Men bilmedim ómirde kúná baryn,
Esimde joq súıgenim, jylaǵanym.
Joq esimde essizdeý bir Qaryndas,
Aınalǵany jyryna bir Aǵanyń.
Túsingen de emespin tirlik mánin,
Pende bitken sóıleıtin tildi uqpadym.
Men jubattym zamannyń Zarlyqtaryn,
Men eskerdim múddettiń Muńlyqtaryn.
Arman etip aıtady О́mir neni?
Parasatsyz pendelik – tóńiregi.
О́leń bolyp oqylǵan ǵasyrlardy,
О́lim kómip tastaıtyn kórinedi.
Atylmaǵan berennen sııaqty oqtaı,
Keýdesinen qusaly kúı atqaqtaı,
Uly adamdar ómirden ótedi eken,
Mııat tappaı ol jaqtan, uıat tappaı.
Jer ústinde qalǵandaı ólke quryp,
Adamzatty men jaqqa eltedi úmit,
Sýy quryp aýzynyń aıtady eken,
Peıishimdi ǵalamat ertek qylyp.
Duǵa oqyp ár muń men ár qaıǵyda,
Olar jasap júredi qandaı kúná?
...Ary taza bolsyn dep Táńir meniń,
Jazbaǵan ǵoı О́mirdi mańdaıyma.
***
Bilmeısiz Siz, jarqynym, bizdiń jaıdy,
Balaýsa gúl sabaǵyn úzdi qaıǵy.
Syrtynda terezeniń Kóktem kúlgen,
Ishinde Kúz jylaıdy, qyz jylaıdy.
Týa qoımas, bilemiz, biz ǵashyq kún,
Qaı jaqqa alyp barady Kúzdi asyp muń?
Men nege bul Kóktemge ókpelimin?
Men nege Kúzge asyqtym, Sizge asyqtym?
Shydap júrer ekenbiz biz qansha Aı, Kún?
Jeteginde júrersiz Siz qansha oıdyń?
Nelikten erte qajyp ketti júrek?
Nelikten Kúzdi ańsaımyn, Sizdi ańsaımyn?..
***
Gúlge səlemimdi jetkiz,
Qusqa səlemimdi jetkiz,
Kóktem!
Men osy eski jurtty qystap qalaıyn.
qorjynymda:
muqabasyn shań basqan – Jıýl Vern,
paraqtary sarǵaıǵan – Maǵaýın.
qańyraǵan úı mynaý:
qıraǵan esik pen shaǵylǵan tereze,
qýysyna qarlyǵash uıa salypty.
meniń jarym kóńilimdeı
elegzıdi ıesiz úı,
qulazıdy ıen dala.
keýdeme kók seńgir taýlardy kóshirip,
kózime kók barqyt teńizdi kóshirip,
basymnan qaraǵaı ósip shyǵardaı,
ernimnen bórtegúl ósip shyǵardaı –
ózim-aq Kóktemge aınalarmyn.
Tabıǵatqa aınalarmyn.
Onsyz da saǵan jetem dep –
kúnshilik joldan qajydym,
aıshylyq joldan sharshadym.
jolshyraǵymnyń səýlesi sónýge taıaý.
joljazbamnyń əripteri ǵaıypqa sińip,
kirpigimnen sııasy sorǵalaıdy.
kemeńger qarǵa ǵana,
danagóı órmekshi ǵana
biledi bolǵan jaıdy.
adasqan dərýishpin.
qańǵyrǵan dıýanamyn.
qubylanamamda bútin bir dəýir qubyldy.
qubyltastar men zamartastardan
saraı salarmyn osy Maýsymǵa,
osy Maýsymdy qystarmyn.
Gúlge səlemimdi jetkiz,
Qusqa səlemimdi jetkiz,
Kóktem!
escapism
biz nege Ǵaryshty ańsaımyz?
ketkimiz kelip asyǵyp.
janarymyzdan juldyzdar aǵyp,
aı júzimizdi túngi yzǵar qaryp,
aldanysh bolar mas úmit.
Jerdi əlde jatsyndyq pa eken?
jatsyndyq, kókem...
bir túıir meıirim tappaı.
kúıigin qaptaı basyńa
məńgúrttendirer.
dalany Jańǵyrtqan jylar...
tóbeńnen Qańǵyrtqan kúler...
astań-kesteń dúnıeni tóńkerip tastap
ketkiń keledi.
sebebi,
bul jaqta:
ýmajdalǵan gúlderdiń taǵdyry ańqyr.
ólgenderdiń qaıǵysy aýada múńkir.
shashy aǵarǵan armannan əlsirep jarqyl.
qarǵys aıtyp qaqalǵan kempirdeı kúńkil.
demińe sińgen dəýirdiń hattaryn oqyp,
jeńińe juqqan sııamen jazasyń óleń.
aqynmyn degen bireýdi maqtarsyń kókip.
adalmyn degen bireýden túrshiger deneń.
jyrtyǵyn jamar janyńnyń shúberek-sózder.
bir tynym tappaı qýasyń sap-sary saǵym.
kepteriń ushqan keýdeńnen úpelek-kezder.
sodan soń,
kóktemiń júrer panalap qabirdiń mańyn.
shań basqan mıyń túshkirter,
kónerer kóziń,
kezerip erniń ketedi,
jasyń da qurǵap,
etińdi sylyp alǵandaı mújilip tózim,
Ǵaryshqa ketkiń keledi
bir ýaq.
«Hatıko» sındromy
"Qyzdyń aty – Aqtolqyn."
Esenǵalı Raýshanov
Qarashada qus ta aýyr kúrsinedi,
Qarashyqqa móldirep muń sińedi.
Qusnı-hatym aınalyp jastyǵyńa,
Sen de, janym, saǵynyp júrsiń meni.
Joldar uzaq.
aramyz myń shaqyrym.
samolet ushsa baıaý...
poezdar júrse aqyryn...
Teńiz keship,
Taý asyp,
jetseńshi endi!
demeseń:
shaǵylsa Aıym,
synsa Kúnim.
Sensiz júrgen joldardyń bəri beker,
Bizdi jolyqtyrar ma Təńir-əkem?
Qarashamyz bıylǵy Shilde boldy,
Keri keter dúnıe,
keri keter...
Kósheler de bos qaldy kóliktersiz,
Aıyryldy baıaǵy kórikten Kúz.
bul jaqta Jer – qup-qurǵaq.
bul jaqta Aýa – qapyryq.
Shalshyq sýǵa aıaǵyn malyp otyr
erikken qyz.
Kóz janaryń taldy ma Aı kúzetip?
aıǵyz betin aqtadym qaıǵy jetip.
senimenen tanysqan qaı Kúz edi?
seni menen aıyrǵan qaı Kúz edi?
Ekeýmizdi synaıtyn syqyldy Kúz,
Jalǵyzdyqqa jabyrqaý jutyldym júz.
Batys jaqqa ketip eń...
jol qaraılap,
Biz Almaty ekeýmiz kútip júrmiz...
qashan kelesiń?
***
est goroda, pohojıe na vıno.
Jaıly maýsym qalasy:
eski úıler,
eski joldar,
bəri eski,
(o, eskini súıemin.)
jyldarym da,
kúnderim de kómeski.
kitap-muńym kıeli.
jalańaıaq jańbyr keshken boıjetken
tramvaıǵa asyǵady,
qashyq əli beketi.
kózindegi tətti muńdy jasyrady
jolmen birge əketip...
– qaıyrshy shal, kepterlerge sybyzǵy-muń shert endi!
(men baqytty emespin-aý sol shaldan...)
japyraqtar saǵynyshtan órtendi.
qaıtem, biraq
terezemde tońsa arman?..
teatrlar da,
vokzaldar da,
úıler de
júz ǵasyrǵa keshikken be?
qalaı jyldam eskirgen?
ańsaǵan ba?
saǵynǵan ba?
súıgen be?
qańǵyp júrgen kóleńkemniń essiz kúıin keshtim men.
qolshatyrdyń astynda tur eki ǵashyq jarasyp,
erin de – gúl,
sezim de – gúl,
gúl atady – qarashyq.
jazylmaıtyn derti meńdep,
órtine ólmek oranyp,
Qarashanyń kóshesinde Jalǵyzdyq júr adasyp.
Qarashanyń kóshesinde Jalǵyzdyq júr adasyp...
***
Qanatym ósip arqamnan,
Kóktemge malyp qaýyrsynymdy
ushyp baramyn...
eń nəzik gúldiń jupary ańqıdy janymnan,
eń ǵajap tańnyń səýlesi oınaıdy kózimde.
ıneliktiń tússiz qanatyna jasyl boıaý juqtyryp –
júregimdi jasyrdym.
mamyrgúldiń búrshik jarǵan mezetine aq baılap –
armanymdy jasyrdym.
samǵap kelemin,
samǵap kelemin,
aqshýlan bulttar – aq kórpe,
aqkerbez taýlar – aq besik.
...ańsadym ba eken Təńirime jeter sətti erte,
ańdaýsyz shaqta arqamnan qanat ketti ósip.
Qustardyń ənin,
Terektiń bıin
aınytpaı –
beınemde qaıta búrledim.
saparlap kelem
Juldyzǵa qonyp,
Aıdy yqtaı,
– men qashan О́mir súrgenmin?..
ymyrtta órtenip
Kəmpıttaý jarq-jurq etedi,
shalqıdy teńiz injýmen boıap kemerin.
kúńgirtte – jaryq,
túnekte – shyraq
serigim bolyp óleńim,
danyshpan shaldar aıtpaǵan,
qalyń tomdardan tappaǵan,
Aqıqatymdy izdep kelemin...
Táńiriniń galereıasy
Jansaıaǵa
túnekte tyǵylyp gúl atar máńgi muń,
túnekte tyǵylyp gúl atar máńgi muń.
Jaryqtyń jamalynan О́leń qymsynyp,
Mýnktyń Aıqaıynan denem túrshigip,
Kýındjıdiń Aıly túninde qańǵydym.
kenet...
Djokondanyń kúlkisi
talyp jetti Lývrdan
astań-kesteń dúnıeni aryltyp
ósekten,
kúbirden,
sybyrdan.
Bııalaı kıgen bozbala otyr,
Tısıannyń barlyq boıaýyn jutyp,
ǵazalyn kim bar uǵynǵan?..
Deganyń Balerınasy
bir muńly melodııanyń notasynda bıleıdi,
minnen ada músini,
kirden ada músini.
Sondaı asqaq!
Sondaı pań!
dıdarynda órten!
laýla!
kúı meıli!
sen súıgenmen,
ol pendeni súımeıdi!
Sabaǵynan jel úzip,
dánderi shashylǵan Dalanyń gúli
dármensiz hálin ah uryp menen surady.
jubata almaǵan sózderim ǵana kináli!
jylaı almaǵan kózderim ǵana kúnáli!
kirpigim qaqsam tógilerdeı bop turady,
Aıvazıan Teńizi...
maktub
ekeýmiz derttilerdenbiz:
sertti bergen ul.
sertti bergen qyz.
eń aıaýly muńymnyń kýəsi etip
seniń adaldyǵyńnyń kók tıyn qunyn
arqalap jettim Kóktemge.
nesin suraısyń?
muzdan tońǵam myń.
órtten ólgem júz.
qaıǵy-shaldyń taıaǵyna uqsas kóleńkemdi
óz elesine
ertti kelgen Kúz.
kitaptyń ishine saqtaǵan
gúlderińdi órtedim.
jastyqtyń astyna jasyrǵan
hattaryńdy órtedim.
endigi,
jaýraǵan kósheniń shamdaryn jylytar qaýqarym bolmaı,
jalǵyzdyǵyma tyǵylam.
qaǵazdy aıǵyzdap móldirim
jazǵym keledi.
(jazý ishinde ǵumyr bar.)
sherin iship sheksizdiktiń otqa sińdim men búgin.
obal ma?
kóktemimdi izdedim men tonalǵan.
sətterimdi saǵyndym men joǵalǵan.
meıli, qosh.
temekińniń tútinindeı býdaqtaıdy oılarym,
myń kúdikke arbalyp,
myń úmitten qaıta janǵan shyraq-muń.
quraq-quraq júregim,
jamaý-jamaý kóńilim,
qalaı meni unattyń?
túsinbeımin...
maǵan seni jipsiz baılap qoıǵan kim?
jıegimde kúńirenip kún qaldy.
ańyranyp aı qaldy.
sheksizdik joq!
ótirik!
taǵdyrymyz О́mir-taldyń butaǵyn,
meken etken qus edi...
endi, mine,
esepsiz múrdelerden
ǵıbadathana salǵysy kelgen Anteıdeı
ǵasyrlar bizdi jutady.
dəýirler bizdi ishedi.
qartaıǵan qustyń qanaty sıpap keýdeden,
Təńirge degen təýbemen:
maǵan jazǵan óleńińnen derttendim.
saǵan jazǵan óleńimnen derttendiń.
...Aı qozǵalyp ketse, meıli,
aınymas,
qalaı ǵana taıdyq eken sertten bul?
***
Qustardyń kóz jasyn qutyǵa quıyp ap
jol kezgen beıbaqtaı,
Jarymjan kóńilin jerlemek nıette
kór qazǵan beıbaqtaı,
O, meniń təýelsiz Kóleńkem!
bir sezim əýege kótergen qustaı bop,
bir qııal bitirgen qanatty ushtaı kep,
sońynda:
О́mir dep uqqanym – tústeı bop...
səýleli mekendi betke alyp
ketermin men erteń...
izdeme ózge jurt, ózge elden,
surama baýyrdan, tanystan kózkórgen,
mazasyz oılaryń jamyrap jan-jaqqa bezgende,
kúbirlep Duǵamdy oqy da,
Ǵaıypqa sińip ket.
sodan keıin ekeýmiz de estelikke kóshemiz:
tabanymyzdy shóp súrtken
ólkede qalar,
mańdaıymyzdy kún súıgen
shaqtarda qalar
Izimiz...
eń bir aıaýly qurbynyń
esinde qalar,
bólmege ilgen aınanyń
ishinde qalar
Júzimiz...
sııasy keýip, qurǵaǵan
jazýda qalar,
eldiń nazary aýmaǵan
minberde qalar
Sózimiz...
taspaǵa jazǵan eń qundy deregim qalyp,
muraǵattarda saqtalǵan óleńim qalyp,
sarǵaıǵan eski sýretten beınemdi tanyp adamzat...
sodan keıin ekeýmiz de qoqysqa aınalamyz...
Kúnə
səbı shaǵymda sansyz qumyrsqa óltirdim
jańbyr jaýsyn dep...
janary ma edi sýalǵan kórshi kempirdiń?
men kútken osy maýsym ba ed?
jańbyryń qaıda,
taǵdyrym qaıda, Qarasha?
túnińnen emes,
jalǵyzdyǵymnan jaýradym.
qaı sətterińe qaldyrdy meni Ońasham?
qaı túkpirińe əketti meni Aýlaǵym?
aq sharby bulttan aq kóılek tigip kısem be?
ózim-aq, bəlkim, jaýarmyn.
qyp-qyzyl ernim – órtenbes endi súıseń de,
jap-jasyl janym – jarańa tańǵan daýam bul.
Kún jamaı ýaqyt,
Aı jamaı ýaqyt syrǵýda,
naızaǵaılatyp qaıǵyrar qashan Zevs shyn?
óńsiz kúzińdi kórýge batpaı tústi me əlde unjyrǵam?
kelmedi me eken kóriskim?
taý kóńil qaıda,
ór kóńil qaıda tasyǵan?
ǵasyr da ótti-aý,
jyldar da ketti-aý jylystap.
Qarasha, seniń keýdeńde jatqan óksigim qalaı basylar?
ólý kerek pe qumyrsqa?
***
Kogda ıa perestaný tebıa jdat,
Lıýbıt, nadeıatsıa ı verıt,
To ıa zakroıý plotno okna, dverı
Iа prosto lıagý ýmırat.
Marına Svetaeva
Sen joq qala – kóriksiz! Senesiń be?
Sen joq qala – molaly jarǵa aınalǵan!
Men ózińdi kútemin... Kelesiń be?
Eń alǵashqy japyraq sarǵaıǵanda...
Taǵatymdy taýysyp únsiz meniń,
О́rtep kettiń kóbelek-qanatymdy.
Kún syrǵyttym betinde Kúntizbeniń...
Muń syrǵyttym tilinde Saǵatymnyń...
Sen ketkeli Almaty ózgerdi anyq.
Býlvary da jatsyndy!
Gúlzary da!
Qurban bolǵan jolyńa kózder-ǵarip,
Bir kórýge jete almaı júr zaryǵa.
Seniń aıtqan ánińniń kýásindeı –
Aı Jaryǵyn saqtarmyn keýdemde uzaq.
..."Qosh!" degizgen tańdardyń kúnásin keı,
Sońǵy juldyz súrtedi sóngende uzap.
Kókke, Aıǵa, Saǵan da keregim ne?
Júregimde bolmasa aıadaı Muń.
...Ár tamshysyn jańbyrdyń teremin de,
Seniń jazǵan jyryńdaı aıalaımyn.
...Táńir-Muńnan suraǵan Tilegimiz!
...Aspan jaqqa shaqyrǵan asqaq Arman!
(Japyraq bop ketken be júregimiz?
Saǵynyshtan sarǵaıa bastaǵan ba?)
Qańǵyǵan oı kezedi munar ishin,
Kóriner me Sáýleńniń bir ushqyny?!
Jas keppegen kózimniń Jubanyshy!
Qasiretti janymnyń Tynyshtyǵy!
...Sen joq qala – kóriksiz! Senesiń be?
Sen joq qala – molaly jarǵa aınalǵan!
Men ózińdi kútemin... Kelesiń be?
Eń alǵashqy japyraq sarǵaıǵanda...
***
Qalany – qar,
Júrekti – muń
tońdyrdy,
jatqa eleńdep.
Aq kóbelek – tóńirek.
Aýyl jaqqa aparmaı jol
qor qyldy –
Shaqyrymdar shegi joq.
Almatynyń qysy bóten.
Ársiz tym.
Aıazy da qarymaıdy betimdi.
Tym jalańash,
Tym jutańdaý,
Jansyz tym –
Turǵyndary sekildi.
Aspan jaqtan jaýǵyzady Táńiri,
Raqymynyń eń nurlysyn, eń molyn.
Jerge túsken sátten bastap qadiri –
Tabanyna taptalady pendeniń.
Taptalady
Appaq ary!
O, sory-aı!
Jatsynady jat qalany...
sezinem.
Kirin shaıyp asfalttardyń...
shashyraı –
jas aǵady kózinen.
Bul Almaty –
Suqty sulý!
Ońbaǵan!
Jesir qalyp.
Esińdi alyp arbaıdy.
Júregińdi saǵynyshpen qorǵaǵan
Aýylyńdaı adal bola almaıdy!
Kezim kelse,
Ár taıǵan da,
Qartaıǵan...
О́lip ketsem,
Juldyzǵa anyq,
Aıǵa anyq –
Rýhym meniń oralady Altaıǵa
Qar qyzyna aınalyp!