Tarıfter tómen ári túsinikti bolǵany jón

Qaharly qysta jylýsyz qalmaımyz

Jylý berý maýsymynyń ótý barysyn baıandaǵan Energetıka mınıstri Qanat Bozymbaev jalpy kúzgi-qysqy kezeń shtat­tyq rejimde ótip jatqanyn málim­dedi. Onyń aıtýynsha, kúni ke­she eń joǵarǵy elektr júkte­mesi 14 740 megavattqa jetip, rekord­tyq kórsetkish ornaǵan. Bıyl­ǵa josparlanǵan elektr stansa­laryndaǵy jóndeý jumys­tary is júzinde aıaqtalyp, 8 ener­goblok, 52 qazandyq pen 44 týr­bına, 28,3 myń shaqyrym elektr berý jelileri jáne orta­lyq­tandyrylǵan jylýmen jab­dyqtaý aımaǵyndaǵy 500 qazan­dyq jóndeýden ótken.

− Elektr stansalarynyń otyn qoımalarynda 4 mln tonna kó­mir jáne 112 myń tonna ma­zýt jınaqtaldy. Al ortalyq­tan­dyrylǵan jylýmen jabdyqtaý aımaǵyndaǵy qazandyqtarda kómir qory – 978,8 myń tonnany, mazýt 115,2 myń tonnany qurap otyr, – dedi Q.Bozymbaev. Energetıka mınıstriniń aıtýynsha, mınıstrlik ortalyq jáne jergilikti atqarýshy organdarmen birlesip, jylytý maýsymynyń turaqty ótýi úshin jumystardy jalǵastyrýda.

Kún tártibindegi taqyrypty jalǵastyrǵan Investısııalar jáne damý mınıstri Jeńis Qasymbek jylýmen qamtý, sýmen qamtý jáne sý burý jelilerinde tehnologııalyq buzýshylyqtarǵa qatysty jylytý maýsymynyń barysyna monıtorıng júrgizip otyrǵanyn málimdedi. Onyń aıtýynsha, jylytý maýsymy bastalǵaly beri kommýnaldyq júıelerde 24 tehnologııalyq bu­zýshylyq anyqtalyp, ákim­dikter onyń barlyǵyn qysqa ýaqyt ishinde joıǵan.

J.Qasymbek baıandamasynda basymdyq berilgen taǵy bir má­sele − debıtorlyq bereshekke qatysty. Bıylǵy jel­­toq­san aıyndaǵy jaǵdaı bo­ıyn­sha bereshek kólemi 12 995 mln teń­geni quraǵan. Osyǵan oraı ákim­dikter debıtorlyq be­reshek­ti azaıtý jumystaryn ba­qylaý­dy kúsheıtýleri kerek já­ne bere­shek­terdiń ósýine jol ber­meýleri qajet ekenin sala mınıstri eskertti.

Kómir tapshylyǵyn boldyrmas úshin barlyq tıisti sharalar júrgizilýde. Jyldyq jospar boıynsha elimizde kómir qorlary 93,2% qamtylǵan. Respýblıkanyń bar­lyq aımaqtaryndaǵy kommý­nal­dyq-turmystyq sektorlarda kómir jetkizý kestesi ýaqytynan buryn oryndalyp otyr.

− Bıyl jyl basynan beri elimizdiń kómir óndirýshi kompanııalary 109,2 mln tonna kómir óndirgen. Energııa óndirýshi kásiporyndarǵa 56,4 mln tonna kómir jóneltildi. Kommýnaldyq-turmystyq qajettilikterge jáne halyqqa 12,4 mln tonna kómir jóneltildi. 27,7 mln tonna kómir eksporttaldy. 2018 jyldyń sońyna deıin kómir óndirý kólemi shamamen 112 mln tonna bolady dep kútilýde. Bıyl jylytý maý­symy bastalǵannan beri (1 mamyr-20 jeltoqsan aralyǵynda) temirjol kóligimen 46,8 mln tonna kómir tasymaldandy, − dedi J.Qa­symbek. Al sońǵy 4 aptada elimizdiń barlyq óńirinde kom­mý­naldyq-turmystyq qajettilik pen halyqqa satylatyn kómirdiń baǵasy orta eseppen 15-20%-ǵa tómendegen.

Taqyrypty qorytyndylaǵan Premer-Mınıstr Baqytjan Sa­ǵyntaev jalpy bıylǵy jylytý maýsymy tehnologııalyq aqaýsyz, qalypty ótip jatqanyn aıtty. Degenmen, bul másele bar­lyq ákimderdiń jiti baqylaýynda bolýy kerektigin de eskertti.

Baǵanyń tómendegenin halyq sezinýi tıis

Úkimet saǵatynda talqylaýǵa túsken ekinshi másele − tarıfter men áleýmettik mańyzy bar taýarlardyń baǵalaryn tómen­detý jónindegi atqarylyp jatqan jumystarǵa qatysty. Energetıka mınıstri Q.Bozymbaev keltirgen aqparatqa sáıkes, Qazaqstanda alǵash ret elektr qýatynyń or­ta­lyqtandyrylǵan saýda-sattyǵy ótkizilip, onda qýat baǵasy shekti deńgeıden 9%-ǵa tómendegen. Onyń ishinde «Astana-Energııa» tarıfi 19,1%-ǵa, Shymkent qalasynyń JEO tarıfi 0,4%-ǵa, О́skemen SES tarıfi 33,8%-ǵa, Shúlbi SES tarıfi 23,1%-ǵa, Ekibastuzdaǵy MAES-1-diń ta­­rıfi 20,9%-ǵa tómendep otyr.

Investısııalar jáne damý mınıstri J.Qasymbektiń aıtýynsha halyqqa jóneltiletin kómirdiń shamamen 70%-y Shubarkól men Qarajyra ken oryndary ese­bi­nen qamtamasyz etiledi. Osy­ǵan baılanysty, mınıstrlik tara­pynan Taý-ken óndirýshi jáne taý-ken metallýrgııalyq kásip­oryn­darynyń respýblıkalyq qaýym­dastyǵymen birigip memorandým jobasy ázirlenip, ákimdikter men treıderler arasynda shamamen 90 memorandýmǵa qol qoıyldy.

− Bıylǵy qarashadan bastap qol qoıylǵan memorandýmdardy iske asyrý aıasynda jylytý maý­symynyń aıaǵyna deıin Shu­bar­kól kómiri orta eseppen 15-20%-ǵa, Qarajyra kómiri 5-10%-ǵa arzandady, – dep habarlady mınıstr.

Búginde Aqmola oblysynda Shubarkól kómiriniń baǵasy 2400 teńgege nemese 17%-ǵa tómendedi, al Qarajyra kómiriniń baǵasy 800 teńgege nemese 5%-ǵa arzandaǵan. Al Aqtóbe oblysynda Shubarkól kómiriniń baǵasy 2500 teńgege nemese 16%-ǵa tómendedi, al Qarajyra kómiriniń baǵasy 1000 teńgege nemese 6%-ǵa túsken. Almaty oblysynda Shubarkól kómiriniń baǵasy 3100 teńgege nemese 21%-ǵa, al Qarajyra kómiriniń baǵasy 1000 teńgege nemese 5-6%-ǵa arzandasa, Jambyl oblysynda Shubarkól kómiriniń baǵasy 2500 teńgege nemese 17%-ǵa tómendep otyr. Bul tizimde Qaraǵandy oblysy (1700 teńgege nemese 16%-ǵa), Qostanaı oblysy (2950 teńgege nemese 20%-ǵa), Qyzylorda oblysy (2050 teńgege nemese 14%-ǵa), SQO (Shubarkól kómiri 2250 teńgege nemese 16%-ǵa, Qarajyra kómiri 800 teńgege nemese 5%-ǵa), Túrkistan oblysynda (3000 teńgege nemese 14%-ǵa), Astana qalasynda (3000 teńgege nemese 16%-ǵa), Almaty qalasynda («Shubarkóldiń» temir­jol tuıyǵyndaǵy kómir baǵasy 1800 teńgege nemese 13%-ǵa, al Qa­rajyra kómiri 800 teńgege nemese 6%-ǵa), Shymkent qalasynda (Shu­barkól kómiriniń baǵasy 2550 teń­gege nemese 18%-ǵa) arzandady. 

Tarıfter men áleýmettik ma­ńyzy bar taýarlardyń baǵalaryn tómendetý boıynsha atqarylyp jatqan jumystardy baıandaǵan Ulttyq ekonomıka mınıstri T.Súleımenov áleýmettik mańy­zy bar azyq-túlik taýarla­ry baǵalarynyń ózgerýi ótken ap­ta­men salystyrǵanda esh ózgeris­siz ekenin aıtty. Tek álemdik úrdis­terdiń áserinen qant naryǵyndaǵy baǵanyń ósýi bizdiń elge de áser etse, qyryqqabat quny óndiristiń nemese saqtaý oryndarynyń bolmaýy saldarynan qymbatqa túsip otyr.

Taqyrypty qorytyndylaý barysynda Úkimet basshysy Baqytjan Saǵyntaev barlyq qazaqstandyqtar Memleket basshysy tapsyrmasynyń oryndalý qorytyndysyn sezinýi kerek ekenin atap ótti. О́ńir ákimderine Ulttyq ekonomıka mınıstrligimen birlesip, kelesi jyldyń 1 qańtaryna deıin PIK qyzmetteriniń tarıfterin tómendetý boıynsha jáne ákimdiktiń qaraýyndaǵy basqa kommýnaldyq qyzmetter boıynsha tıisti sheshimder qabyldaý tapsyryldy. Jańa jyldan bas­tap barlyq qyzmetterdiń jetkizýshileri bekitilgen tómen­de­tilgen tarıfterdi ustanýy ke­rek­tigi, sondaı-aq olardyń qury­lýy halyqqa barynsha aıqyn ári tú­sinikti bolýy kerektigi eske­rtildi.

Budan ózge, B.Saǵyntaev ba­zar­lardaǵy kókónis baǵasynyń ne­gizsiz sharyqtap jatqanyn syn­ǵa alyp, Ulttyq ekonomıka mınıs­tr­l­igine máseleni sheshýdi tapsyrdy.

Sýarmaly jerlerdiń jospary bekitildi

2028 jylǵa deıin sýarmaly jerlerdi damytý josparyn Aýyl sharýashylyǵynyń birinshi vıse-mınıstri Arman Evnıev tanystyrdy. Baǵdarlamanyń negizgi maqsaty – 3,5 mln ga sýarmaly jerdi sýarý sýymen qamtamasyz etý. Búgingi tańda sýarmaly jerlerdiń aýdany 1,4 mln ga quraıdy. Jospardy iske asyrý aınalymnan shyqqan, alaıda qajetti 600 myń ga sýarmaly jerlerdi qalpyna keltirip, jańa 1,5 mln ga sýarmaly jerlerdi iske qosýdy kózdeıdi. Bul tusta jalpy ónim 3,7 trln teńgeni quramaq.

− 2028 jylǵa qaraı qalpyna keltiriletin jáne jańadan paı­dalanýǵa engiziletin sýarmaly jerlerde baǵdarlamany iske asy­rýdan kútiletin nátıjeler – 3 727 mlrd teńgege deıin sýarmaly jerlerdiń jalpy túsiminiń ósimin 1 jumyskerge shaqqanda 5,8 mln teńgege deıin ónimdi óndirý ósimi, – dedi A.Evnıev.

Qazaqstandaǵy Azııa damý bankiniń turaqty ókildiginiń dı­rektory D.Kapanellı jýyr­da Aýyl sharýashylyǵy mınıs­tr­­ligimen 2019-2021 jyldar aralyǵynda agrosektorǵa 2 mlrd dollarǵa deıin ınvestısııa sa­lý jónindegi ózara is-qımyl týraly iri memorandým boıynsha jumys aıaqtalatynyn habarlady. Bul memorandýmnyń negizi sýlandyrý qurylymdaryn jańǵyrtýdy qoldaýǵa baǵyttalǵan. Máseleni qaraý barysynda Premer-Mınıstrdiń orynbasary – Aýyl sharýashylyǵy mınıstri О́.Shókeev sýarmaly jerlerdi damytý baǵdarlamasy asa mańyzdy ekenin atap ótti. Sebebi búgingi tańda sýarmaly jerler egistik alqabynyń 7%-yn quraıdy. Buǵan qaramastan, aýyl sharýashylyǵy daqyldarynyń jalpy óniminiń 40%-y osy sýarmaly jerlerde shyǵarylady.

О́z kezeginde Premer-Mınıstr B.Saǵyntaev jospar jo­basy barlyq múddeli mınıstr­lik­termen, óńirlermen kelisil­genin atap ótti. Aýyl sharýa­shy­lyǵy mınıstrligine múddeli mem­le­kettik organdarmen jáne óńir­lerdiń ákimderimen birlesip, jos­par sharalaryn sapaly ári ýa­q­tyly iske asyrý tapsyryldy.

Erkejan AITQAZY,

«Egemen Qazaqstan»