О́mir

О́mir

Avtor týraly anyqtama

Qazirgi qazaq ádebıetiniń qan bazarynan óz ornyn oıyp turyp alǵan qalamgerlerdiń qata­rynda osy kúnderde jetpis jastyń jotasyna shyqqan Marat MÁJITOV esimin de ataı alamyz. Stý­denttik jyldarynda «Juldyz­dyń» betinde ja­rııa­lanǵan alǵashqy povesiniń («Qum­daǵy iz») ózine atyshýly Qunyskereıdi keıipker etýge dáti turýymen aty shyqqan jazýshy kóptegen jyldar boıynda «Mádenıet jáne turmys» (qazirgi «Parasat») jýrnalynda bólim meń­gerýshisi,

Qazirgi qazaq ádebıetiniń qan bazarynan óz ornyn oıyp turyp alǵan qalamgerlerdiń qata­rynda osy kúnderde jetpis jastyń jotasyna shyqqan Marat MÁJITOV esimin de ataı alamyz. Stý­denttik jyldarynda «Juldyz­dyń» betinde ja­rııa­lanǵan alǵashqy povesiniń («Qum­daǵy iz») ózine atyshýly Qunyskereıdi keıipker etýge dáti turýymen aty shyqqan jazýshy kóptegen jyldar boıynda «Mádenıet jáne turmys» (qazirgi «Parasat») jýrnalynda bólim meń­gerýshisi, jaýapty hatshy, bas redak­tordyń orynbasary, keıin­nen «Aqıqat» jýrnalynda bas redaktordyń orynbasary qyzmet­terin abyroımen atqaryp, jýrnalıstıkada izgilikti iz qal­dyrýmen qatar, ár jyldarda «Qyp-qyzyl jalyn», «Qu­lyndy jon», «Sońǵy aınalym» atty áńgi­meler, hıkaıalar jı­naq­tarymen tanyldy da, táýelsizdik jyldarynda keńinen kósi­lip, «Qunyskereı», «Tobanııaz» romandaryn oqyrmanǵa usyndy.

Ashyq turǵan syrtqy esikten senekke, odan qarakóleńkeleý aýyz úıge júgire basyp kirgen Árip qolqany atqan kúlimsi ıisten tyjyrynyp keıin shegi­ne berip edi, qarsy bólmeden “Bul kim-aý, Kúlánbisiń, kel” degen qyryl­daqtaý daýys shyqty. Áriptiń tula oıy áýeli shym etti de, janshylyp, ezilip bara jatty. Basy aınalyp, qulaı jaz­daǵan soń sylq etip otyra ketti. “Oı­pyrym-aı, tiri eken-aý, ákem, áke­shim”, degen sózderdi Árip ishteı qaıtalady. Bet-aýzyn ter jýyp, júregi qatty­raq soqqasyn arqasyn qabyr­ǵaǵa tirep, kózin jumdy.

– Kúlán, kirseıshi, qyzym. Búgin erterek kelgeniń durys boldy, tańdaıym kebersip shól­dep jatyr edim. Kúnnen-kúnge dármeni qurǵyr azaıyp bara ma, áıteýir, keýdem kótertpeıdi, zil qara tas. Senen basqa bir adam tóbesin kórsetpeıdi, bul jurtqa ne bolǵan, á?

Áriptiń ón boıy terge malshyndy, eki-úsh umtylyp ornynan tura almady.

– Apyr-aı, ıt-aý kirip ketken, ket-eı, ket. Qap, esik ashyq qalǵan eken ǵoı…

– Áke, men ǵoı, Árippin.

О́z daýysyn ózi estimedi. Tamaǵy bitelip qalǵandaı úni shyqpaǵan soń kóıleginiń ilgek­terin bytyrlata úzip, tereń dem aldy. Sálden keıin qabyr­ǵaǵa jarmasyp, tik kóterildi de ózi­ne-ózi kele almaı biraz turdy. Sosyn alǵa qaraı qadam basty, bir, eki úsh… umtylyp baryp, ákesi jatqan bólmeniń terezesin ashpaq bop perdesin ysyryp edi, shegesi julynyp tústi de perde­niń bir jaǵy salaqtap qaldy. Tereze áınegine japsyrylyp, kún kózinen ábden sarǵaıyp óz-ózinen tutanýǵa shaq turǵan gazetti de julyp tastap, jalt qarady da, «Áke, men ǵoı, Árip­pin» dep daýysyn qattyraq shy­ǵaryp, sulq jatqan uzyn qara kisige kemseńdeı jabysa ketti.

О́zin tas qyp qushaqtap alǵan balasyna kári keýdesi bordaı ezilgenmen qart sabyr saqtap, úndemedi. Tek qos janarynan shyqqan ystyq jasqa ıe bola almaı, az-kem sher tartqandaı kúıge tústi.

– Áke, men, – dep Árip bý­lyǵa jylady.

– Qoı, shyraǵym, qoı. Basymdy kótershi, keýdem ezilip…

Árip ákesiniń shúńireıgen kózi men sýalǵan jaǵyna, qońqı­ǵan murnyna, saqal ósip shoshaıyp ketken ıegine baıyptaı qarady da, kóz jasyn súrtip, qors etkizip tanaýyn tartty.

– Keýdemdi kótershi, shyra­ǵym.

Árip shapshań qımyldap, qarttyń jastyǵyn bıiktetip, de­nesin sál-pál joǵary kóterdi de, janyna tizerleı otyrdy.

– Iá, aman-esen keldiń be, shy­raǵym? О́zińnen hat-habar bolmaǵan soń kúderimdi úze bas­tap em. Shesheń de jylaı-jylaı kelmes saparǵa ótken qysta attandy. Borkemik edi ǵoı, seniń qaı­ǵyńdy kótere almady. Jap-jas ketti, beıshara, elý altysynda.

Áriptiń ón boıy taǵy da ezilip, janshylyp bara jatty, biraq, kózinen jas shyqpady. О́ńe­shin ashy zapyran tilip ót­kendeı áserde qalǵan ol áke júzine qaraı almaı búkshıe tústi.

– Meni de aınaldyra bastady. Sap-saý júrip, aıaq astynan aýyrdym, sýyq tıdi me, bilmeı­min, álde eski jaranyń saldary ma? Osy aýyldaǵy medsestra kelinshek kelip, dáriler berip edi, ishsem boldy, qustyrady. Sosyn jan tátti, qoıa qoıdym.

Árip basyn kótermeı búk­shıip otyra berdi.

– Shesheń qaıtys bolǵanda, telegramma salyp edik, aldyń ba?

– Aldym, áke, aldym, biraq, eriksiz edim ǵoı ol kúnde. Ári telegrammaǵa mór basylyp kýá­landyrylmaǵan.

– Túsinikti, ózim de solaı oılap em, topshylap em. О́ńiń jaq­sy, burynǵy qalpyń. Tek sha­shyńa azdap aq kireıin degen be, qalaı? «Jalǵyzdyń artynan iz­dep barmadyń», dep shesheń ma­ǵan ók­pelep júrip, qaıtys boldy. Beısha­ra­nyń kóz jasyna qaldym ba, kim biledi?

Áriptiń kózinen jas sýdaı aqty.

– Men óz degenimde turdym, senen kóńilim myqtap kalyp edi, shyraǵym. Áıteýir aman-esen kóristik. “Ishten shyqqan shubar jylan” degen osy.

Ke­shir, áke.

Árip basyn kótermeı, odan saıyn búkshıe tústi.

– Keshirimdi anańnan suraýyń-aq kerek edi, biraq, úlgere almaı qaldyń. Meni qoıshy, men ákemin. Keshegi ot pen oqtyń eki ortasynan aman kelgen erkek emespiz be, bizder. Iá, – qart býlyǵa jóteldi. – Sol soǵys salǵan jara ǵoı aıaqtan shalyp jyqqan, áıtpese… – Qart taǵy da jóteldi. – Tere­zeni ashyp, shaı qamyn jasa, shyraǵym. Endi osy shańyraqtyń ıesi sensiń, – dedi qart keýdesin sál kóterip. – Mine, alty jyl da zýlap óte shyqty. Tiri bolǵanda anań baıǵus qandaı qýanar edi, aq túıeniń qarny jarylar edi-aý búgin.

Sálden keıin samaýrynǵa toltyra sý quıyp, ottyǵyna aǵash jańqalaryn tastap mazdatty da syrtqy esiktiń aldyna qoıdy. Eski qara sháınektiń syrtyn topyraqpen ysyp-ysyp, azdap bozartyp, legenmen qosa ákesiniń qasyna aparyp qoıdy.

Kózi ilinip ketken be, dep úńile berip edi, ákesi:

– Kýanǵan men qoryqqan bir­deı degen ras, shyraǵym, seniń kelgeniń óńim be, túsim be dep jatqanym, – dedi.

– Áke, beti-qolyńyzdy jýasyz ba, mamamnyń samaýrynymen shaı qoıdym, lezde qaınap qalar, – dedi Árip kúń­kildep.

Árip dastarqan jaıyp, as úı sanalatyn kishkentaı bólmedegi eski shkaftyń ishin qarap edi, bes-alty shaqpaq qanttan basqa esh­teńe joq, ár buryshta shashylyp qatyp qalǵan nannyń kesindisi. Júgirip saraıǵa barsa, esigi shal­qasynan qaıyrylyp jatyr, ishi kóń sasıdy. Osydan alty jyl buryn mamasy tamaqty jaz aıynda saraıǵa ústólge jasaıtyn. Ishin áktep, edenin syrlap jar­qyratyp qoıýshy edi. Qazir bul da jetimsirep ıesin joqtap turǵan sekildi. Áriptiń kóz aldyna shaı quıyp otyrǵan anasy elestedi. Bııazy óńdi, jyly júzdi, óte kishipeıil, mádenıetti adam edi. Muny janyndaı jaqsy kórip, aıalap, erke­letetin. “Meniń ulym bireý bolǵanmen biregeı bop ósedi”, degen sózdi jıi qaıta­laıtyn. “Sóıtken anasyna bul ne jaqsylyq kórsetti. Anasynyń armanyn da, óziniń bolashaq maqsat-múddesin de oılanbaı is­tegen bir ispen týrap, bólshektep tastaǵan joq pa? Áı, áttegen-aı, essiz jastyqtyń eser qylyǵy ózin de, ózgeni de qara bet etti-aý! Keshir, anashym. Keshir», degen sózdi ishteı egile aıtty da úıge kirdi.

– Shyraǵym, bul úıde das­tarqanǵa qoıatyndaı eshteńe joq shyǵar. Men tósek tartyp jatyp qalǵaly álgi Kúlán qyzym tamaq pisirip ákeledi. «Úıge ony-muny ákelip qoısaıshy, qolyń tıgende», dep aqsha usynsam almaıdy, – dedi qart úzip-úzip sóılep.

– Áke, meniń sómkemde bir­de­ńe bolar, – dep Árip syrty shań-shań qara portfelin dastarqan shetine qoıyp ishin ashty. Eki-úsh páshke úndi shaıyn bólektep, az­daǵan konfet, kolbasa, syr, ta­ǵy basqa usaq-túıekti ákesiniń aldyna qaraı ysyrdy. Sosyn qa­tyr­ma jaǵaly aq kóılek pen ala shapandy qarttyń qolyna ustatty.

– Oı, shyraǵym-aı, bosqa áýre bop, dalada júrgende, degenmen, shyn kóńi­lińe rahmet, – dedi qart estiler-estilmes únmen. – Al sha­ıyńdy shapshańdat, basym dy­ńyldap barady.

Árip ákesine kóz toqtata qarap edi, ábden júdegen eken. Qaıqıǵan basta qońqıǵan murny ǵana qalypty. Eki jaǵy sýalyp, ıegi shoshaıyp, kóz janary da solǵyn tartypty. Moıny qyl­qıyp, uzaryp ketken be, qalaı? Shoıynnan quıǵandaı som denesi shógip, súıekteri arsa-arsa. Salaly saýsaqtarynan et qashyp, taramystana uzarǵan sekildi. Apyraı, kushaq jetpeıtin keýdesi solyp, semip bara jatqandaı ma? Árip kózin aýdaryp áketti. E, babalarymyzdyń aıt­qany ras-aý, “Er arysa arýaq, at arysa týlaq” dep.

Árip áýeli dastarqandy jınap, sonan soń ákesiniń kórpe, jastyǵyn qaǵyp-silkip, jańar­typ saldy. Qart dúzge ózi shyǵyp keldi de tósegine qısaıdy. Qy­zýy kóterildi me, qulaǵy shyńyldap, basy aınaldy, kóz aldy qaraýyt­ty. Áke­siniń jaıyn aıtpaı-aq uqqan Árip:

– Dáriger shaqyrsam qaıtedi? – dep edi, ákesi qajeti joq degendeı basyn shaıqady.

Tús aýa úıge tolyqsha kelgen qyz kirip amandasty. Myzǵyp ketken ákesin oıatqysy kelmegen Árip qyzǵa sybyrlaı ún qatty:

– Keshirersiz, jańa ǵana kózi ilinip edi, jaı júrsiz be?

– Jaıshylyq, tamaq pisirip ákep em…

– A, Kúlánbisiz? Tórletińiz, tórle­tińiz, – dedi Árip daýysyn kóterińkirep.

– Joq, rahmet, senekke qoı­dym, sizdiń kelgenińizdi esitken­min. Men sizdi bilemin, aǵa. Siz ketkende joǵary klasta oqı­tynmyn…

– Rahmet, qaryndasym, biraz qamqor­lapsyń, adamgershiligińdi umytpaspyn. Árqashan mereıiń ústem bolsyn! Áı­teýir, bir-eki shyny shaı ishti, qazir uıyqtap jatyr.

– Kelip turamyn ǵoı, bizdiń úı shet­kerirek. Keshke taman múmkin anam kirip shyǵar. Sosyn toq sháınek shkaftyń ishinde, samaýrynǵa shaı qaınatyp áýre bolmaı-aq, – dedi de Kúlán shegin­shektep úıden shyǵa jóneldi.

– Osyńdaı adamdardyń, – dep rıza keıippen Árip kúbirleı berip edi, ákesiniń yńyldaǵan únin estip, dereý bólmege um­tyldy.

Árip kirgende qart júrek tusyna oń qolyn qoıyp, entige dem alyp jatyr eken. Qyzýy kóterilip, keýdesinde bir syryl paıda bolǵan. Qabaǵy túıilip, tars jumýly kóziniń jıeginen jas tamshylary kórinedi.

– Áke, Kúlán qyzyńyz et pisirip ákep­ti. Sýymaı turǵanda sorpasynan ishseńiz?

– Áı, táńir jarylqaǵyr bala ózi. Men aýyrǵaly kómektesip qanatymen sý sepken sheshesimen ekeýi, myń bolǵyr! Adam kúni adammen degen osy, shyraǵym. Kempirim ólgeli aýyzym tushyp as ishpep em, osy qyzymnyń pi­sirgen taǵamy tym dámdi. Ákelshi, jep te, iship te kóreıin.

Árip júgirip basyp, senekte turǵan shaǵyn ydysty qos qol­daı ustap alyp keldi de, qaqpa­ǵyn ashyp edi, sýymapty, áli býy burqyrap tur eken. Qart ettiń qamyrynan ǵana aýyz tıip, sorpasynan azdap urttady.

– Boldym, shyraǵym, óziń toıyp al. Álgi Sársendi bilesiń ǵoı, shopan, sonyń otarynda júrgen úsh-tórt jandyǵymyz bar. Bir kelgende ózi aıdap áketip edi, baǵa almaısyń, joǵalyp ketedi dep. Endi Sársenmen qalaıda habarlasyp, bireýin aldyryp, soıyp tastamasaq bolmas. Til qajaý kerek qoı. Álgi Kúlánǵa osy jaıdy da bildirdim-aý, “sasqan úırek artymen súńgıdi” degen emes pe. Osy aýylda sózimdi senimmen aıtatyn bir-eki erkek bar edi, jumystan qoldary tımeı júr me, boı kórsetpeıdi. Al, sýyńdy ysyt.

Árip ákesine birdeńe aıtpaq bop oqtala berdi de, ol raıynan tez qaıtyp, syrtqa shyqty. Bi­reý-mireý kórip qoıar degen kisishe buqpantaılap aýlany aınaldy. О́zinen ózi jasqanǵandaı kúıge túskeni qalaı? Bul aýyl­dyń, óziniń týyp-ósken jeriniń adamdary da buǵan tańyrqaı, tańdana qaraıtyn sekildi. Shaqyraıyp turǵan kún kózi men mańdaı sıpaǵan maıda jeli de, tipti dem alyp júrgen aýasy da “sen osy qaıda boldyń, biz seni tanymaı qalyppyz”, degen syńaı tanytatyn sııaqty. Aýlaqta, bóg­de jerde ótkizgen alty jyly munyń irgesin óz aýylynan da, onyń azamattarynan da bólip tastaǵanyn qazir sezip tur. Sol alty jyl ómir buǵan jasqan­shaqtyq, ja­syqtyq qana syılaǵan táriz­di. Áıtpese, tamaǵy ash, kóılegi jyr­tyq bolǵan joq.

Samaýrynǵa sý ysytyp, daıyn bolǵan soń ishke kirip ákesine habarlady. Dereý sómkesin ashyp, jupar sabyny men saqal, murt basatyn ustarasyn ázirledi. Saraıda ilýli turǵan úlken legendi senekke kirgizip, ishin yssy sýmen qaıta-qaıta shaıdy. Ákesin súıe­meldep ákep, sýǵa túsirdi. О́tkir ustaramen saqal-murtyn aldy. Etjeńdi, deneli kisiniń arsa-arsa bop súıegi ǵana qalypty. Eki metrge jýyq boıy da shógip, qaýqıǵan basy men uzyn moıny qalt-qalt etedi. Eki kisi mingendeı eki ıyǵy da omyrylyp qalǵan sekildi. Árip áke­sin qoltyqtaı kóterip, tósegine qaıta jatqyzyp, jastyǵyn bıiktetti.

– Rahmet, shyraǵym, boıym jeńil­denip qaldy, órkeniń óssin. Endi ystyq shaı ber, tańdaıym keýip, shólirkep turmyn, – dedi qart. – Júzine azdap qan júgirip, sergek qımyl tanytty.

Kún kózi ekindige taıanǵanda Árip syrtqa shyǵyp úıdi bir aınalyp ótti. Sosyn saraıdyń ishin tazalap, eski-qusqyny laqtyryp, tártipke keltirdi. Esiginiń ústińgi topsasy synyp ketken eken, ony aýystyrdy. Bireý-mireý úıge bas suǵar ma eken degen oımen jan-jaǵyna jaltaqtaı kóz tigip edi, eshkim kelmedi. «Bul qalaı, álde aýyl adamdary túgel qulaqtan­baı jatyr ma eken», degen kúdik janyn mazalaǵandaı boldy. Sonda munyń aýylǵa oralǵan qýa­nyshyna esh­kimniń ortaqtaspa­ǵany ma? «Áı, pálen­sheniń balasy jýyq arada kelip qalar-aý», dep eshkim qulaq túrip júrmegeni ǵoı. Sonda tepse temir úzetin bildeı jigitti joq boldyǵa sana­ǵany ma, álde odan birjola túńil­genderi me? Osyndaı oı tizbegi jınalyp kep, júregin shymyrlatyp, kóńilin kógendep tastaǵan­daı meń-zeń kúıge tústi. Eshnár­sege qulqy bolmaǵan soń jaı basyp úıge kirdi. Úı-ishi qarakó­leńkeleý eken, dereý maı shamdy jyltyratty.

Sýytyńqyrap eki kese shaı ishken qart tósegine qısaıdy. Az-kem qoryldap, qaıta oıanyp, aýyr kúrsindi. Árip qabyr­ǵaǵa jaýy­ry­nyn súıeı ákesin baqylap otyrdy. Jarq etip elektr shamy jandy da sálden keıin qyza­ryńqyrap baryp qaıta óshti. Kerosın shamnyń qolqany atar ıisi shyqqan soń, dereý esiktiń arja­ǵyna qoıyp, tek bolar-bolmas sáý­le­sin ǵana jyltyratyp, pil­te­­sin basty da qaıta kep jantaıdy. Sharshaǵandiki me, munyń da kózi iline bastaǵan soń atyp tu­ryp, jaýyrynyn qabyrǵaǵa tiredi.

Taǵdyrdyń buralańy kóp aýyr soqpaǵyna óz erkimen baryp túskeni munyń alty jyl boıy janyn qınap, jigerin jasytyp, ishkenin irin, jegenin jelim etken. Sol bir jaza basqan kesh ómir boıy júregine qara daq bop jabysyp qalatynyn bilse ǵoı. Sol keshti taǵy da kóz aldyna elestetip kórdi. Elestetti de ózi­niń kináli ne kinásizdigine kúmán­dana tústi.

…Ińirde dosynyń úıinen qyzyńqyrap shyǵyp, óz úıine bettegen kezi edi. Ortalyqta turatyn eki jigit buǵan tosynnan soqtyqty. Bireýin eptep tanıdy, ekinshisin tek shyramytady.

– Bes som bershi, jetpeı tur, – dedi bul tanıtyn jigit.

Qaltamda joq, bolsa beremin ǵoı, – dedi bul aǵynan jarylyp.

– Nege joq, joq deýge uıal­maısyń ba? – dedi ekinshisi.

– Joq degenniń nesi uıat, – dedi bul daýsyn kóterip. – “Joqqa júırik jetpeıdi” degen emes pe.

– Eı, boqmuryn kimge daýys kótere­siń-aı, a? Munyń dilmár­sýyn qaraı gór, – dep ekinshi jigit muny ishten tepti. Bul ózine siltegen aıaqty shap bere ustap edi, anaý shalqasynan tústi de, ornynan turmaı sereıdi de qaldy. Tanıtyn jigit taısaqtap shyǵa keldi. Bul ashý kúıimen eshnársege nazar aýdarmaı jatqan jigitti búıirinen eki-úsh ret tepti de jónine ketti. Erteńine eki mılısıoner úıinde jatqan muny ustap áketken. Ekinshi jigit kula­ǵanda basy jazataıym temirge soǵy­lyp, aýrýhanada qaıtys bolypty. Bul barlyǵyn moınyna aldy. Sodan áýeli Pavlodarda, odan Krasnoıarsk ólkesinde alty jylyn ótkizdi. Eshkimge hat jazbady, munymen eshkim habarlaspady. Ju­mysty jan-tánimen istep, júrgen ortasynda abyroı tapty. Onda da adam­dardyń túr-túri bar eken. Bireý buzaqy, bireý jylpos, bireý jalqaý. Biraq sonyń bári ádil zańnyń, temirdeı qatal tártiptiń tegeýirinimen kur­daı jorǵa­laıdy, bas burýǵa mur­shalary joq. Solardyń keı­bireýi ózderin jazyqsyz sanaıdy. Áı, qaıdam, ózi kináli bolǵasyn ba, «jazyqsyz adam ol jerde júr­meýi kerek qoı», dep oılaǵan. Sol oıyna alty jyl boıy kó­leńke túsirgen emes. Munyń jastyǵyn, tájirıbesiz­digin tis­­qaq­­­qandar paı­dalanǵysy kelgenmen bul olarǵa múmkindik bermedi.

Oı qushaǵynda otyryp, biraz ýaqyt qalǵyp ketken eken, shoshyp oıandy… Kózin ýqalap-ýqalap jiberip, kókiregi syryldaı dem alyp jatqan ákesine úńile qarady. Qarady da shoshyp ketti. Qarttyń kózi aýyp, aýzy ashylyp, múldem esin joǵaltqan sııaqty bop kórindi buǵan.

– Áke. – Ashy daýysy shyq­ty. – Áke deımin!

Ún joq.

– Áke, – dep Árip qarttyń keý­desine qolyn saldy da jal­ma-jan júregine qulaǵyn tosty. Soǵyp tur. Sosyn bas salyp keýdesin ýqalady.

Qart eki aıaǵyn jıyp, kózin ashty da. – Jaı ma, shyraǵym? – dedi álsiz daýyspen.

– Oıpyrym-aı, shoshyp ket­kenim, jaısyz jatyr ekensiz, ári daýystasam oıanbadyńyz.

– Shaı urttatshy, tańdaıym kebirsip qaldy. Bir tús kórip, “taýyqtyń túsine tary kiredi” degen osy.

Qart sál jymıdy.

Árip qartqa shaı bergen soń durystap, jastyǵyn qopsytyp qaıta saldy. Ákesiniń aıaq-qolyn ýqalap biraz otyrdy. Qarttyń kózi ilindi-aý degende, ıisi kó­ńirsigen kerosın shamdy óshirip syrtqa shyqty da, túngi aýamen tynystap árli-berli júrdi. Kenet, aıdaý qara jolmen ańyrata júıtkigen mashınanyń gúrilimen qosa qos shamy da jarq etip kórindi. Árip alǵa qaraı bar párme­nimen júgirdi. Áıteýir, úlgerdi-aý! Mashına­nyń jary­ǵyna kózi shaǵylys­qanyna qara­mastan qolyn kó­terip tura qal­dy. Mashına taqaý kelip toqtady.

– Jaı ma? – dedi kabınadan basyn qyltıtqan shofer re­nishti daýyspen.

– Siz ortalyqqa barasyz ba?

– Al, ıe deıik, men asy­ǵyspyn.

– Ákem qatty aýyryp jatyr edi, múmkindigińiz bolsa aýrý­hanaǵa habar­laýy­ńyzdy ótine­min. О́zim naýqastyń qasynan shyǵa alar emespin.

– Aty-jónin jazyp ber, min­detti túrde habarlaımyn. Kó­mek­ti osyndaıda kórsetpegende, ıá, deımin-aý!

– Qazir. Úıge baryp jazyp ákeleıin.

– Toqta. Qaǵaz, qalam bar ǵoı mende. Aty men famılııasy kim?

– Esen Qudaıbergenov.

– Jaqsy, túrtip aldym. Qyzýy bar ma? Neshe jasta?

– О́tinemin, tez aıtsańyz. Aıtpaq­shy, jasy alpys beste.

Jaýap ornyna kabına sart etip jabyldy da mashına turǵan ornynan qoz­ǵalyp ta úlgerdi.

hhh

Kún kózi uıasynan kóterile Árip yńyldaǵan samaýryndy kóterip úıge kire berip edi, mashına sıgnalyn estip moınyn burdy.

– Áı, jigit, Esen qarttyń úıin bile­siz be? – dedi jedel jár­dem mashına­synyń shoferi aıqaılap.

– Osy, qosh keldińiz, – dedi Árip samaýryndy qoıa salyp. Mashına ishinen aq halat kıgen bir áıel, bir er adam tústi. Árip ekeýimen qol alyp amandasyp, alǵa tústi de bólmege kirdi. Kózin ashqan qart ań-tań.

Birazdan keıin qartty nosılkamen mashınaǵa kirgizip jat­qyzǵan dáriger­lermen birge Árip te zýlaǵan “jedel járdem­niń” ishinde ketip bara jatty.

Ol ákesine qaıta-qaıta úńile qaraı­dy. Qarttyń kup-qý betine eptep qan júgirgen sekildi. «Ákem endi táýir bolyp, uzaq ómir súredi», dep oılady ol. Anama kórsete almaǵan kóme­gimdi ákeme kórsetýim kerek qoı. Bul erteń úılenip semıa quryp, úbirli-shúbirli bolady. Ákesi nemerelerin ıiskep kún shýaqta otyrady, nemese jetektep júredi. Iá, munyń búkil ómiri alda. Alda ekeni shyndyq qoı». Árip ózinen-ózi tolqyp, tebi­renip ketti.

“Jedel kómek” zýlap keledi. Dári­ger­lerdiń biri Áripke qarap jymıyp qoı­dy da: – Án salsaıshy, jigitim, – dedi.

Án, qandaı án, ómir atty án bar ma, osy? Bary bar ǵoı, bi­raq, qapelimde esine túspe­genin qa­rashy. Ol án aıtýǵa ishteı daıyndala bastady. Sol mezet júregi shymyrlap jandúnıesi alaı-dúleı bop kádýilgi arqaly aqyn­darsha án shýmaqtary oıyna orala berdi. Sodan keıin bir ándi áýelete shyrqap ketkenin ózi de sezgen joq..

Marat MÁJITOV.