti.

– Kelip jatqan aǵaıynnyń esh­qaısysy da jumyssyz qalǵan joq. Biri aspaz, biri muǵalim, dá­riger, bala­baqsha tárbıe­shi­si bolyp or­­na­lasty, tipti mem­le­ket­tik qyzmetke kirgeni de bar. Bir azamat óziniń jeke bıznesin basta­dy, – deıdi aýdan­dyq ju­mys­pen qamtý bóliminiń basshysy Gúljanat Tájibekova.

Sol bıznesin bastaǵan Abzal Begimbetovtiń Almaty oblysynan kóship kelgenine 5 aıdyń júzi bolypty. Tórt balasy bar. О́zi aǵashtan túıin túıetin sheber eken. 

– «О́z úıim – óleń tósegim» degen emes pe qazekem? Biz jaq­ta ha­lyq tyǵyz ǵoı. О́mir boıy tórt balamen úı jaldap keldik. Kóship-qonýǵa sol jaqta-aq úı­re­nip ketkenbiz. Tozyǵy jetken úıler aýyldyń ózinde 7 mıllıon teńge turady. Al men bul jaqtan dál sodan kem emes úıdi 600 myń teńgege aldym. Bul jerde óz bıznesimdi ashýǵa talpynyp jatyrmyn. Men – aǵash sheberimin, bul ónersiz ómir súre al­maı­tyndaı kóremin ózimdi. Jasaǵan buıymdarym bul jerde de ótip jatyr. Naýryzym da qa­zaq­­­tyń keremet jeri ǵoı, ógeı­­sıtindeı eshteńe joq. Eńbek etseń, qazaqtyń qaı jeriniń de bótendigi joq. Al eńbek et­peı­tin­der kóshpese de bolady, – deıdi Abzal.

Alaıda, Qostanaı óńirine qonys aýdarǵandardyń barlyǵy bir­deı baspanasyn Abzal se­kil­di alyp jatqan joq. Oblys or­ta­lyǵyna irgeles Qostanaı, Altyn­sarın sekildi aýdandarda qa­mys­tan salynǵan, tozyǵy jetip turǵan shaǵyn úılerdiń ózi 1,5 mıllıon teńgeden 4 mıl­lıon teńgege deıin barady. Odan da qymbattary bar. Ońtústikten qonys aýdarýshylarda da, oralmandarda da ondaı aqsha tabyla bermeıdi. Al memlekettiń bergen qarjysy baspanaǵa jetpeıdi. Bıyl jyl boıy kelgenderden 105 ot­basy úı satyp alǵan, 66 otbasy áli jal­dap turyp jatyr. Aýyldarda qaraǵaıdan salynǵan eńseli úıler joqtyń qasy. Bar­ly­ǵy­nyń da salynǵanyna 40-50 jyl bolǵan, tozyǵy jetip tur. Qos­ta­naıǵa túpkilikti ornalasamyn dep kelgen aǵaıynnyń kóńi­lin alań etetin de osy baspana má­selesi.

«Bilmeıtin jerdiń oı-shuqyry kóp»

Iá, osy bir aýyz sózden qonys aýdarýshylardyń birtalaı ózekti máselesi qyltııady. Qostanaı óńi­ri­ne qonys aýdarýshylardyń ornalas­­qansha ótkeretin qı­yn­­­­­­­dyq­­­tary jeterlik. Ony Naýry­zym aýdandyq jumyspen qam­­tý bó­limi­niń basshysy Gúl­ja­nat Tájibekova da aıtady. 

– Kóship kelgen adamdardyń turmys jaǵdaıy ártúrli. Keıbir kisilerdiń jol qarajaty ózinde, eshkimge salmaǵyn salmaýǵa tyrysady. Biraq qonys aýdar­ǵan­dar­dyń kópshiligi kók tıynsyz keledi. Sondaı bir otbasyna aýyl bolyp, kıim-keshegin, kerek-jara­ǵyn jınap berdi. Qostanaı jeri ońtústikke, batys oblystaryna qara­ǵanda salqyn, onyń ús­ti­ne qa­­qa­ǵan qys ta keldi. Son­­­dyq­­tan ol­arǵa jyly kıim, ydys-aıaq kerek. Biz kelgenderge qoldan kel­genniń barlyǵyn ja­saı­myz, jergi­likti aǵaıyn qo­naq­jaılylyǵyn da kórsetedi, – deıdi Gúljanat Tóleýqyzy. 

Munyń barlyǵy usaq-túıek kóringenimen, qonys aý­da­rý­shy­larǵa ońaıǵa túspeıdi. Bul qonys aýdarýshylar kelip jatqan aýdandardaǵy kórinis, qonys tepken aǵaıyndar úshin de ortaq qıyn­dyq bolyp otyr. Oblys or­ta­lyǵyna ja­qyn Altynsarın aýdanyna da ońtústik jáne batys oblystardan 10 otbasy kelgen.

– Aýdanǵa naǵyz qajet dá­ri­ger­­ler, malshylar kelip jatyr. Barlyǵy da jumysqa ornalas­ty. Olar úırenisip ketkenshe jumyspen qamtý ortalyǵynyń mamandary qoldan kelgenniń barlyǵyn jasaıdy, keńes beredi. Alaıda, olar ábden ornalasqanǵa deıin qolaısyzdyqtar bolǵanyn men de aıtar edim. Aýylda qala­da­ǵydaı qonaqúı joq. Aýyl­da­ǵylar aǵaıyngershilikpen úıi­ne shaqyrady, qondyrady. Biraq bul bar máseleni sheshpeıdi ǵoı. Qar­sy alý isi­niń bel­gi­len­gen, qar­jy qaras­tyrylǵan júıe­si bolǵany du­rys bolar edi, – deıdi Altynsarın aýdandyq jumyspen qamtý ortalyǵynyń dırektory Qoıshyǵara Ospan.

Osy kezge deıin oblysqa qo­nys aý­darǵandardan úsh ot­ba­sy ǵana ke­ri qaıtypty. Ol­­ar­­­­dyń eke­­ýi ot­­­­ba­­­syn­­daǵy qaı­­ǵyly jaǵ­­­­daı­­ǵa baı­­­la­­nysty amal­­syz ke­týge máj­búr bol­ǵan. Bir adam mem­lekettiń ber­gen kóme­gin az­sy­nyp, «jyly ornyn sýytpaýdy» oılapty. Qonys aýdarý­shylardyń us­yn­­ǵan jumysqa bar­maı, bir­sy­pyra­sy­nyń óz isin ashýǵa talpynýy qýantady. Alaı­da, ol birden bite qalmaıdy, jer telimin, nesıe alý, jergilikti jerdi tanyp, bilýi ýaqytty qajet etedi.

Oblysqa alys-jaqyn shetel­­­der­­­den ke­letin qandas ba­ýyr­lar­­dy ornalastyrý da osy Ná­tı­­jeli jumyspen qamtýdy jáne jap­­paı kásipkerlikti da­my­týdyń 2017-2021 jyldarǵa ar­nal­ǵan baǵdarlamasy boıynsha júr­gi­ziledi. Jyl basynan bastap Qostanaıdy atameken dep kelgen 514 adam oralman már­te­be­sin alǵan. Negizinen aǵaıyn­dar О́zbekstannan kelip jatyr. Olardyń ishinde 125 adam, ıaǵnı 38 otbasy kvotamen kelgen. Jumys jasyndaǵy 54 adamnyń 29-y jumysqa ornalastyrylǵan, bir adam óziniń isin ashqan. 

– Atamekenge kelgen aǵaıyn­dar­ǵa jergilikti jerdi tanystyryp, keńes, kómek berý jaǵynan esh kinárat joq. Balalary mek­tep­­­terde oqyp jatyr. Olarda bir ǵana ózekti másele bar. Bul – baspana. Qaıdan kelse de olarǵa baspana jaǵynan kómek bolsa, olardyń jersinýi, erteńgi kúnine senimi de myǵym bolar edi, – deıdi oblystyq jumyspen qamtýdy úılestirý jáne memlekettik baǵdarlamalar basqarmasy kóshi-qon bóliminiń basshysy Dámıla Aqpanbetova. 

Osy máseleler sheshimin tapsa, Qostanaı talaı janǵa qutty qonys bolary haq. 

Názıra JÁRIMBET,

«Egemen Qazaqstan»

QOSTANAI