Túrkistan qalasyna oblys ortalyǵy mártebesiniń berilýi jańa múmkindikterge jol ashty. Búginde qala ómirinde úlken ózgerister bolýda. Qurylys qarqyn alyp, jańa jumys oryndarynyń kóptep ashylýy oń ózgeristerdiń kórinisi.
Ákimshilik-iskerlik ortalyǵyndaǵy 48,4 gektar aýmaqqa birinshi kezekte salynýy tıis 13 nysanǵa jer telimderi tolyǵymen bosatylyp, oblystyq ákimdik pen basqarmalar jáne departamentterge arnalǵan ǵımarattar salynýda. Sondaı-aq Túrkistan qalasynyń rýhanı-mádenı aımaǵynda «Samuryq qazyna» UÁQ AQ tapsyrysymen Qoja Ahmet Iаsaýı murajaıynyń, 7000 orynǵa shaqtalǵan stadıonnyń qurylysy qarqyndy júrgizilýde. «Uly dala eli» ortalyǵynda jáne kópqabatty turǵyn úılerdiń qurylysynda da jumys qyzý. Qurylysshylar nysandardy merziminde aıaqtaý maqsatynda búginde eki aýysymdyq, ıaǵnı 12 saǵattyq jumys júıesine kóshken. Sondaı-aq barlyq salada Elbasy tarapynan berilgen tapsyrmalar men júktelgen mindetterdi oryndaýda jaýapkershilik artqan.
Taǵy bir oń ózgeris qalaǵa kelýshiler sany kóbeıe túsken. О́tken jyly týrıster men zııaratshylarǵa kórsetilgen túrli qyzmetterden 3 mlrd 974 mln teńge qarjy túsip, IJО́-niń 5,3%-yn quraýy sózimizge dálel. Naqtyraq aıtsaq, 2017 jyly 1 144 myń týrıst kelgen bolsa, ótken jyly kelgen týrısterdiń sany 1 495 myńǵa jetken. Onyń ishinde alys-jaqyn shetelden kelgen týrıster sany – 40 myń. Bul kórsetkish aldyńǵy jylmen salystyrǵanda 30,7%-ǵa artyp otyr. Osy oraıda qaladaǵy 21 qonaqúıdiń qataryna týrısterge zamanaýı úlgide qyzmet kórsetetin «Roıal Grand Otel» qonaqúı kesheni qosyldy. Jalpy qalada 978 oryndy 22 qonaq úı qyzmet kórsetýde. Sonymen qatar servıstik qyzmettiń sapasyn arttyrý maqsatynda bes juldyzdy «Rıksos-Túrkistan» qonaqúı kesheniniń qurylysy bastalsa, aldaǵy ýaqytta Malaızııa, Túrkııa memleketteri tarapynan joǵary sanattaǵy qonaqúıler salýmen qatar arnaıy kásibı mamandar daıyndaıtyn «Týrızm kolledjin» ashý josparlanyp otyr. «Kelýshilerge yńǵaıly jaǵdaı jasaý arqyly turaqty tabys kózin qalyptastyrý basty maqsat. Bul tek qala kólemindegi másele emes. Túrkistandy týrıstik óńirge aınaldyrý maqsatynda respýblıka kóleminde jáne oblys ákimdiginiń yqpalymen keshendi jumystar atqarylyp keledi. Máselen, sońǵy 5-6 jylda qala aýmaǵynda týrızm salasyn jetildirý úshin 10-ǵa tarta nysan boı kóterdi. Onyń ishinde, óńirimizdegi qasıetti oryndarǵa baratyn joldar salynyp, ınfraqurylymdary qalyptastyryldy», deıdi Túrkistan qalasynyń ákimi Álipbek О́serbaev.
Qala ákiminiń halyq aldyndaǵy esep berý jıynynda keltirgen málimetterine qaraǵanda, barlyq salada ilgerileý bar. Mysaly, údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý jónindegi memlekettik baǵdarlamanyń ekonomıkany ártaraptandyrý jáne onyń básekege qabilettiligin arttyrý baǵyty boıynsha «О́ńirlik kásipkerlikti qoldaý kartasyndaǵy» quny 9 mlrd 770 mln teńgeni quraıtyn 12 joba iske qosylyp, 774 jumys orny ashylǵan. Bıyl qurylys materıaldaryn óndiretin 4 joba jáne postermınal óndiretin 1 joba iske qosylady dep josparlanýda. Qosymsha 295 jańa jumys orny ashylatyn bolady. Shaǵyn jáne orta kásipkerliktiń damýy arqyly jumyspen qamtylǵandardyń sany 25 428-ge jetti. Sondaı-aq Elbasynyń «Turkistan» arnaıy ekonomıkalyq aımaǵyn qurý týraly Jarlyǵyna sáıkes, 400 gektar jer teliminde arnaıy ekonomıkalyq aımaq qurý josparlanýda. Elimizdiń Qyzylorda, Aqtóbe, Atyraý, Mańǵystaý, Batys Qazaqstan, Jezqazǵan sııaqty 6 óńiriniń taýarlarǵa degen suranysyn qamtamasyz etip otyrǵan toǵyz joldyń torabyndaǵy Túrkistanda saýda logıstıkasyn damytýǵa tolyq múmkindik bar. Osyǵan baılanysty qalada 20 gektar jerge saýda-logıstıkalyq ortalyǵyna ınfraqurylym júrgizilgen. Qala ákiminiń málimdeýinshe, ótken jyly negizgi kapıtalǵa tartylǵan ınvestısııa 28 mlrd 313 mln teńgege oryndalyp, naqty kólem ındeksi 133 paıyz bolǵan. Al aýyl sharýashylyǵy salasynda 6 mlrd teńgeniń ónimi óndirilip, aldyńǵy jylmen salystyrǵanda 26,6 paıyzǵa artyq oryndalǵan. Osylaısha Túrkistan qalasy aýylsharýashylyq salasyndaǵy kórsetkishter boıynsha basqa aýdan, qalalardyń ishinde birinshi oryndy ıelenip otyr. Qala turǵyndarynyń qosymsha tabys tabýyna múmkindik beretin úı irgelik jerde jylyjaı salý jumysy jaqsy jolǵa qoıylǵan. О́tken jyly jalpy kólemi 7,7 gektardy quraıtyn 73 jylyjaıdan 245 tonna ónim jınalǵan.
Qala turǵyndarynyń sany arta túsken jáne aldaǵy ýaqytta kóbeıetini málim. Búgingi tańǵa turǵyn úı kezeginde 2160 bıýdjettik sala qyzmetkeri, 6525 áleýmettik álsiz toptaǵy azamattar, barlyǵy 8685 adam tur eken. «Turǵyndardy baspanamen qamtamasyz etý maqsatynda ótken jyly «Otyrar» móltek aýdanynda boı kótergen 1536 páterli 26 úıdi bıyl kezeń kezeńimen el ıgiligine berý josparlanyp otyr. Iаǵnı, 11 úı birinshi jartyjyldyqta, 9 úı ekinshi jartyjyldyqta úı kezegindegi azamattarǵa beriletin bolady. Al 336 páterli 6 kópqabatty úı «Prezıdenttiń bes áleýmettik bastamasynda» basymdyq berilgen «7-20-25» baǵdarlamasy aıasynda 2019 jyldyń maýsym aıynda paıdalanýǵa beriledi», dedi qala ákimi. Sondaı-aq Á.О́serbaev bıyl Túrkistan turǵyndarynyń 60 paıyzǵa jýyǵy tabıǵı gazben qamtylatynyn atap ótti. Qalany gazben qamtý 3 kezeńmen júzege asyrylýda. Birinshi kezeńniń jumystary boıynsha 10518 abonentke gaz qubyry júrgizilip, 42918-den astam qala turǵynyna tabıǵı gaz berildi. Búginde II-III kezeńniń quny
20 mlrd 271 mln teńgeni quraıtyn 11 jobasy ázirlenip, qurylys jumystary bastalǵan. «Bıyl osy maqsatqa 4 545 mln teńge bólinip, halyqty tabıǵı gazben qamtý kórsetkishin 58 paıyzǵa jetkizý josparlanýda. Al 2020 jyly qala 100% tabıǵı gazben qamtylatyn bolady», dedi qala ákimi.
Túrkistan qalasynda ónerkásip jáne kásipkerlik salasynda jumys isteıtin 39 kásiporyn ótken jyly 12 mlrd 467 mln teńgeniń ónimin óndirgen. Jalpy óńirlik ónim 74 mlrd 803 mln teńge bolyp, onyń kólemi jan basyna shaqqanda 452 myń teńgeni quraǵan. Jalpy óńirlik ónim kóleminde ózindik úlesi bar ónerkásip salasy – 16,7%, aýylsharýashylyq salasy – 8,0%, oryndalǵan qurylys jumystary – 16,8%, al saýda-sattyq salasy men shaǵyn bıznesi damyǵan Túrkistandaǵy taýar aınalymy men qyzmetterdi ótkizý kóleminiń jalpy óńirlik ónimdegi úlesi 58,5 paıyzǵa jetken.
Ǵalymjan ELShIBAI,
«Egemen Qazaqstan»
Túrkistan oblysy